Thứ ba 17/11/2026 17:10
Hotline: 024.355.63.010
Email: banbientap.dnhn@gmail.com
Thời cuộc

Nghịch lý tăng lương tại Việt Nam

12/10/2020 00:00
Lương cơ sở, lương tối thiểu được cho là biện pháp nâng cao mức sống cho các cán bộ, công chức, viên chức, lực lượng vũ trang, người lao động. Thế nhưng, mỗi lần tăng lương là một lần người dân, doanh nghiệp bị tăng thêm gánh nặng thuế, phí. Tại sao?

tang luong(Ảnh: M. Tân)

Tăng lương cơ sở khiến ngân sách ‘hụt hơi’

Đối với khối công chức, tiền lương tính theo hệ số nhân với lương cơ sở, nên nếu lương cơ bản tăng, đồng nghĩa với thu nhập tăng. Phần chi lương tăng thêm sẽ do ngân sách nhà nước cấp, do đó, tăng thêm gánh nặng cho ngân sách.

Theo Nghị định 72/2018/NĐ-CP, từ ngày 1/7/2018, mức lương cơ sở áp dụng là 1,39 triệu đồng/tháng. Mức lương cơ sở được điều chỉnh qua các năm như sau:

Trong 14 năm, từ năm 2004 đến năm 2018, lương cơ sở được điều chỉnh tăng 379%.

Về lý thuyết, mức lương cơ sở được điều chỉnh trên cơ sở khả năng ngân sách nhà nước, chỉ số giá tiêu dùng và tốc độ tăng trưởng kinh tế của đất nước. Tuy nhiên, thực tế, với tỷ trọng lớn, tăng cao, chi thường xuyên (chủ yếu là chi lương) lại trở thành nguyên nhân chính khiến tình hình ngân sách trở nên căng thẳng.

Theo Bộ Tài chính, từ năm 2006 đến năm 2010, tổng chi ngân sách nhà nước bình quân ở mức 29,8% GDP, tăng trên 20%/năm, quy mô chi ngân sách năm 2010 cao gấp 2,5 lần so với năm 2005. Cơ cấu chi bắt đầu dịch chuyển từ chi đầu tư phát triển sang chi thường xuyên. Bình quân cả giai đoạn trên, chi đầu tư phát triển chiếm 28,8% tổng chi NSNN, giảm so với mức bình quân 30,8% giai đoạn 2001-2005. Tỷ trọng chi thường xuyên có xu hướng tăng, từ mức 52,5% tổng chi NSNN năm 2006 lên 58% năm 2010.

Từ năm 2011 đến năm 2015, chi đầu tư bình quân khoảng 23,6%. Trong khi đó, chi thường xuyên bình quân chiếm khoảng 63% tổng chi NSNN.

Năm 2016, chi thường xuyên chiếm khoảng 61,7% tổng chi ngân sách (chi đầu tư chiếm khoảng 24%). Năm 2017, chi thường xuyên ước thực hiện cả năm là 907,89 nghìn tỷ đồng, tăng 11,6 nghìn tỷ đồng (1,3%) so với dự toán.

Năm 2018, dự toán chi thường xuyên (bao gồm cả chi tạo nguồn cải cách tiền lương và tinh giản biên chế) là 976,5 nghìn tỷ đồng, chiếm 64,1% tổng chi NSNN, thấp hơn dự toán năm 2017 (64,9%).

Trong cơ cấu chi thường xuyên, bình quân chi lương tăng với tốc độ 11,7% mỗi năm (do tăng lương và tăng biên chế). Trong 10 năm, từ năm 2004 đến năm 2015, số chi quản lý hành chính cho các cơ quan trung ương đã tăng hơn 12 lần, từ 3.000 tỷ đồng lên 37.395 tỷ đồng.

