Nghị định 251/2026/NĐ-CP: Từ phong tỏa tài khoản đến kê biên tài sản – "Bản đồ rủi ro" pháp lý mới đối với doanh nghiệp vi phạm

Nếu hai kỳ trước phân tích cơ chế thi hành án và trách nhiệm pháp lý khi doanh nghiệp tái cấu trúc, thì Nghị định số 251/2026/NĐ-CP còn cho thấy một thay đổi đáng chú ý khác: hệ thống các biện pháp cưỡng chế thi hành án đã được quy định đầy đủ, chặt chẽ và có tính liên thông với nhiều cơ quan quản lý nhà nước.

Điều này đồng nghĩa, khi bản án hình sự đối với pháp nhân thương mại đã có hiệu lực, doanh nghiệp không chỉ đối mặt với nguy cơ bị đình chỉ hoạt động mà còn có thể bị phong tỏa tài khoản, kê biên tài sản, xử lý quyền sở hữu trí tuệ, vốn góp, quyền sử dụng đất hoặc thu hồi con dấu. Đây có thể xem là một "bản đồ rủi ro" mới mà mọi doanh nghiệp cần nhận diện để chủ động phòng ngừa.

Nghị định 251/2026/NĐ-CP: Từ phong tỏa tài khoản đến kê biên tài sản – "Bản đồ rủi ro" pháp lý mới đối với doanh nghiệp vi phạm

Phong tỏa tài khoản – Biện pháp tác động trực tiếp đến dòng tiền

Một trong những biện pháp có ảnh hưởng lớn nhất đối với hoạt động doanh nghiệp là phong tỏa tài khoản.

Theo Điều 23 và Điều 24 Nghị định 251, biện pháp này được áp dụng trên cơ sở bản án, quyết định của Tòa án đã có hiệu lực pháp luật cùng các tài liệu xác minh tài khoản của pháp nhân thương mại, trong trường hợp thi hành hình phạt đình chỉ hoạt động toàn bộ, cấm kinh doanh, cấm hoạt động trong tất cả các lĩnh vực hoặc để bảo đảm thi hành biện pháp tư pháp.

Đáng chú ý, Điều 26 quy định đối với trường hợp đình chỉ toàn bộ hoạt động hoặc cấm kinh doanh toàn bộ lĩnh vực, cơ quan thi hành án có thể phong tỏa toàn bộ tài khoản của doanh nghiệp. Sau khi nhận quyết định, tổ chức tín dụng, kho bạc nhà nước hoặc công ty chứng khoán phải thực hiện việc phong tỏa trong thời hạn 03 ngày làm việc theo Điều 27.

Đối với doanh nghiệp, đây không đơn thuần là việc bị hạn chế giao dịch tài chính mà còn có thể làm gián đoạn thanh toán cho nhà cung cấp, trả lương người lao động và thực hiện các hợp đồng đang có hiệu lực.

Khi tài khoản không đủ, tài sản sẽ trở thành đối tượng cưỡng chế

Nghị định cũng thiết lập cơ chế chuyển tiếp từ phong tỏa tài khoản sang kê biên tài sản.

Theo Điều 30, trường hợp doanh nghiệp không có tài khoản hoặc số dư tài khoản không đủ để bảo đảm thi hành biện pháp tư pháp, cơ quan thi hành án hình sự được quyền ra quyết định kê biên tài sản sau khi hoàn thành việc xác minh thông tin.

Điểm đáng chú ý là phạm vi kê biên khá rộng. Ngoài bất động sản, phương tiện vận tải hay máy móc thiết bị, Nghị định còn quy định việc kê biên phần vốn góp (Điều 36), quyền sở hữu trí tuệ (Điều 38), quyền sử dụng đất và tài sản gắn liền với đất (Điều 39 và Điều 40).

Điều này phản ánh cách tiếp cận mới của nhà làm luật: tài sản vô hình có giá trị kinh tế cũng là nguồn bảo đảm thi hành án, không chỉ giới hạn ở tài sản hữu hình như trước đây.

Đối với doanh nghiệp công nghệ, startup hoặc doanh nghiệp sở hữu nhiều tài sản trí tuệ, đây là quy định cần đặc biệt lưu ý bởi thương hiệu, sáng chế hay phần mềm có thể trở thành đối tượng bị kê biên theo quy định của pháp luật.

Nghị định 251/2026/NĐ-CP: Doanh nghiệp tái cấu trúc không đồng nghĩa "xóa" nghĩa vụ thi hành án – Những điểm nhà đầu tư, M&A và startup cần đặc biệt lưu ý

Quyền lợi của doanh nghiệp vẫn được bảo đảm

Mặc dù tăng cường các biện pháp cưỡng chế, Nghị định 251 vẫn đặt ra những giới hạn nhằm bảo đảm tính cân bằng.

Theo Điều 33, một số loại tài sản không bị kê biên như tài sản phục vụ quốc phòng, an ninh; thuốc phục vụ chăm sóc sức khỏe người lao động; lương thực, thực phẩm phục vụ bữa ăn; trang thiết bị bảo đảm an toàn lao động, phòng cháy chữa cháy và bảo vệ môi trường.

Bên cạnh đó, Điều 42 quy định chỉ được kê biên tài sản tương ứng với số tiền phải thi hành và chi phí cưỡng chế, tránh việc áp dụng biện pháp vượt quá phạm vi nghĩa vụ của doanh nghiệp.

Những quy định này cho thấy mục tiêu của Nghị định không phải làm tê liệt hoạt động doanh nghiệp mà bảo đảm thi hành bản án trong khuôn khổ pháp luật và hạn chế tối đa tác động không cần thiết đến hoạt động sản xuất, kinh doanh.

Quản trị rủi ro phải bắt đầu từ trước khi phát sinh vi phạm

Nhìn tổng thể, Nghị định 251 không chỉ quy định các biện pháp cưỡng chế mà còn gửi đi thông điệp mạnh mẽ về quản trị doanh nghiệp trong giai đoạn mới. Khi cơ chế phối hợp giữa cơ quan thi hành án, cơ quan đăng ký doanh nghiệp, tổ chức tín dụng và các cơ quan quản lý ngày càng chặt chẽ, khả năng trì hoãn hoặc né tránh nghĩa vụ thi hành án gần như không còn.

Đối với doanh nghiệp, bài học không nằm ở việc ứng phó khi bị cưỡng chế mà là xây dựng hệ thống quản trị tuân thủ ngay từ đầu: kiểm soát rủi ro pháp lý trong hoạt động kinh doanh; thường xuyên rà soát nghĩa vụ thuế, môi trường, lao động và tài chính; nâng cao vai trò của bộ phận pháp chế; đồng thời xây dựng cơ chế cảnh báo sớm đối với các nguy cơ phát sinh trách nhiệm hình sự.

Khép lại tuyến bài về Nghị định 251/2026/NĐ-CP, có thể thấy văn bản này không chỉ hoàn thiện cơ chế thi hành án đối với pháp nhân thương mại mà còn phản ánh xu hướng quản trị hiện đại, trong đó tính minh bạch, trách nhiệm giải trình và năng lực tuân thủ sẽ trở thành những yếu tố quyết định uy tín và sức cạnh tranh của doanh nghiệp. Với doanh nghiệp Việt Nam, đặc biệt là SME, hộ kinh doanh chuyển đổi và startup, đầu tư cho quản trị pháp lý hôm nay sẽ là "chi phí phòng ngừa" thấp hơn rất nhiều so với cái giá phải trả khi rủi ro pháp lý đã xảy ra.