"Doanh nghiệp có thể làm gì để thu hẹp khoảng cách giữa khoản đầu tư cho đổi mới sáng tạo và giá trị tạo ra từ đó?". Giảng viên Đại học RMIT Tiến sĩ Seng Kiong Kok chia sẻ góc nhìn về vấn đề này.
aa
Tiến sĩ Seng Kiong Kok - giảng viên Đại học RMIT.
Làm rõ vấn đề, lên ý tưởng, phát triển giải pháp và thực thi là những nguyên tắc tư duy thiết kế cơ bản để dẫn dắt quy trình đổi mới sáng tạo ở doanh nghiệp thuộc mọi quy mô, từ các “gã khổng lồ” đa quốc gia đến những công ty khởi nghiệp lớn lên từ cộng đồng. Nhu cầu về đổi mới và nguồn nhân lực chuyên biệt trên toàn cầu hiện đang rất lớn, thể hiện qua số lượng phòng thí nghiệm đổi mới sáng tạo (innovation lab) đang xuất hiện ngày càng nhiều. Xu hướng này đặc biệt rõ rệt ở châu Á, nơi đã vượt qua châu Âu về số lượng trung tâm đổi mới thuộc các doanh nghiệp. Việt Nam cũng không phải ngoại lệ và đang xếp thứ hai về đổi mới trong nhóm các quốc gia có thu nhập trung bình thấp (theo báo cáo của WIPO). Trước đó Việt Nam từng xếp hạng cao hơn các quốc gia giàu có hơn như Ấn Độ, Malaysia và Philippines trong một vài năm.
“Đổi mới sáng tạo” hiện đang là cụm từ kích hoạt hành động trong thế giới doanh nghiệp. Dữ liệu khảo sát gần đây chỉ ra rằng khái niệm này luôn nằm trong top 3 ưu tiên hàng đầu của các công ty. Ngoài ra, một số minh chứng cho thấy những doanh nghiệp đầu tư nhiều vào đổi mới trong giai đoạn đại dịch toàn cầu vừa qua sẽ gặt hái được kết quả kinh doanh cao hơn đối thủ (Nguồn: BCG). Mặc dù đổi mới sáng tạo đang thu hút được khá nhiều sự quan tâm nhưng đây vẫn là một khái niệm khó định nghĩa, bởi ở mỗi nơi thì nó lại mang một hình thái khác. Nhưng một điều chắc chắn là rất ít doanh nghiệp muốn bị coi là đang đứng ngoài cuộc chơi đổi mới.
Việc thiếu định nghĩa cơ bản như vậy có thể là lý do khiến các doanh nghiệp vẫn còn yếu kém trong việc mở rộng quy mô đầu tư đổi mới để tạo ra giá trị cho tổ chức. Nói cách khác, ngay cả khi họ có khả năng “bắt chước” đối thủ hay tiền bối cùng ngành trong quá trình xây dựng phòng thí nghiệm hay cơ sở hạ tầng đổi mới khác, thì kết quả từ đó vẫn khác nhau đáng kể.
Bên cạnh việc cho thấy những doanh nghiệp chú trọng đầu tư cho đổi mới sẽ kinh doanh tốt hơn sau giai đoạn COVID-19, nghiên cứu cũng chỉ ra rằng tỉ lệ các công ty có khả năng mở rộng quy mô đổi mới chỉ là 20%. Từ góc độ thể chế, điều này đặt ra một câu hỏi đầy thách thức và cần được giải quyết. Dựa trên những nghiên cứu hiện có, có thể xác định ba vấn đề cốt lõi: (1) thiếu văn hóa doanh nghiệp, (2) ít coi trọng hợp tác trong và ngoài doanh nghiệp, và (3) không đánh giá cao và thiếu tuân thủ các mục tiêu của tổ chức. Nói một cách đơn giản, doanh nghiệp có chuyên môn và kiến thức kỹ thuật để đổi mới, nhưng họ thiếu năng lực lãnh đạo để điều phối, hướng dẫn và thúc đẩy các nguồn lực này nhằm đạt được mục tiêu của doanh nghiệp.
Mặc dù đổi mới sáng tạo đang thu hút khá nhiều sự quan tâm nhưng đây vẫn là một khái niệm khó định nghĩa, bởi ở mỗi doanh nghiệp khái niệm này lại mang một hình thái khác.
Vậy làm thế nào để đối phó với vấn đề này? Thứ nhất, cần phải hướng tầm nhìn ra ngoài nội bộ tổ chức để tìm động lực đổi mới. Việc sử dụng và xây dựng các nguồn lực đổi mới trong nội bộ là điều tốt. Tuy nhiên, nếu có thể tăng cường những hoạt động này bằng các cơ chế bên ngoài thì đây sẽ là động lực bổ sung để thu hẹp khoảng cách giữa đổi mới và các giá trị tạo ra.
