 |
Nhà đầu tư đã giải ngân gần 2.000 tỷ đồng cho bồi thường, giải phóng mặt bằng
Ngày 12/6/2026, Công ty Cổ phần Đầu tư Thương mại và Khai thác Khoáng sản Thăng Long (TIC Thăng Long) đã gửi kiến nghị tới Bộ Chính trị, Ban Chấp hành Trung ương, Văn phòng Chính phủ cùng các bộ, ngành và UBND tỉnh Hà Tĩnh, phản ánh hàng loạt vướng mắc trong quá trình triển khai dự án mỏ sắt Thạch Khê và đề xuất phương án tháo gỡ nhằm bảo đảm quyền lợi hợp pháp của doanh nghiệp, đồng thời duy trì môi trường đầu tư ổn định.
Doanh nghiệp này cho rằng nguyên nhân khiến dự án chậm tiến độ kéo dài không xuất phát từ nhà đầu tư mà chủ yếu do thay đổi trong chỉ đạo quản lý và các quyết định hành chính của địa phương, dẫn tới việc dự án liên tục bị kiến nghị tạm dừng hoặc xem xét chấm dứt.
Trong giai đoạn 2011–2016, việc tạm dừng bóc đất tầng phủ được thực hiện theo chỉ đạo của Chính phủ nhằm phục vụ tái cơ cấu cổ đông, hoàn thiện thiết kế kỹ thuật và đánh giá tác động môi trường; doanh nghiệp cho biết đã nghiêm túc tuân thủ và hoàn thành đầy đủ các thủ tục pháp lý liên quan để sẵn sàng khởi động lại dự án vào năm 2016.
Cụ thể, đến cuối năm 2016, dự án rơi vào trạng thái đình trệ do thay đổi quan điểm từ phía chính quyền địa phương, nhiều văn bản kiến nghị tạm dừng được ban hành dựa trên các lo ngại về địa chất, trong khi các đánh giá của hội đồng chuyên môn Trung ương và tư vấn quốc tế đã bác bỏ các rủi ro này.
Về năng lực tài chính, doanh nghiệp cho biết tổng mức đầu tư giai đoạn I là 6.717 tỷ đồng, yêu cầu vốn đối ứng 30% tương đương 2.033 tỷ đồng, đến nay cổ đông đã góp 1.809 tỷ đồng; phần thiếu hụt chủ yếu do một số cổ đông không thực hiện cam kết, trong đó có Tổng Công ty Khoáng sản và Thương mại Hà Tĩnh (Mitraco). Trong khi đó, TKV và Công ty Thăng Long vẫn đảm bảo nghĩa vụ và còn góp thay phần thiếu.
Các cổ đông chủ lực cam kết tiếp tục bổ sung vốn khi dự án tái khởi động, đồng thời nhiều ngân hàng thương mại sẵn sàng tài trợ tới 70% vốn vay, cho thấy nền tảng tài chính dự án vẫn có thể đảm bảo nếu được cơ cấu lại cổ đông theo hướng loại bỏ đơn vị yếu kém và thu hút nhà đầu tư mới.
Công ty cho rằng việc đề xuất dừng dự án chưa phù hợp với các chủ trương xuyên suốt của Trung ương, khi các nghị quyết và thông báo từ năm 2007 đến Nghị quyết 10-NQ/TW năm 2022 đều định hướng tiếp tục nghiên cứu và khai thác bền vững mỏ sắt Thạch Khê.
TIC Thăng Long cho biết đã giải ngân gần 2.000 tỷ đồng cho bồi thường, giải phóng mặt bằng trên diện tích hơn 821 ha và bóc xúc hàng triệu mét khối đất phủ; nếu dự án dừng lại sẽ gây lãng phí lớn nguồn lực xã hội và nhà nước gây thất thoát lớn.
TIC Thăng Long kiến nghị không chấp thuận đề xuất dừng dự án, đồng thời đề xuất tái cơ cấu cổ đông, thoái vốn các nhà đầu tư yếu kém, thu hút đối tác chiến lược trong nước có năng lực tài chính và kinh nghiệm như Hòa Phát hoặc VinMetals để bảo đảm tiến độ và hiệu quả dự án.
 |
| Mỏ sắt Thạch Khê, dự án Thạch Khê, TIC Thăng Long 3 |
Đại diện doanh nghiệp cũng nhấn mạnh việc xử lý dự án cần được đặt trong bối cảnh tổng thể về an ninh năng lượng, phát triển công nghiệp luyện kim và chiến lược khai khoáng quốc gia, trong đó mỏ sắt Thạch Khê được xem là một trong những nguồn tài nguyên lớn có ý nghĩa chiến lược lâu dài. Việc thay đổi quan điểm quản lý liên tục trong thời gian dài không chỉ ảnh hưởng đến tiến độ đầu tư mà còn tác động đến niềm tin của nhà đầu tư trong và ngoài nước đối với môi trường chính sách.
