CEO trước bài toán sống còn trong kỷ nguyên AI và Robotics

Trường Đại học Kinh tế - Tài chính TP.HCM phối hợp với Hội Doanh nhân Sài Gòn tổ chức chương trình “Vai trò và năng lực của CEO trong kỷ nguyên AI và Robotics”. Ảnh - Hoàng Chương

Từ nghệ thuật số đến câu hỏi sống còn của người đứng đầu doanh nghiệp

Chương trình được mở đầu bằng một tiết mục nghệ thuật kết hợp nhạc cụ truyền thống, âm thanh điện tử và công nghệ AI của nghệ sĩ Cherry Tien. Cách mở đầu ấy cũng đặt đúng tinh thần của cuộc gặp: công nghệ không đứng riêng như một chủ đề kỹ thuật, mà đang đi vào nghệ thuật, giáo dục, y tế, sản xuất, quản trị và từng quyết định của doanh nghiệp.

Tiết mục nghệ thuật kết hợp nhạc cụ truyền thống, âm thanh điện tử và công nghệ AI của nghệ sĩ Cherry Tien. Ảnh- Bích Liên

Từ sân khấu nghệ thuật, chương trình nhanh chóng chuyển sang câu hỏi trung tâm: khi AI, Robotics và Internet vạn vật đang thay đổi cách doanh nghiệp vận hành, CEO sẽ thay đổi như thế nào? Người đứng đầu cần trang bị năng lực gì để làm chủ công nghệ, thay vì bị công nghệ dẫn dắt; và doanh nghiệp phải ứng dụng AI, Robotics ra sao để vừa hiệu quả, vừa phù hợp với nguồn lực của mình?

Phát biểu khai mạc, Thầy Đỗ Quốc Anh, Phó Chủ tịch Hội đồng Trường Đại học Kinh tế - Tài chính TP.HCM, nhận định AI và Robotics không còn là câu chuyện của tương lai mà đang trở thành một lớp hạ tầng mới của nền kinh tế, tác động trực tiếp đến sản phẩm, dịch vụ, nguồn nhân lực, chuỗi cung ứng và cách doanh nghiệp tiếp cận khách hàng.

Trong bối cảnh máy móc ngày càng thông minh, vai trò của CEO không giảm mà trở nên quan trọng theo một cách khác. Người đứng đầu phải nhìn thấy sự thay đổi trước khi nó trở thành xu hướng phổ biến, biết đặt đúng câu hỏi trước khi lựa chọn công nghệ và biến AI, Robotics thành năng lực cạnh tranh của tổ chức.

Thầy Đỗ Quốc Anh, Phó Chủ tịch Hội đồng Trường Đại học Kinh tế - Tài chính TP.HCM. Ảnh- Hoàng Chương

Theo đó, CEO cần có tư duy chiến lược gắn với hiểu biết công nghệ; năng lực quản trị thay đổi; khả năng quản trị dữ liệu, bảo mật, quyền riêng tư, đạo đức và trách nhiệm khi sử dụng AI; đồng thời phải giữ vững năng lực lãnh đạo con người.

CEO không cần trở thành lập trình viên hay kỹ sư Robotics, nhưng phải hiểu công nghệ có thể làm gì, giới hạn ở đâu và tạo ra giá trị như thế nào. Bởi công nghệ có thể mua bằng tiền, nhưng chuyển đổi tổ chức luôn phải đi qua con người.

Bảy năng lực cốt lõi của CEO

Từ kinh nghiệm nhiều năm trong các tập đoàn công nghiệp, ông Võ Quang Huệ, Chủ tịch Danh dự Hội Ô tô và Thiết bị động lực TP.HCM, Cựu lãnh đạo BMW, Bosch, nguyên Phó Tổng Giám đốc Tập đoàn Vingroup phụ trách VinFast, cho rằng: công nghệ có thể thay đổi liên tục nhưng yếu tố quyết định vẫn là con người và khả năng biến tri thức công nghệ thành năng lực tổ chức.

Ông chỉ ra bảy năng lực CEO cần đặc biệt chú trọng.

Trước hết là khả năng “học lại” và dám từ bỏ những công thức từng tạo nên thành công. Doanh nghiệp có thể thất bại không phải vì thiếu nguồn lực mà vì không thay đổi đủ nhanh khi môi trường đã khác.

Tiếp đó là khả năng thích nghi và tính linh hoạt trước những biến động về công nghệ, địa chính trị và thương mại, nhưng vẫn phải giữ được bản sắc và những giá trị cốt lõi của doanh nghiệp.

