Mỹ - Iran phát tín hiệu hạ nhiệt, triển vọng thỏa thuận về eo biển Hormuz vẫn bỏ ngỏ

Ngoại trưởng Mỹ Marco Rubio

Ngoại trưởng Marco Rubio ngày 25/5 tuyên bố Mỹ sẽ đạt được một thỏa thuận có lợi với Iran, đồng thời sẽ xử lý vấn đề theo một hướng khác, trong bối cảnh Washington hạ thấp kỳ vọng về khả năng sớm xuất hiện bước đột phá trong cuộc xung đột kéo dài ba tháng qua.

Phát biểu với báo giới tại New Delhi, ông Rubio cho biết Mỹ sẽ dành tối đa cơ hội cho nỗ lực ngoại giao trước khi tính đến các phương án thay thế. Tuyên bố này được đưa ra sau khi Tổng thống Donald Trump nói rằng ông đã chỉ đạo các đại diện của mình không vội vàng hoàn tất bất kỳ thỏa thuận nào với Iran. Theo ông Rubio, triển vọng mở lại eo biển và khởi động một tiến trình đàm phán hạt nhân nghiêm túc, có thời hạn, vẫn còn hiện hữu và Washington hy vọng tiến trình đó có thể mang lại kết quả.

Một ngày trước đó, ông Trump viết trên Truth Social rằng lệnh phong tỏa của Mỹ đối với các tàu Iran tại eo biển Hormuz sẽ tiếp tục được duy trì đầy đủ cho đến khi một thỏa thuận được hoàn tất, xác nhận và ký kết. Ông đồng thời nhấn mạnh rằng cả hai bên cần thêm thời gian để bảo đảm thỏa thuận được xây dựng một cách thận trọng và đúng đắn.

Iran chưa đưa ra phản hồi ngay lập tức. Trong khi đó, hãng thông tấn Tasnim, cơ quan có liên hệ với Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran, cho rằng Mỹ vẫn đang cản trở một số nội dung trong thỏa thuận tiềm năng, trong đó có yêu cầu của Tehran về việc giải phóng các khoản tiền bị phong tỏa.

Giá dầu thế giới giảm 6%, xuống mức thấp nhất trong hai tuần trong phiên 25/5, khi kỳ vọng gia tăng rằng Mỹ và Iran đang tiến gần hơn tới một thỏa thuận hòa bình.

Trước đó, hôm thứ Bảy (23/5), ông Trump đã làm gia tăng kỳ vọng về khả năng sớm đạt được thỏa thuận khi cho biết Washington và Tehran về cơ bản đã hoàn tất đàm phán một bản ghi nhớ cho thỏa thuận hòa bình nhằm mở lại eo biển Hormuz.

Trước khi xung đột nổ ra, tuyến hàng hải chiến lược này đảm nhận việc vận chuyển khoảng một phần năm nguồn cung dầu và khí tự nhiên hóa lỏng của toàn cầu.

Tuy vậy, hai bên Mỹ - Iran vẫn bất đồng về một số vấn đề then chốt, gồm tham vọng hạt nhân của Iran, cuộc chiến của Israel tại Lebanon với lực lượng Hezbollah do Iran hậu thuẫn, cũng như yêu cầu của Tehran về việc dỡ bỏ các lệnh trừng phạt và giải phóng hàng chục tỷ USD doanh thu dầu mỏ đang bị phong tỏa tại các ngân hàng nước ngoài.

Một quan chức cấp cao trong chính quyền Trump, phát biểu với điều kiện giấu tên, cho biết Iran đã đồng ý “về nguyên tắc” mở lại eo biển Hormuz để đổi lấy việc Mỹ dỡ bỏ lệnh phong tỏa hải quân và xử lý lượng uranium được làm giàu ở mức cao của Tehran. Theo quan chức này, phía Mỹ cũng tin rằng Lãnh tụ tối cao Iran, Ayatollah Mojtaba Khamenei, đã chấp thuận khuôn khổ chung của thỏa thuận.

Đến nay, Iran chưa xác nhận thông tin này, đồng thời cũng chưa có giải thích cụ thể về ý nghĩa của việc đồng ý “về nguyên tắc”.

Quan chức Mỹ cho biết Washington dự kiến trước tiên sẽ mở lại eo biển và dỡ bỏ lệnh phong tỏa hải quân, trong khi các cuộc đàm phán chi tiết về những biện pháp liên quan đến hạt nhân sẽ cần thêm thời gian.

Quan chức này bác bỏ nhận định cho rằng Iran chưa chấp nhận phương án xử lý kho uranium làm giàu dự trữ. Theo ông, vấn đề còn lại nằm ở cách thức triển khai. Một quan chức cấp cao khác trong chính quyền Mỹ cho biết hôm Chủ nhật rằng khuôn khổ được đề xuất sẽ trao cho các nhà đàm phán 60 ngày để hoàn tất thỏa thuận cuối cùng.

Các nguồn tin Iran nói với Reuters rằng ở những giai đoạn tiếp theo, các “công thức khả thi” có thể được tìm ra để xử lý tranh chấp liên quan đến kho uranium làm giàu ở mức cao, bao gồm phương án pha loãng vật liệu dưới sự giám sát của cơ quan giám sát hạt nhân của Liên hợp quốc.

Iran từ lâu phủ nhận các cáo buộc của Mỹ và Israel rằng nước này theo đuổi vũ khí hạt nhân, đồng thời khẳng định họ có quyền làm giàu uranium cho mục đích dân sự, dù mức độ tinh khiết đạt được vượt xa nhu cầu phục vụ sản xuất điện.

Ông Trump, trong bối cảnh tỷ lệ ủng hộ chịu tác động từ việc chiến sự đẩy giá năng lượng tại Mỹ tăng cao và đồng thời phải đối mặt với các nỗ lực của Quốc hội nhằm hạn chế quyền phát động chiến dịch, nhiều lần nhấn mạnh triển vọng về một thỏa thuận nhằm chấm dứt cuộc xung đột do Mỹ và Israel khởi xướng từ ngày 28/2.

Một lệnh ngừng bắn mong manh đã được duy trì kể từ đầu tháng 4.

Ngoài ra, Tổng thống Trump cũng bác bỏ những chỉ trích liên quan đến cách ông xử lý tiến trình đàm phán cũng như mức độ sẵn sàng nhượng bộ với Iran. Ông khẳng định, nếu đạt được thỏa thuận với Iran, đó sẽ là một thỏa thuận tốt và phù hợp, đồng thời bác bỏ các ý kiến chỉ trích cho rằng ông xử lý vấn đề không thỏa đáng.

Bất kỳ thỏa thuận nào giúp củng cố lệnh ngừng bắn hiện nay đều có thể mang lại sự ổn định nhất định cho thị trường, song khó có thể ngay lập tức giải quyết cuộc khủng hoảng năng lượng toàn cầu, vốn đã đẩy giá nhiên liệu, phân bón và thực phẩm tăng cao.

Các đợt không kích của Mỹ và Israel nhằm vào Iran đã khiến hàng nghìn người thiệt mạng trước khi chiến dịch bị đình chỉ vào đầu tháng 4. Tại Lebanon, chiến dịch truy kích Hezbollah của Israel cũng làm thêm hàng nghìn người thiệt mạng và buộc hàng trăm nghìn người phải rời bỏ nhà cửa. Trong khi đó, các cuộc tấn công của Iran nhằm vào Israel và các nước láng giềng vùng Vịnh cũng khiến hàng chục người thiệt mạng.