Giai đoạn 2001-2005, tốc độ tăng khoản chi cho lương hưu và đảm bảo xã hội là 11,1% mỗi năm. Tới giai đoạn 2010-2015, tốc độ chi cho khoản này tăng lên tới gần 18% mỗi năm (cùng giai đoạn, chi cho khoa học công nghệ chỉ chiếm khoảng 0,9% trong tổng chi thường xuyên).

Mặc dù vậy, theo lộ trình cải cách tiền lương của Chính phủ, từ năm 2018 đến 2020, nhà nước sẽ tiếp tục điều chỉnh tăng mức lương cơ sở. Từ năm 2021, tiền lương thấp nhất của cán bộ, công chức, viên chức bằng mức lương thấp nhất bình quân của khu vực doanh nghiệp…

Tăng lương tối thiểu, tiền từ khối doanh nghiệp chảy sang túi nhà nước

Đối với khối lao động doanh nghiệp, tăng lương tối thiểu cơ bản không tác động đến thu nhập vì chủ lao động và người lao động đã có mức lương thoả thuận theo hợp đồng. Thông thường, mức lương trong hợp đồng đã cao hơn mức lương cơ bản, nên doanh nghiệp không phải điều chỉnh hợp đồng sau mỗi lần tăng lương tối thiểu của Chính phủ.

Nhưng do lương tối thiểu là căn cứ để Nhà nước trích thu các khoản bảo hiểm, phí công đoàn, tính tiền làm thêm giờ… từ doanh nghiệp và người lao động, nên các khoản đóng góp từ doanh nghiệp và người lao động sẽ tăng lên.

Thông thường, các doanh nghiệp không đóng bảo hiểm cho cán bộ theo thu nhập, mức lương đóng bảo hiểm xã hội sẽ ghi thấp hơn, tương ứng với ngach bậc tối thiểu của ngành nghề đó do Bộ LĐTBXH quy định.

Khi lương tối thiểu tăng, thì mức lương đóng bảo hiểm xã hội tăng, doanh nghiệp và người lao động phải đóng thêm phần trăm tăng thêm. Để người lao động không bị sụt lương sau mỗi lần tăng lương tối thiểu (để giữ chân người lao động) thì doanh nghiệp phải bù phần tăng thêm của mình và của người lao động. Dù phần doanh nghiệp phải đóng được tính vào chi phí doanh nghiệp để trừ đi khi tính lợi nhuận nộp thuế, mỗi lần điều chỉnh tăng lương làm tăng chi phí của doanh nghiệp từ vài tỷ đồng tới vài trăm tỷ đồng mỗi năm. Việc tăng lương tối thiểu liên tục làm tăng gánh nặng chi phí đối với doanh nghiệp, đặc biệt là doanh nghiệp sử dụng nhiều lao động (như dệt may, da giày, điện tử, chế biến thủy sản…)

Trong khi chi phí doanh nghiệp tăng thêm, ngược lại, Quỹ Bảo hiểm xã hội – một quỹ an sinh do người dân đóng góp, nhà nước quản lý, và thường cho Chính phủ vay tiền – lại tăng thêm tổng thu. Thực tế, mức đóng bảo hiểm tối thiểu qua các năm không chỉ tăng theo lương tối thiểu mà còn theo mức tăng của tỷ lệ trích đóng bảo hiểm. Từ năm 2007 đến 2018, tỷ lệ đóng bảo hiểm đã tăng 9 điểm phần trăm, từ 23% lên 32% mức lương tối thiểu vùng, trong đó, tỷ lệ đóng bảo hiểm của DN tăng từ 17% lên 21,5%, của NLĐ tăng từ 6% lên 10,5%. Mức đóng này đang cao nhất trong khu vực ASEAN.

