Giáo dục thời AI: Không chỉ dạy trẻ cách dùng công nghệ

AI càng mạnh, nền tảng càng quan trọng

Diễn đàn MindX Future of Learning Forum 2026 tập trung thảo luận về giáo dục trong thời đại AI và sự kiện ra mắt cuốn sách Khuyến học thời AI của ông Nguyễn Thanh Tùng, đồng sáng lập, Tổng giám đốc MindX đã được giới thiệu tới độc giả.

Đáng chú ý, cuốn sách bước đầu tham chiếu Khung năng lực AI (AI Literacy Framework) do OECD và Ủy ban châu Âu phát triển để tiếp cận vấn đề giáo dục AI cho thế hệ trẻ Việt Nam. Theo thông tin tại sự kiện, đây cũng là một trong những nỗ lực đưa các khung năng lực AI quốc tế vào thảo luận về giáo dục trong nước.

Tại tọa đàm trong khuôn khổ diễn đàn, các diễn giả tập trung vào những câu hỏi mà nhiều phụ huynh đang đặt ra: Nếu AI có thể viết mã, học sinh còn cần học lập trình? Làm thế nào để trẻ sử dụng AI nhưng không lệ thuộc? Khi một câu trả lời có thể được tạo ra chỉ trong vài giây, những năng lực nào cần được ưu tiên?

Các diễn giả chia sẻ tại diễn đàn về giáo dục trong thời đại AI.

Các ý kiến tại tọa đàm cho rằng sự phát triển nhanh của AI đang làm thay đổi cách con người tiếp cận tri thức và thực hiện công việc. Công cụ có thể hỗ trợ tìm kiếm, tổng hợp thông tin, viết mã, tạo nội dung hay xây dựng sản phẩm với tốc độ ngày càng cao. Tuy nhiên, một kết quả được tạo ra nhanh không đồng nghĩa người sử dụng đã đủ năng lực đánh giá kết quả đó. Một đoạn mã do AI tạo ra có thể chạy được nhưng chưa chắc phù hợp với yêu cầu. Một thông tin được trình bày mạch lạc chưa chắc đã chính xác. Một sản phẩm được tạo ra trong thời gian ngắn cũng chưa chắc giải quyết đúng vấn đề.

Từ góc nhìn này, việc trang bị kiến thức nền tảng cho người học vẫn giữ vai trò quan trọng. AI có thể giúp rút ngắn thời gian thực hiện một công việc, nhưng người sử dụng vẫn cần biết mình đang giải quyết vấn đề gì, kết quả cần đạt đến đâu và làm thế nào để kiểm chứng thông tin.

Tại tọa đàm, ông Nguyễn Thanh Tùng ví AI như một “con dao sắc”: công cụ càng mạnh thì yêu cầu về khả năng sử dụng càng cao. Người có kiến thức nền tảng có thể tận dụng AI để nâng cao hiệu quả công việc, đồng thời nhận biết những điểm chưa phù hợp trong kết quả do máy tạo ra. Ngược lại, khi thiếu nền tảng, người dùng dễ chấp nhận một câu trả lời chỉ vì nó được diễn đạt trôi chảy.

Điều này đặt ra yêu cầu mới đối với giáo dục: không chỉ dạy trẻ cách sử dụng một công cụ AI, mà còn phải giúp các em hình thành khả năng đặt câu hỏi, kiểm chứng thông tin, giải quyết vấn đề và đưa ra quyết định.

Từ sử dụng đến ứng dụng và tạo ra công nghệ

Theo ông Nguyễn Thanh Tùng, cuốn sách không tập trung vào hướng dẫn sử dụng một công cụ cụ thể mà mở rộng sang câu hỏi về cách học trong bối cảnh AI ngày càng tham gia sâu vào quá trình tiếp nhận và xử lý thông tin.

Một trong những nội dung được đề cập là AI Literacy - năng lực hiểu và sử dụng AI. Theo cách tiếp cận này, hiểu biết về AI không chỉ dừng ở việc biết sử dụng một phần mềm hay viết câu lệnh cho máy. Người học cần hiểu AI có thể làm gì, giới hạn ở đâu, kết quả có thể sai như thế nào và vai trò của con người trong quá trình sử dụng công nghệ.

Từ đó, việc học có thể được nhìn nhận theo hướng sâu hơn: không chỉ tìm kiếm câu trả lời nhanh mà phải hiểu bản chất vấn đề; không mặc nhiên tin vào kết quả do AI đưa ra mà biết kiểm chứng; không chỉ sử dụng công nghệ mà còn biết biến công nghệ thành công cụ hỗ trợ giải quyết những vấn đề thực tế. Đây là điểm có thể tạo ra sự khác biệt giữa việc “biết dùng AI” và “có năng lực sử dụng AI”.

Cũng tại diễn đàn, MindX chia sẻ định hướng chuyển từ mô hình Technology School sang Tech & AI School, trong đó AI được đưa vào quá trình học công nghệ theo các cấp độ khác nhau.

Các diễn giả và khách mời chụp ảnh lưu niệm tại sự kiện ra mắt sách Khuyến học thời AI.

Ở cấp độ đầu tiên, học sinh làm quen với việc sử dụng AI để tìm kiếm thông tin, học tập, hình thành ý tưởng và sáng tạo. Ở cấp độ tiếp theo, AI được đưa vào các sản phẩm và giải pháp công nghệ nhằm giải quyết những bài toán cụ thể. Cao hơn, học sinh có thể tiếp cận dữ liệu và học máy, qua đó tìm hiểu cách một mô hình AI được xây dựng. Cách tiếp cận này đáng chú ý ở chỗ đặt việc sử dụng công nghệ trong mối quan hệ với một vấn đề cụ thể, thay vì coi việc làm quen với công cụ là đích đến.

Một số sản phẩm của học sinh được giới thiệu tại sự kiện cũng đi theo hướng này, như trò chơi “Thành cổ Quảng Trị” lấy cảm hứng từ lịch sử, website Cake Craft hỗ trợ hoạt động kinh doanh gia đình hay dự án StopBully về vấn đề bạo lực học đường.

Dù quy mô và mức độ hoàn thiện khác nhau, điểm chung của các dự án là học sinh phải trải qua một quá trình từ xác định vấn đề, hình thành ý tưởng, xây dựng sản phẩm đến thử nghiệm và điều chỉnh. Trong bối cảnh công nghệ có thể thay đổi nhanh, những kỹ năng này có thể có giá trị lâu dài hơn việc chỉ ghi nhớ cách sử dụng một công cụ cụ thể.

AI đang làm thay đổi thị trường lao động, phương thức làm việc và cách con người tiếp cận tri thức. Vì vậy, việc đưa AI vào giáo dục gần như là xu hướng khó tránh khỏi. Tuy nhiên, câu chuyện quan trọng hơn có lẽ nằm ở cách đưa công nghệ vào quá trình học. Ở góc độ đó, sự xuất hiện của Khuyến học thời AI có thể được xem như một đóng góp 1 phần nhỏ vào cuộc thảo luận đang diễn ra về giáo dục AI tại Việt Nam.