Thứ hai, tìm hiểu về cơ cấu tổ chức sẽ giúp xác định cách khai thác những nguồn lực đổi mới có giá trị. Cơ cấu tổ chức ở đây bao gồm các cấu trúc hữu hình như mạng lưới chi nhánh và vị trí địa lý, cũng như các tổ hợp cấu trúc chính trị-xã hội ít hữu hình hơn như hệ thống lãnh đạo và quản trị.
Thứ ba, cần chú trọng trau dồi và hỗ trợ các nhóm khác nhau trong đội ngũ nhân sự. Đổi mới là (hoặc có thể là) một quá trình mang tính chất đột phá, đòi hỏi các tổ chức và nhân sự của họ phải hiểu rõ hơn về những vấn đề nhức nhối hiện tại và loại bỏ những lối mòn trong tư duy để tìm ra giải pháp. Một nhiệm vụ quan trọng trong quá trình đổi mới là tạo ra môi trường cho phép các cá nhân sáng tạo và đưa ra ý kiến không đồng thuận, cũng như hỗ trợ họ về mặt tâm lý xã hội khi phải tham gia vào những cuộc thảo luận khó khăn như vậy.
Cuối cùng, cần hiểu rõ hành lang quy định để đảm bảo đổi mới sáng tạo phù hợp với các mục tiêu của tổ chức. Cần lưu ý rằng đổi mới thường chỉ thực sự diễn ra khi doanh nghiệp phải đối mặt với trở ngại, còn hành lang quy định trong và ngoài nước sẽ giúp xác định mức độ đổi mới thể chế.
Những biện pháp can thiệp trên không chỉ giúp thu hẹp khoảng cách giữa giá trị tạo ra và hoạt động đổi mới của doanh nghiệp mà còn tác động đến các thế hệ tương lai, đặc biệt là những sinh viên đang học tập hoặc sắp tốt nghiệp và chuẩn bị tham gia vào thị trường lao động. Thông điệp chung ở đây là cần quan tâm đến khả năng bổ trợ và khả năng thích ứng của các kỹ năng trong lực lượng lao động nhằm đón đầu những bước chuyển đổi số tiếp theo trong nền kinh tế. Các bộ kỹ năng truyền thống cần được bồi đắp để bắt kịp tốc độ chuyển đổi nhanh chóng như vậy và doanh nghiệp cần nhận thức rõ lợi ích từ các cơ hội hợp tác. Mặc dù doanh nghiệp có thể tự mình đổi mới, nhưng hợp tác sẽ đem lại lợi ích lớn hơn cho cả mặt bằng chung.
Tiến sĩ Seng Kiong Kok (Quyền chủ nhiệm cấp cao bộ môn Sáng tạo và Kinh doanh, Đại học RMIT Việt Nam)
Khi Elon Musk tuyên bố giải tán toàn bộ đội ngũ marketing của Tesla chỉ sau bốn tháng hoạt động với lý do quảng cáo “quá đại trà, có thể là của bất kỳ hãng xe nào”, câu chuyện lập tức tạo ra tranh cãi lớn trong giới marketing toàn cầu. Nhiều người cho rằng đây chỉ là một quyết định cảm tính quen thuộc của vị tỷ phú nổi tiếng thất thường và cực đoan trong quản trị. Nhưng cũng có không ít chuyên gia xem đây là một “tuyên ngôn thương hiệu” rất đáng suy ngẫm của Tesla trong thời đại mà sự khác biệt trở thành yếu tố sống còn.
Trong nhiều năm, khi nói về môi trường kinh doanh, phần lớn doanh nghiệp thường quan tâm tới thuế suất, thủ tục hành chính hay khả năng tiếp cận vốn. Nhưng hiện nay, một thay đổi sâu hơn và mang tính chiến lược hơn đang âm thầm diễn ra tại Việt Nam, tư duy điều hành kinh tế đang chuyển mạnh từ “quản lý doanh nghiệp” sang “kiến tạo môi trường để doanh nghiệp phát triển dài hạn”.
Tại Diễn đàn Lãnh đạo Doanh nghiệp trẻ Việt Nam 2026, câu chuyện chuyển đổi số không còn là tăng trưởng đột phá mà là bài toán sống còn, khi doanh nghiệp nhỏ và vừa buộc phải thích nghi để tồn tại và phát triển bền vững.
Theo TS. Lê Duy Bình - Giám đốc Economica Việt Nam, FDI thế hệ mới không chỉ mang vốn mà còn là cơ hội nâng cấp doanh nghiệp Việt, thúc đẩy tăng trưởng xanh và gia tăng kết nối sâu với chuỗi cung ứng toàn cầu.