Ông Võ Quang Huệ, Chủ tịch Danh dự Hội Ô tô và Thiết bị động lực TP.HCM, Cựu lãnh đạo BMW, Bosch, nguyên Phó Tổng Giám đốc Tập đoàn Vingroup phụ trách VinFast. Ảnh- Hoàng Chương

Năng lực thực thi cũng là yếu tố quyết định. AI có thể hỗ trợ phân tích, xây dựng phương án và rút ngắn quy trình, nhưng ý tưởng chỉ tạo ra giá trị khi được chuyển thành sản phẩm, dịch vụ hoặc kết quả cụ thể.

Bên cạnh đó, CEO phải biết kết hợp dữ liệu với phán đoán của con người. Dữ liệu là tài sản chiến lược, nhưng khách hàng, nhân viên và thị trường đều có cảm xúc, niềm tin và kỳ vọng mà máy móc không thể thay thế hoàn toàn.

Trong giai đoạn bất định, xây dựng niềm tin cũng trở thành năng lực quan trọng. Khi AI tạo ra tâm lý lo ngại về việc làm, tái cơ cấu và đạo đức, CEO phải giúp nhân viên hiểu vì sao doanh nghiệp cần thay đổi và vai trò của mỗi người trong quá trình đó.

CEO đồng thời phải nâng cao năng lực quản trị rủi ro, bởi rủi ro thời AI không chỉ liên quan đến tài chính, vận hành mà còn bao gồm dữ liệu, quyền riêng tư, pháp lý, đạo đức và sai lệch thuật toán.

Cuối cùng là tầm nhìn dài hạn. CEO vừa phải điều hành “Business of Today”, vừa phải kiến tạo “Business of Tomorrow”, liên tục xây dựng năng lực mới để doanh nghiệp có thể duy trì vị thế trong tương lai.

AI phải giải đúng bài toán, không chạy theo phong trào

Từ lĩnh vực chăm sóc sức khỏe số, ông Bruce Robert Newton, Phó Chủ tịch phụ trách Nhân sự Tập đoàn ColigoMed, Tổng Giám đốc ColigoMed Việt Nam, nhấn mạnh một nguyên tắc: chuyển đổi số trong y tế không bắt đầu từ công nghệ mà phải bắt đầu từ nhu cầu của bệnh nhân, đội ngũ y tế và hệ thống quản trị.

Theo ông Bruce, ColigoMed xây dựng cách tiếp cận dựa trên ba trụ cột: công nghệ phù hợp, chiến lược rõ ràng và con người sẵn sàng thay đổi. AI có thể hỗ trợ kết nối dữ liệu, phân tích thông tin, theo dõi, sàng lọc và phát hiện sớm nguy cơ, nhưng mục tiêu cuối cùng vẫn là nâng cao chất lượng chăm sóc và hiệu quả vận hành.

Tọa đàm cũng đặt ra một nghịch lý mới: trước đây người lao động có thể sợ AI nên không dùng; nay một bộ phận lại có xu hướng hỏi AI trước khi tự suy nghĩ, chấp nhận câu trả lời của công cụ mà không kiểm chứng. Theo các diễn giả, cả hai thái cực đều nguy hiểm.

Các diễn giả cũng cảnh báo nguy cơ doanh nghiệp chạy theo tâm lý FOMO - sợ bỏ lỡ làn sóng AI - bằng cách mua phần mềm, mở tài khoản hoặc triển khai công cụ nhưng không xác định rõ mục tiêu.

Câu hỏi đầu tiên không nên là “doanh nghiệp đang có bao nhiêu AI”, mà là “doanh nghiệp đang có vấn đề gì cần giải quyết?”. Doanh nghiệp cần xác định khách hàng, điểm yếu, những quy trình gây lãng phí, chi phí cần giảm và chất lượng cần nâng cao, sau đó mới lựa chọn khâu cần số hóa, chuẩn hóa hay tự động hóa.

Cách tiếp cận này giúp AI trở thành phương tiện phục vụ mục tiêu cạnh tranh thay vì trở thành mục tiêu tự thân. Doanh nghiệp nhỏ cũng không cần sao chép mô hình đầu tư của các tập đoàn lớn mà nên lựa chọn đúng điểm nghẽn, đầu tư phù hợp và hướng tới kết quả có thể đo lường.

Con người vẫn giữ vai trò quyết định

Một nghịch lý được đặt ra tại chương trình là trước đây người lao động có thể sợ AI nên không sử dụng, nhưng nay một bộ phận lại có xu hướng phụ thuộc vào AI, hỏi công cụ trước khi tự suy nghĩ hoặc chấp nhận câu trả lời mà không kiểm chứng.