TIC Thăng Long cũng cho rằng việc kéo dài tình trạng tạm dừng suốt gần một thập kỷ đã làm gia tăng chi phí cơ hội, ảnh hưởng đến hiệu quả sử dụng vốn và gây lãng phí nguồn lực đã được đầu tư, đặc biệt trong bối cảnh nhu cầu nguyên liệu cho ngành công nghiệp luyện kim trong nước ngày càng tăng. Việc sớm đưa ra quyết định rõ ràng sẽ giúp giảm thiểu rủi ro pháp lý, đồng thời tạo điều kiện cho việc tái khởi động dự án theo hướng minh bạch và hiệu quả hơn.
Doanh nghiệp khẳng định sẵn sàng chịu trách nhiệm trước cơ quan quản lý nhà nước về tính chính xác của các nội dung kiến nghị, đồng thời bày tỏ mong muốn các cấp có thẩm quyền xem xét khách quan, toàn diện để đưa ra quyết định phù hợp, tránh gây thất thoát nguồn lực xã hội và đảm bảo hài hòa lợi ích giữa Nhà nước, doanh nghiệp và người dân địa phương xem là bước đi quan trọng nhằm tháo gỡ điểm nghẽn kéo dài của dự án.
Điều kiện khai thác tại mỏ sắt Thạch Khê từ lâu được đánh giá là phức tạp, với nhiều thách thức về địa chất và môi trường. Tuy nhiên, theo một số chuyên gia, đây không phải là bài toán không có lời giải nếu được tiếp cận đúng cách.
Khẩn trương tháo gỡ vướng mắc
Thực hiện chỉ đạo của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm về việc xử lý các tồn đọng tại dự án mỏ sắt Thạch Khê (Hà Tĩnh), Tại buổi làm việc với tỉnh Hà Tĩnh, Phó Thủ tướng Thường trực Chính phủ Phạm Gia Túc nhấn mạnh: "Đây là thời điểm chậm nhất rồi". Yêu cầu đặt ra là phải có phương án dứt điểm trước ngày 15/5/2026, đảm bảo không hợp thức hóa sai phạm và hạn chế tối đa thất thoát tài sản Nhà nước.
Tại cuộc họp này, Chủ tịch UBND tỉnh Hà Tĩnh Phan Thiên Định đã báo cáo chi tiết về những nút thắt kéo dài của dự án khai thác và tuyển quặng sắt mỏ Thạch Khê. Dự án hiện đối mặt với hàng loạt khó khăn về công nghệ khai thác, phương án vận chuyển, đổ thải và hiệu quả kinh tế - xã hội, môi trường.
Để tháo gỡ, tỉnh Hà Tĩnh kiến nghị chấm dứt dự án đã phê duyệt để lập dự án đầu tư mới. Theo địa phương, đây là cách duy nhất để lựa chọn nhà đầu tư có đủ năng lực tài chính, kinh nghiệm và công nghệ hiện đại, nhằm khắc phục triệt để các tồn tại cũ và thúc đẩy tăng trưởng kinh tế địa phương.
Phân tích về vấn đề này, một chuyên gia cho rằng khó khăn lớn nhất không nằm ở bản thân điều kiện khai thác, mà ở việc lựa chọn công nghệ và cách tổ chức quản trị dự án. Nếu áp dụng giải pháp công nghệ phù hợp và xây dựng mô hình quản lý hiệu quả, những rào cản kỹ thuật hoàn toàn có thể được kiểm soát. Ngược lại, việc kéo dài tình trạng đình trệ không chỉ khiến dự án mất cơ hội mà còn làm gia tăng chi phí xử lý trong tương lai. Theo đó, chi phí khắc phục hậu quả của sự trì hoãn có thể lớn hơn nhiều so với việc đầu tư bài bản ngay từ đầu.
Theo TS. Trần Xuân Hòa – Chủ tịch Hội Khoa học và Công nghệ Mỏ Việt Nam – nhấn mạnh cần nhìn nhận dự án Thạch Khê trong tổng thể chiến lược phát triển ngành thép và công nghiệp nặng. Trong bối cảnh Việt Nam vẫn phụ thuộc đáng kể vào nguồn nguyên liệu nhập khẩu, việc chủ động khai thác tài nguyên trong nước mang ý nghĩa chiến lược lâu dài, không chỉ về kinh tế mà còn về an ninh nguyên liệu.
TS. Trần Xuân Hòa cho rằng, thay vì đặt vấn đề theo hướng lựa chọn “dừng hay không”, cần tiến hành đánh giá lại toàn diện dự án trên cơ sở khoa học, cập nhật những tiến bộ công nghệ mới và áp dụng mô hình quản trị hiện đại.
Vị chuyên gia này cho rằng nếu chỉ dừng lại vì những khó khăn trước mắt, nguy cơ bỏ lỡ một nguồn lực lớn trong dài hạn là hoàn toàn có thể xảy ra.
Thực tế cho thấy, dự án Thạch Khê đã tiêu tốn nguồn lực đáng kể trong nhiều năm qua. Riêng chi phí cho công tác giải phóng mặt bằng và bóc đất tầng phủ đã lên tới gần 2.000 tỷ đồng. Nếu dự án bị chấm dứt, phần lớn khoản đầu tư này có nguy cơ trở thành chi phí không thể thu hồi, gây lãng phí lớn về nguồn lực xã hội.
