![]() |
| Giao dịch cá nhân tự động trên 10 triệu đồng bị xếp vào nhóm rủi ro cao . Ảnh minh hoạ. |
Đáng chú ý, mọi hệ thống AI tự động thực hiện giao dịch chuyển tiền trên 10 triệu đồng/lần đối với khách hàng cá nhân đều bị xếp vào nhóm rủi ro cao và chịu sự giám sát nghiêm ngặt.
Bức tường lửa mới cho kỷ nguyên "ngân hàng tự động"
Trong những năm gần đây, trí tuệ nhân tạo đã len lỏi sâu vào mọi ngóc ngách của ngành ngân hàng Việt Nam: từ định danh điện tử (eKYC), chấm điểm tín dụng, thẩm định cho vay đến phát hiện gian lận và thực hiện các lệnh thanh toán tự động.
Tuy nhiên, sự bùng nổ của AI cũng kéo theo các rủi ro mới về an ninh mạng, rò rỉ dữ liệu, sai lệch mô hình (model risk) và sự phụ thuộc vào chuỗi cung ứng công nghệ bên thứ ba.
Để cân bằng giữa đổi mới sáng tạo và bảo vệ người dùng, ngày 30/9/2026, Thống đốc NHNN đã ký ban hành Thông tư 53/2026/TT-NHNN, quy định về an toàn, quản lý rủi ro và điều kiện triển khai đối với việc ứng dụng hệ thống AI trong ngành ngân hàng.
Quy định này áp dụng rộng rãi cho các tổ chức tín dụng, chi nhánh ngân hàng nước ngoài, tổ chức cung ứng dịch vụ trung gian thanh toán (ví điện tử), tiền di động (Mobile Money) và các công ty thông tin tín dụng.
Những con số "chốt chặn" phân loại rủi ro cao
Theo Điều 4 của Thông tư 53/2026/TT-NHNN, trước khi đưa bất kỳ hệ thống AI nào vào vận hành, các đơn vị bắt buộc phải đánh giá và phân loại theo 3 cấp độ rủi ro: Cao, Trung bình và Thấp.
Cụ thể, hệ thống AI tham gia trực tiếp vào các nghiệp vụ cốt lõi sẽ bị xếp vào nhóm rủi ro cao nếu vượt qua các ngưỡng định lượng sau:
![]() |
(Lưu ý: Các hạn mức 10 triệu, 20 triệu, 50 triệu và 100 triệu đồng này được dùng để phân loại mức độ rủi ro và áp dụng cơ chế giám sát đối với hệ thống AI tự động thực hiện lệnh, hoàn toàn không làm giới hạn hạn mức chuyển khoản thông thường do người dân tự thao tác trên ứng dụng ngân hàng)
AI không thể thay thế trách nhiệm của con người
Một trong những nguyên tắc cốt lõi được nhấn mạnh tại Điều 3 Thông tư 53 là trí tuệ nhân tạo không thay thế thẩm quyền và trách nhiệm của con người.
Các ngân hàng và ví điện tử phải chịu hoàn toàn trách nhiệm trước pháp luật và khách hàng đối với mọi quyết định do AI đưa ra. Tổ chức tài chính không được phép viện dẫn các lý do về đặc tính kỹ thuật, tính tự chủ của thuật toán hay lỗi từ nhà cung cấp bên thứ ba để từ chối hoặc giảm nhẹ trách nhiệm bồi thường thiệt hại cho khách hàng.
![]() |
Đối với các hệ thống AI thuộc nhóm rủi ro cao, đơn vị vận hành phải đáp ứng các điều kiện kỹ thuật và quản trị khắt khe.
Theo đó phải giám sát liên tục và "nút ngắt khẩn cấp": Bộ phận giám sát phải có công cụ theo dõi theo thời gian thực, đủ quyền hạn để ghi đè, điều chỉnh hoặc tạm dừng quyết định của AI. Khi xảy ra sự cố nghiêm trọng, đơn vị phải kích hoạt cơ chế ngắt khẩn cấp để cô lập AI và chuyển sang vận hành thủ công.
Mô hình "3 tuyến bảo vệ" độc lập: Tổ chức phải thiết lập khung quản lý rủi ro bao gồm ít nhất 8 loại rủi ro (rủi ro mô hình, quản trị dữ liệu, an ninh mạng, tuân thủ pháp luật, đạo đức, bên thứ ba, chuỗi cung ứng và danh tiếng) thông qua 3 tuyến kiểm soát độc lập từ khâu vận hành, quản lý rủi ro đến kiểm toán nội bộ.
Trao “quyền quyết định” cho khách hàng
Thông tư 53/2026/TT-NHNN cũng đặt quyền lợi và quyền tự quyết của người dùng lên hàng đầu khi tương tác với các dịch vụ tài chính tự động hóa.
Theo đó là quyền tắt/ngắt AI bất cứ lúc nào, khách hàng có quyền chấm dứt thỏa thuận sử dụng dịch vụ thanh toán tự động bằng AI bất kỳ lúc nào và ngân hàng phải thực hiện ngay lập tức. Các ứng dụng ngân hàng, ví điện tử bắt buộc phải tích hợp công cụ để người dùng tự tạm dừng hoặc hủy quyền thanh toán của AI.
Con người là "trọng tài" cuối cùng khi khiếu nại, khi khách hàng không đồng tình và khiếu nại một quyết định tự động của AI (ví dụ: từ chối cho vay, khóa giao dịch nhầm hoặc chuyển tiền sai), con người bắt buộc phải trực tiếp xem xét lại vụ việc. Kết quả thẩm định của con người mới là căn cứ pháp lý cuối cùng để giải quyết.
Việc siết chặt quản lý AI ngay từ khâu phân loại ngưỡng giao dịch 10 triệu đồng không chỉ tạo ra "vành đai an toàn" đồng bộ với quy định xác thực sinh trắc học trước đó, mà còn định hình chuẩn mực phát triển bền vững cho hệ sinh thái ngân hàng số tại Việt Nam trong giai đoạn mới.
