Trước áp lực gia tăng từ các tiêu chuẩn môi trường và yêu cầu truy xuất nguồn gốc của thị trường quốc tế, ngành dệt may Việt Nam đang đứng trước yêu cầu cấp thiết phải chuyển đổi theo hướng xanh và bền vững.
Theo nhận định của các chuyên gia tại Hội thảo tập huấn “Đổi mới sinh thái trong ngành dệt may Việt Nam”, việc thúc đẩy đổi mới sinh thái, sản xuất sạch hơn và tăng cường liên kết chuỗi được xác định là yếu tố then chốt giúp doanh nghiệp nâng cao năng lực cạnh tranh và duy trì đà tăng trưởng xuất khẩu.
Đối mặt sức ép từ tiêu chuẩn môi trường quốc tế
Dệt may tiếp tục là ngành xuất khẩu chủ lực, đóng góp lớn cho tăng trưởng kinh tế và giải quyết việc làm. Năm 2025, kim ngạch xuất khẩu ước đạt 46 tỷ USD, tăng 5,6% so với năm 2024, qua đó duy trì vị thế trong top 3 quốc gia xuất khẩu dệt may lớn nhất thế giới.
 |
| Quang cảnh Hội thảo tập huấn “Đổi mới sinh thái trong ngành dệt may Việt Nam”. |
Tới nay, sản phẩm dệt may Việt Nam đã hiện diện tại 138 thị trường, trong đó các thị trường chủ lực gồm Hoa Kỳ, Liên minh châu Âu, Nhật Bản và Hàn Quốc. Dệt may Việt Nam hiện tạo việc làm cho khoảng 3 triệu lao động, giữ vai trò quan trọng trong chuỗi cung ứng toàn cầu.
Tuy nhiên, song song với tăng trưởng xuất khẩu, ngành đang chịu áp lực lớn từ các tiêu chuẩn môi trường. Các thị trường nhập khẩu lớn ngày càng siết chặt quy định liên quan đến phát thải carbon, quản lý hóa chất và truy xuất nguồn gốc. Nhiều sáng kiến quốc tế như chiến lược dệt may bền vững của Liên minh châu Âu đặt ra yêu cầu mới đối với doanh nghiệp, tác động đến toàn bộ chuỗi sản xuất.
Theo các chuyên gia, toàn ngành hiện sử dụng khoảng 3.500 loại hóa chất. Trung bình, để sản xuất 1 kg sản phẩm cần khoảng 0,58kg hóa chất, trong đó có những loại tiềm ẩn nguy cơ ảnh hưởng môi trường và sức khỏe. Công đoạn nhuộm, hoàn tất vải là nguồn phát sinh ô nhiễm nước công nghiệp đáng kể.
Bên cạnh đó, ngành dệt may Việt Nam phát thải khoảng 5 triệu tấn CO₂ mỗi năm, tạo áp lực trong bối cảnh các cam kết giảm phát thải toàn cầu ngày càng được đẩy mạnh.
Phát biểu tại Hội thảo do Trung tâm Công nghệ Môi trường (ENTEC), Trung tâm Sản xuất sạch hơn Việt Nam (VNCPC) phối hợp với Chương trình Môi trường Liên Hợp Quốc tổ chức ngày 20/3 tại Hà Nội, PGS.TS Phạm Văn Lợi - Phó Viện trưởng Viện Khoa học Khí tượng Thủy văn, Môi trường và Biển - cho rằng các thay đổi trong tiêu chuẩn thương mại quốc tế đang buộc doanh nghiệp dệt may phải thích ứng nhanh.
PGS.TS Phạm Văn Lợi nhấn mạnh, yêu cầu về môi trường và phát triển bền vững đang trở thành điều kiện bắt buộc trong chuỗi cung ứng toàn cầu; nếu không chuyển đổi kịp thời, doanh nghiệp sẽ gặp khó khăn trong việc duy trì và mở rộng thị trường xuất khẩu.
Đổi mới sinh thái – giải pháp nâng cao năng lực cạnh tranh
Trước các thách thức nêu trên, đổi mới sinh thái được đánh giá là hướng đi quan trọng giúp ngành dệt may vừa đáp ứng yêu cầu môi trường vừa nâng cao hiệu quả sản xuất.
 |
| PGS.TS Phạm Văn Lợi - Phó Viện trưởng Viện Khoa học Khí tượng Thủy văn, Môi trường và Biển, Giám đốc Ban Quản lý dự án - phát biểu tại Hội thảo. |
Tại Hội thảo, TS. Nguyễn Thị Phương Mai - Phó Viện trưởng Viện Khoa học Khí tượng Thủy văn, Môi trường và Biển - nêu ý kiến nhận định đổi mới sinh thái là quá trình đổi mới toàn diện trong sản xuất – kinh doanh. Bà cho biết: “Đổi mới sinh thái giúp doanh nghiệp tiếp cận theo vòng đời sản phẩm, từ nguyên liệu đầu vào, sản xuất đến tiêu dùng và xử lý sau sử dụng. Cách tiếp cận này không chỉ giảm tác động môi trường mà còn mở ra cơ hội kinh doanh mới”.
Việc áp dụng các kỹ thuật tốt nhất nhằm giảm tiêu thụ hóa chất, tiết kiệm nước và năng lượng được xem là giải pháp trọng tâm. Đồng thời, mô hình kinh tế tuần hoàn được khuyến khích nhằm kéo dài vòng đời sản phẩm, giảm chất thải và tối ưu hóa tài nguyên.
Liên quan đến minh bạch thông tin, PGS.TS Phùng Chí Sỹ - Giám đốc Trung tâm Công nghệ Môi trường - khẳng định: Trong bối cảnh chuỗi cung ứng toàn cầu chú trọng yếu tố bền vững, truy xuất nguồn gốc và minh bạch thông tin sẽ trở thành yêu cầu then chốt.
Theo ông, các thương hiệu lớn trên thế giới đang đặt ra tiêu chuẩn cao về môi trường và trách nhiệm xã hội, buộc doanh nghiệp dệt may phải đáp ứng nếu muốn tham gia sâu vào chuỗi cung ứng toàn cầu.
Đồng quan điểm, TS. Lê Xuân Thịnh - Giám đốc Trung tâm Sản xuất sạch hơn Việt Nam - nhận định xu hướng tiêu dùng toàn cầu đang chuyển dịch sang các sản phẩm thân thiện môi trường. “Nhiều thương hiệu quốc tế ưu tiên lựa chọn nhà cung cấp đáp ứng tiêu chuẩn xanh, tạo áp lực nhưng cũng mở ra cơ hội lớn cho doanh nghiệp dệt may Việt Nam”, ông Thịnh nói.
Trong khuôn khổ chương trình, dự án đổi mới sinh thái dự kiến lựa chọn 8–10 doanh nghiệp dệt may để triển khai thí điểm mô hình chuyển đổi. Các doanh nghiệp sẽ được hỗ trợ tư vấn kỹ thuật, đào tạo, xây dựng phương án kinh doanh bền vững và tiếp cận nguồn tài chính xanh nhằm đầu tư đổi mới công nghệ.
Theo các chuyên gia, nếu tận dụng hiệu quả quá trình chuyển đổi xanh, ngành dệt may Việt Nam không chỉ đáp ứng yêu cầu thị trường quốc tế mà còn nâng cao giá trị gia tăng, củng cố vị thế trong chuỗi cung ứng toàn cầu trong thời gian tới.