Ngoài ra, theo Viện Nghiên cứu Kinh tế và Chính sách (VEPR), tại Việt Nam có khoảng 50% lao động không có hợp đồng lao động, làm việc trong khu vực phi chính thức. Về lý thuyết, những người lao động trong khu vực phi chính thức sẽ không bị tác động bởi chính sách tính lương của nhà nước. Mặc dù khong nhận được lợi ích gì từ việc tăng lương cơ sở/tăng lương tối thiểu nhưng đây lại là đối tượng chịu ảnh hưởng tiêu cực khi giá cả các mặt hàng thiết yếu tăng cao sau mỗi lần tăng lương.

Tựu chung lại, điều chỉnh tăng lương tối thiểu sẽ làm tăng chi phí của doanh nghiệp. Nhưng tiền đó “chảy” vào Quỹ Bảo hiểm xã hội và quỹ công đoàn chứ không phải cho người lao động.

Lương cơ sở liên tục được điều chỉnh tăng qua các năm cũng khiến ngân sách căng thẳng khi tiền lương của cán bộ, công chức, viên chức và lực lượng vũ trang nhân theo hệ số. Dư thừa biên chế càng khiến ngân sách thâm hụt, mà thực chất là làm tăng gánh nặng thuế, phí lên người dân.

Trong khi đó, mức lương thực tế của người lao động không đổi, thậm chí giảm do giá cả tăng, giảm việc làm.

Vĩnh Long

Tin bài khác
Việt Nam mở rộng nguồn lực tài chính carbon, bảo đảm sinh kế người giữ rừng

Việt Nam mở rộng nguồn lực tài chính carbon, bảo đảm sinh kế người giữ rừng

Tại COP31, Việt Nam thúc đẩy hoàn tất đàm phán Thỏa thuận mua bán kết quả giảm phát thải (ERPA) với các đối tác thuộc Liên minh LEAF, hướng tới chuyển giá trị carbon rừng thành nguồn tài chính dài hạn. Trọng tâm không chỉ là huy động vốn cho bảo vệ rừng mà còn bảo đảm chia sẻ lợi ích công bằng, cải thiện sinh kế cho cộng đồng trực tiếp gắn bó với rừng.
Thủ tướng Lê Minh Hưng đề xuất 3 ưu tiên hợp tác ASEAN - Liên Hợp Quốc

Thủ tướng Lê Minh Hưng đề xuất 3 ưu tiên hợp tác ASEAN - Liên Hợp Quốc

Trước những biến động sâu sắc của tình hình thế giới, Thủ tướng Lê Minh Hưng đề nghị ASEAN và Liên Hợp Quốc tăng cường phối hợp, lấy hòa bình, phát triển và con người làm trung tâm; đồng thời thúc đẩy quản trị các chuyển đổi mới và gắn kết chương trình nghị sự khu vực với mục tiêu toàn cầu.
Trưởng Ban Chính sách, chiến lược Trung ương Nguyễn Thanh Nghị: Chuyển phát triển kinh tế bạc từ nhận thức sang hành động

Trưởng Ban Chính sách, chiến lược Trung ương Nguyễn Thanh Nghị: Chuyển phát triển kinh tế bạc từ nhận thức sang hành động

Nhấn mạnh già hóa dân số vừa là thách thức, vừa mở ra cơ hội phát triển, đồng chí Nguyễn Thanh Nghị đề nghị sớm tháo gỡ những điểm nghẽn về thể chế, nguồn lực, hạ tầng và thị trường, đưa kinh tế bạc trở thành một động lực tăng trưởng mới, gắn với bảo đảm an sinh và phát huy vai trò của người cao tuổi.
Phó Thủ tướng Phạm Thị Thanh Trà: Lấy người cao tuổi làm trung tâm phát triển kinh tế bạc

Phó Thủ tướng Phạm Thị Thanh Trà: Lấy người cao tuổi làm trung tâm phát triển kinh tế bạc

