Mỹ - Trung lập cơ chế thương mại mới: Đổi hướng cuộc chiến thuế quan tỷ USD

Tại hội nghị thượng đỉnh quan trọng tuần này giữa Tổng thống Mỹ Donald Trump và Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình, hai cường quốc được dự báo sẽ tiến tới thiết lập một cơ chế thương mại có kiểm soát mang tên "Hội đồng Thương mại".

Theo đó, mỗi bên có thể xác định một danh mục hàng hóa phi chiến lược trị giá khoảng 30 tỷ USD để tiến hành giảm thuế và giao thương song phương, mà không làm ảnh hưởng đến các giới hạn nghiêm ngặt về an ninh quốc gia.

Tổng thống Mỹ Donald Trump đã đến Bắc Kinh để thực hiện chuyến thăm cấp nhà nước tới Trung Quốc, nơi ông sẽ gặp Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình để thảo luận các vấn đề bao gồm thương mại và chiến tranh Iran.

Kế hoạch mang tính bước ngoặt này phản ánh sự thay đổi chiến lược sâu sắc từ phía Washington. Mỹ hiện không còn đặt yêu cầu Trung Quốc phải cải cách mô hình kinh tế do nhà nước định hướng và lấy xuất khẩu làm động lực. Thay vào đó, nỗ lực đàm phán hiện nay tập trung thẳng vào các mục tiêu thương mại bằng con số cụ thể trong các lĩnh vực phi chiến lược. Trong khi đó, các mức thuế quan diện rộng và biện pháp kiểm soát xuất khẩu đối với công nghệ nhạy cảm liên quan đến an ninh quốc gia vẫn được giữ nguyên.

Đại diện Thương mại Mỹ Jamieson Greer ví cơ chế này như một "bộ chuyển đổi" giúp kết nối hai hệ thống kinh tế vốn không tương thích, nhằm tìm kiếm không gian tối ưu hóa thương mại và đạt được sự cân bằng hơn.

Dù danh mục hàng hóa cụ thể chưa được hoàn thiện, hai bên kỳ vọng sẽ khởi động cơ chế mới bằng một thỏa thuận khung cắt giảm rào cản thương mại trị giá 30 tỷ USD cho nhau. Quy mô này hiện chỉ chiếm một phần nhỏ trong tổng kim ngạch thương mại song phương nhưng có tiềm năng mở rộng trong tương lai. Riêng phía Mỹ có thể vận động bãi bỏ các mức thuế của Trung Quốc đối với sản phẩm năng lượng và nông sản nhằm thúc đẩy doanh số xuất khẩu sang thị trường này.

Mỹ và Trung Quốc được dự đoán sẽ từng bước tiến tới thiết lập cơ chế thương mại có kiểm soát đối với các nhóm hàng hóa không nhạy cảm trong tuần này (Ảnh minh họa).

Ở thời điểm hiện tại, rào cản thuế quan giữa hai nước vẫn rất nặng nề. Trung Quốc duy trì mức thuế bổ sung chung 10% đối với hàng nhập khẩu từ Mỹ, tương đương mức thuế tạm thời 10% mà Mỹ áp dụng với hàng Trung Quốc. Ngoài ra, Bắc Kinh còn áp thuế trả đũa rất cao: 10% với dầu thô, 15% với khí thiên nhiên hóa lỏng (LNG), 15% với than đá và lên tới 55% đối với thịt bò.

Ngược lại, Washington vẫn duy trì mức thuế 7,5% áp đặt từ năm 2019 đối với loạt sản phẩm tiêu dùng Trung Quốc như tivi màn hình phẳng, thiết bị nhớ flash, loa thông minh, tai nghe bluetooth, ga trải giường và giày dép. Mức thuế toàn cầu tạm thời 10% của Mỹ (dự kiến hết hạn vào tháng 7) cũng được áp chồng lên các danh mục này. Tuy nhiên, Mỹ có thể xem xét khôi phục một phần trong số hơn 2.200 danh mục hàng hóa từng được miễn thuế trước đây. Trước đó, vào tháng 11/2025, ông Trump đã gia hạn miễn thuế một năm đối với thiết bị sản xuất điện Mặt Trời và 164 nhóm hàng công nghiệp, y tế; một số nhóm trong này có khả năng được chuyển sang diện miễn thuế vĩnh viễn.

Bên cạnh thương mại, ý tưởng về một "Hội đồng Đầu tư" cũng dự kiến được thảo luận, dù phía Mỹ nhận định quan hệ song phương chưa đến giai đoạn mở đường cho các chương trình đầu tư lớn theo cả hai chiều. Các nhà lập pháp và các tổ chức ngành thép, công nghệ, ô tô của Mỹ hiện đang phát đi cảnh báo mạnh mẽ, yêu cầu ông Trump không đưa ra bất kỳ thỏa thuận nào tạo điều kiện cho dòng vốn Trung Quốc rót vào lĩnh vực ô tô tại Mỹ, nhằm bảo vệ cốt lõi của ngành sản xuất nội địa.