Theo các diễn giả, cả hai thái cực đều không phù hợp. Doanh nghiệp không nên cấm nhân viên sử dụng AI mà cần xây dựng văn hóa cải tiến, khả năng đặt vấn đề, tư duy giải pháp và trách nhiệm kiểm tra kết quả.

Đặc biệt trong y tế, AI có thể hỗ trợ tổng hợp hồ sơ, sàng lọc thông tin và đưa ra gợi ý, nhưng bác sĩ vẫn phải kiểm tra, đối chiếu, hội chẩn và chịu trách nhiệm về quyết định chuyên môn.

Những năng lực CEO không nên giao hoàn toàn cho AI gồm quyết định cuối cùng, định hướng chiến lược, phán đoán trong điều kiện bất định, khả năng đồng cảm và trách nhiệm lãnh đạo. AI có thể cung cấp dữ liệu và phương án, nhưng quyền quyết định và trách nhiệm đi kèm vẫn phải thuộc về con người.

Giáo dục phải thay đổi để đáp ứng nguồn nhân lực mới

Sự phát triển của AI cũng đặt ra yêu cầu đổi mới giáo dục. Khi kiến thức phổ thông có thể được công nghệ cung cấp nhanh chóng, mô hình đào tạo không thể tiếp tục chủ yếu dựa vào truyền đạt một chiều.

Các diễn giả cho rằng giáo dục cần chuyển từ “lecturing” sang coaching, consulting, đối thoại và học theo dự án. Kiến thức nền có thể được hỗ trợ bởi công nghệ, trong khi thời gian trên lớp cần tập trung nhiều hơn cho giải quyết tình huống, phản biện, thực hành và kết nối với doanh nghiệp.

Việc đưa sinh viên đến doanh nghiệp và đưa doanh nghiệp trở lại nhà trường thông qua các dự án, học kỳ thực tế, bài toán thật và sự tham gia của chuyên gia được xem là hướng đi quan trọng để thu hẹp khoảng cách giữa giảng đường và thương trường.

Trong giai đoạn mới, giáo dục không chỉ cung cấp kiến thức mà phải chuẩn bị cho người học khả năng học tập suốt đời, tư duy đổi mới, hợp tác với công nghệ và thích ứng với sự thay đổi.

Tái thiết năng lực tổ chức để kiến tạo tương lai

Chương trình cũng nhấn mạnh vai trò của liên kết “ba nhà” - Nhà nước, doanh nghiệp và nhà nghiên cứu, nhà trường - nhằm kết nối chính sách với năng lực thực tiễn của doanh nghiệp và nền tảng nghiên cứu, đào tạo.

Theo Thầy Ngô Minh Hải_ Phó HT nhà trường chia sẻ tại buổi toạ đàm: đối với CEO, yêu cầu trong kỷ nguyên AI không chỉ là nâng cấp năng lực cá nhân mà còn phải xây dựng kế hoạch dài hạn để đào tạo đội ngũ, trang bị kỹ năng mới, tái thiết kế công việc và hình thành lực lượng lao động phù hợp với mô hình vận hành mới.

Thầy Ngô Minh Hải - Phó Hiệu trưởng nhà trường.

Từ các góc nhìn về giáo dục, công nghiệp, y tế và quản trị, chương trình cùng thống nhất rằng AI và Robotics không chỉ thay đổi công cụ sản xuất mà đang thay đổi cách học, cách làm việc và cách ra quyết định. Vì vậy, bài toán lớn nhất của doanh nghiệp không phải là mua thêm phần mềm hay đưa thêm robot vào dây chuyền, mà là tái thiết kế năng lực của tổ chức.

Lợi thế trong kỷ nguyên mới không nhất thiết thuộc về doanh nghiệp sở hữu nhiều công nghệ nhất, mà thuộc về doanh nghiệp có lãnh đạo nhìn xa, thay đổi nhanh, thực thi tốt và sử dụng công nghệ có trách nhiệm để tạo ra giá trị thực cho khách hàng, người lao động và cộng đồng.

Nếu AI giúp con người xử lý nhanh hơn, CEO phải giúp tổ chức nghĩ xa hơn. Nếu Robotics giúp doanh nghiệp chính xác hơn, người lãnh đạo phải giúp doanh nghiệp nhân văn hơn. Và khi công nghệ đang khiến tương lai đến nhanh hơn, năng lực quan trọng nhất của CEO là chủ động kiến tạo sự thay đổi thay vì chờ đến khi sự thay đổi buộc doanh nghiệp phải chạy theo.