Phó Thủ tướng Phạm Thị Thanh Trà nhấn mạnh, phát triển kinh tế bạc không chỉ nhằm mở rộng thị trường mà quan trọng hơn là nâng cao sức khỏe, chất lượng sống, khả năng tự chủ và phát huy vai trò đóng góp của người cao tuổi.
Cứ một doanh nghiệp rút lui có 1,3 doanh nghiệp gia nhập thị trường

Cứ một doanh nghiệp rút lui có 1,3 doanh nghiệp gia nhập thị trường

Trong 9 tháng năm 2026, cứ một doanh nghiệp rút lui thì có khoảng 1,3 doanh nghiệp gia nhập thị trường hoặc quay trở lại hoạt động. Khoảng cách dương cho thấy dòng doanh nghiệp mới vẫn được duy trì, nhưng sức ép chi phí, vốn và thị trường tiếp tục thử thách khả năng tồn tại của doanh nghiệp nhỏ.
Bài toán huy động hơn 6 triệu tỷ đồng cho tăng trưởng 10% năm tới

Bài toán huy động hơn 6 triệu tỷ đồng cho tăng trưởng 10% năm tới

Tổng vốn đầu tư toàn xã hội năm 2027 được xác định cần đạt khoảng 36-38% GDP, tương đương 6-6,4 triệu tỷ đồng. Trong bối cảnh mục tiêu tăng trưởng từ 10% trở lên, bài toán lớn không chỉ là tìm đủ vốn mà còn là phân bổ đúng chỗ, nâng hiệu quả đầu tư và giữ ổn định vĩ mô.
Giải ngân hết vốn đầu tư công: Kỳ vọng tạo thêm 1,7% tăng trưởng

Giải ngân hết vốn đầu tư công: Kỳ vọng tạo thêm 1,7% tăng trưởng

Chính phủ đang tập trung tháo gỡ vướng mắc, đẩy nhanh tiến độ giải ngân nhằm hoàn thành 100% kế hoạch vốn đầu tư công năm 2026. Theo Phó Thủ tướng Nguyễn Văn Thắng, mục tiêu này có thể đóng góp thêm 1,7% vào tăng trưởng kinh tế.
Doanh nghiệp nhỏ sẽ được hỗ trợ theo đầu ra để vào chuỗi FDI

Doanh nghiệp nhỏ sẽ được hỗ trợ theo đầu ra để vào chuỗi FDI

Bộ trưởng Bộ Tài chính Ngô Văn Tuấn cho biết chính sách hỗ trợ doanh nghiệp nhỏ và vừa sẽ tiếp tục được hoàn thiện theo hướng gắn với kết quả cụ thể, tăng liên kết với doanh nghiệp FDI và tạo điều kiện để doanh nghiệp Việt tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị.
Kinh tế cửa khẩu Lào Cai đến năm 2030: Mục tiêu 9 tỷ USD và bài toán giảm chi phí logistics

Kinh tế cửa khẩu Lào Cai đến năm 2030: Mục tiêu 9 tỷ USD và bài toán giảm chi phí logistics

Với vị trí kết nối Việt Nam, ASEAN và vùng Tây Nam Trung Quốc, Lào Cai đang đứng trước cơ hội nâng tầm kinh tế cửa khẩu. Tuy nhiên, mục tiêu 9 tỷ USD vào năm 2030 không chỉ phụ thuộc vào lượng hàng hóa xuất nhập khẩu, mà còn nằm ở khả năng hiện đại hóa hạ tầng, rút ngắn thời gian thông quan, giảm chi phí vận tải và hình thành hệ sinh thái logistics đủ sức phục vụ doanh nghiệp.
Lào Cai: Ba vùng kinh tế, hai cực phát triển và một trục động lực cho giai đoạn mới

Lào Cai: Ba vùng kinh tế, hai cực phát triển và một trục động lực cho giai đoạn mới