Giữa lúc xuất hiện nhiều thông tin liên quan đến việc lãnh đạo VinFast bán nhà máy, thoái vốn khỏi mảng sản xuất và tái cấu trúc hoạt động, thị trường lập tức dấy lên nhiều tranh luận trái chiều. Có ý kiến cho rằng đây là tín hiệu của áp lực tài chính ngày càng lớn trong ngành xe điện. Tuy nhiên, ở một góc nhìn khác, nhiều chuyên gia nhận định đây có thể là bước chuyển chiến lược của VinFast từ mô hình sản xuất truyền thống sang mô hình công nghệ – hệ sinh thái toàn cầu.
Một thế hệ trẻ em đang lớn lên cùng TikTok, nhưng điều khiến nhiều phụ huynh lo lắng không còn chỉ là chuyện “nghiện điện thoại”. Từ các video ngắn đánh vào sự tò mò của trẻ, nội dung lệch chuẩn, quảng cáo trá hình cho tới những chiêu trò lừa đảo nhắm vào trẻ vị thành niên, TikTok đang tạo ra cuộc tranh luận gay gắt về việc có nên cấm hoặc siết chặt trẻ em sử dụng nền tảng này.
Theo TS. Nguyễn Đức Hiển - Phó Trưởng Ban Chính sách, Chiến lược Trung ương, Việt Nam cần chuyển mạnh sang tư duy FDI “cộng sinh”, coi khu vực này là động lực nâng cao năng lực doanh nghiệp nội, thúc đẩy tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị toàn cầu.
Theo ông Đinh Quang Đức - Giám đốc Khối Kinh doanh Tiền tệ, Ngân hàng UOB Việt Nam, Việt Nam tiếp tục khẳng định vị thế điểm đến đầu tư hấp dẫn trong khu vực ASEAN, khi dòng vốn FDI duy trì tăng trưởng mạnh, đồng thời mở ra dư địa lớn từ các kênh vốn xuyên biên giới và thị trường trái phiếu.
Theo TS. Cấn Văn Lực, phân khúc nhà ở trung cấp được xem là chìa khóa kéo giảm giá bất động sản, song điểm nghẽn lớn vẫn nằm ở tín dụng, pháp lý và khả năng tiếp cận vốn của doanh nghiệp lẫn người mua.
Luật sư không chỉ là chủ thể cung cấp dịch vụ pháp lý mà còn là một thiết chế quan trọng bảo vệ công lý và quyền con người. Tuy nhiên, sự ra đời của Nghị định 109/2026/NĐ-CP đang tạo ra làn sóng tranh luận về việc chuyển dịch mô hình từ quản lý chuyên ngành sang quản trị hành chính thông thường, có nguy cơ làm suy giảm quyền bào chữa, quyền tiếp cận công lý và nguyên tắc tranh tụng được Hiến pháp bảo vệ.
Sửa đổi Luật Đất đai được xác định là yêu cầu cấp bách nhằm tháo gỡ các điểm nghẽn về thể chế, định giá, quy hoạch và thực thi, qua đó khơi thông nguồn lực đất đai cho phát triển kinh tế - xã hội.
Việt Nam đang chuyển mình mạnh mẽ từ trung tâm chi phí thấp sang mắt xích chiến lược. Theo ông Vlad Savin - Giám đốc Acclime Việt Nam, thay đổi này mở ra cơ hội thu hút dòng vốn chất lượng cao dài hạn.
Không chỉ thiếu vắng những biểu tượng tầm cỡ như chuột Mickey hay mèo máy Doraemon, công nghiệp văn hóa Việt Nam còn đối mặt với thực trạng đau lòng: Nhiều nhà sáng tạo phải chọn "khai sinh" sản phẩm ở nước ngoài vì thủ tục trong nước quá rườm rà. Tại tọa đàm về xây dựng thương hiệu quốc gia ngày 8/5, bài toán "cởi trói" chính sách và bảo hộ bản quyền một lần nữa được đặt lên bàn thảo luận với những kiến nghị gay gắt từ phía doanh nghiệp.
Trong bối cảnh kênh vốn còn hạn chế, tín dụng ngân hàng tiếp tục đóng vai trò then chốt với Doanh nghiệp nhà nước (DNNN), song áp lực dài hạn đòi hỏi cải cách mạnh mẽ hệ thống tài chính và đa dạng hóa nguồn vốn.
Theo GS. TS Lê Hồng Hạnh, nền kinh tế toàn cầu đang bước vào giai đoạn tái cấu trúc sâu sắc, buộc doanh nghiệp Việt Nam phải thích ứng nhanh trước áp lực địa chính trị, tiêu chuẩn xanh và chuyển đổi số để tồn tại, phát triển bền vững.