Tổ chức lại không gian phát triển theo mô hình một trục động lực dọc sông Hồng, hai cực phát triển phía Bắc - phía Nam và ba vùng kinh tế, Lào Cai đang định hình chiến lược phát triển mới với tầm nhìn dài hạn. Cùng mục tiêu tăng trưởng GRDP trên 10%/năm, tỉnh đặt trọng tâm vào phát triển kinh tế cửa khẩu, logistics, công nghiệp chế biến, nông nghiệp hàng hóa và hạ tầng liên vùng, tạo nền tảng để trở thành cực tăng trưởng của vùng Trung du và miền núi phía Bắc.
Cao tốc Khánh Hòa - Buôn Ma Thuột đạt 89%, chạy nước rút về đích

Cao tốc Khánh Hòa - Buôn Ma Thuột đạt 89%, chạy nước rút về đích

Cao tốc Khánh Hòa - Buôn Ma Thuột giai đoạn 1 đã hoàn thành khoảng 89% khối lượng theo hợp đồng. Toàn tuyến đang tăng tốc để cơ bản hoàn thành trước 31/12/2026, trong đó Dự án thành phần 1 tại Khánh Hòa cam kết hoàn tất quyết toán khối lượng trong quý 1/2027.
Bộ trưởng Lâm Thị Phương Thanh: Không tính vốn casino, bất động sản vào tiêu chí ưu đãi dự án du lịch chiến lược

Bộ trưởng Lâm Thị Phương Thanh: Không tính vốn casino, bất động sản vào tiêu chí ưu đãi dự án du lịch chiến lược

Dự thảo Nghị quyết về cơ chế, chính sách đặc thù phát triển du lịch quy định loại trừ vốn đầu tư vào casino, trò chơi có thưởng, đặt cược và kinh doanh bất động sản khi xét tiêu chí hưởng ưu đãi. Bộ trưởng Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch Lâm Thị Phương Thanh nhấn mạnh, mục tiêu là thu hút những dự án du lịch quy mô lớn, có giá trị thực chất và sức lan tỏa quốc tế.
Việt Nam vào top 40 thế giới về năng lực cạnh tranh số và AI

Việt Nam vào top 40 thế giới về năng lực cạnh tranh số và AI

Lần đầu tham gia Bảng xếp hạng Năng lực cạnh tranh số và trí tuệ nhân tạo thế giới (WDAIR) năm 2026, Việt Nam đứng thứ 37/70 nền kinh tế, xếp thứ 3 tại Đông Nam Á. Đáng chú ý, ở một số lĩnh vực thành phần, Việt Nam đạt thứ hạng cao hơn đáng kể so với vị trí tổng thể.
ĐBQH đề xuất giải pháp nâng mức chi tiêu, kéo dài thời gian lưu trú của khách quốc tế

ĐBQH đề xuất giải pháp nâng mức chi tiêu, kéo dài thời gian lưu trú của khách quốc tế

Thảo luận về cơ chế, chính sách đặc thù phát triển du lịch, nhiều ĐBQH đề xuất không chỉ tập trung thu hút khách mà cần nâng giá trị chi tiêu, kéo dài thời gian lưu trú, đồng thời bảo tồn bản sắc văn hóa và bảo đảm người dân địa phương được hưởng lợi từ hoạt động du lịch.
Hải quan Việt Nam – Trung Quốc thúc đẩy hợp tác, hiện đại hóa quản lý cửa khẩu

Hải quan Việt Nam – Trung Quốc thúc đẩy hợp tác, hiện đại hóa quản lý cửa khẩu

Chuyển đổi số, kết nối cơ chế một cửa, công nhận lẫn nhau về doanh nghiệp ưu tiên và xây dựng cửa khẩu thông minh là những trọng tâm hợp tác được Hải quan Việt Nam và Hải quan Trung Quốc trao đổi tại hội đàm cấp cao ngày 9/11. Các nội dung này hướng tới rút ngắn thời gian thông quan, giảm chi phí logistics, đồng thời tăng cường kiểm soát hoạt động buôn lậu xuyên biên giới.