"Doanh nghiệp có thể làm gì để thu hẹp khoảng cách giữa khoản đầu tư cho đổi mới sáng tạo và giá trị tạo ra từ đó?". Giảng viên Đại học RMIT Tiến sĩ Seng Kiong Kok chia sẻ góc nhìn về vấn đề này.
aa
Tiến sĩ Seng Kiong Kok - giảng viên Đại học RMIT.
Làm rõ vấn đề, lên ý tưởng, phát triển giải pháp và thực thi là những nguyên tắc tư duy thiết kế cơ bản để dẫn dắt quy trình đổi mới sáng tạo ở doanh nghiệp thuộc mọi quy mô, từ các “gã khổng lồ” đa quốc gia đến những công ty khởi nghiệp lớn lên từ cộng đồng. Nhu cầu về đổi mới và nguồn nhân lực chuyên biệt trên toàn cầu hiện đang rất lớn, thể hiện qua số lượng phòng thí nghiệm đổi mới sáng tạo (innovation lab) đang xuất hiện ngày càng nhiều. Xu hướng này đặc biệt rõ rệt ở châu Á, nơi đã vượt qua châu Âu về số lượng trung tâm đổi mới thuộc các doanh nghiệp. Việt Nam cũng không phải ngoại lệ và đang xếp thứ hai về đổi mới trong nhóm các quốc gia có thu nhập trung bình thấp (theo báo cáo của WIPO). Trước đó Việt Nam từng xếp hạng cao hơn các quốc gia giàu có hơn như Ấn Độ, Malaysia và Philippines trong một vài năm.
“Đổi mới sáng tạo” hiện đang là cụm từ kích hoạt hành động trong thế giới doanh nghiệp. Dữ liệu khảo sát gần đây chỉ ra rằng khái niệm này luôn nằm trong top 3 ưu tiên hàng đầu của các công ty. Ngoài ra, một số minh chứng cho thấy những doanh nghiệp đầu tư nhiều vào đổi mới trong giai đoạn đại dịch toàn cầu vừa qua sẽ gặt hái được kết quả kinh doanh cao hơn đối thủ (Nguồn: BCG). Mặc dù đổi mới sáng tạo đang thu hút được khá nhiều sự quan tâm nhưng đây vẫn là một khái niệm khó định nghĩa, bởi ở mỗi nơi thì nó lại mang một hình thái khác. Nhưng một điều chắc chắn là rất ít doanh nghiệp muốn bị coi là đang đứng ngoài cuộc chơi đổi mới.
Việc thiếu định nghĩa cơ bản như vậy có thể là lý do khiến các doanh nghiệp vẫn còn yếu kém trong việc mở rộng quy mô đầu tư đổi mới để tạo ra giá trị cho tổ chức. Nói cách khác, ngay cả khi họ có khả năng “bắt chước” đối thủ hay tiền bối cùng ngành trong quá trình xây dựng phòng thí nghiệm hay cơ sở hạ tầng đổi mới khác, thì kết quả từ đó vẫn khác nhau đáng kể.
Bên cạnh việc cho thấy những doanh nghiệp chú trọng đầu tư cho đổi mới sẽ kinh doanh tốt hơn sau giai đoạn COVID-19, nghiên cứu cũng chỉ ra rằng tỉ lệ các công ty có khả năng mở rộng quy mô đổi mới chỉ là 20%. Từ góc độ thể chế, điều này đặt ra một câu hỏi đầy thách thức và cần được giải quyết. Dựa trên những nghiên cứu hiện có, có thể xác định ba vấn đề cốt lõi: (1) thiếu văn hóa doanh nghiệp, (2) ít coi trọng hợp tác trong và ngoài doanh nghiệp, và (3) không đánh giá cao và thiếu tuân thủ các mục tiêu của tổ chức. Nói một cách đơn giản, doanh nghiệp có chuyên môn và kiến thức kỹ thuật để đổi mới, nhưng họ thiếu năng lực lãnh đạo để điều phối, hướng dẫn và thúc đẩy các nguồn lực này nhằm đạt được mục tiêu của doanh nghiệp.
Mặc dù đổi mới sáng tạo đang thu hút khá nhiều sự quan tâm nhưng đây vẫn là một khái niệm khó định nghĩa, bởi ở mỗi doanh nghiệp khái niệm này lại mang một hình thái khác.
Vậy làm thế nào để đối phó với vấn đề này? Thứ nhất, cần phải hướng tầm nhìn ra ngoài nội bộ tổ chức để tìm động lực đổi mới. Việc sử dụng và xây dựng các nguồn lực đổi mới trong nội bộ là điều tốt. Tuy nhiên, nếu có thể tăng cường những hoạt động này bằng các cơ chế bên ngoài thì đây sẽ là động lực bổ sung để thu hẹp khoảng cách giữa đổi mới và các giá trị tạo ra.
Thứ hai, tìm hiểu về cơ cấu tổ chức sẽ giúp xác định cách khai thác những nguồn lực đổi mới có giá trị. Cơ cấu tổ chức ở đây bao gồm các cấu trúc hữu hình như mạng lưới chi nhánh và vị trí địa lý, cũng như các tổ hợp cấu trúc chính trị-xã hội ít hữu hình hơn như hệ thống lãnh đạo và quản trị.
Thứ ba, cần chú trọng trau dồi và hỗ trợ các nhóm khác nhau trong đội ngũ nhân sự. Đổi mới là (hoặc có thể là) một quá trình mang tính chất đột phá, đòi hỏi các tổ chức và nhân sự của họ phải hiểu rõ hơn về những vấn đề nhức nhối hiện tại và loại bỏ những lối mòn trong tư duy để tìm ra giải pháp. Một nhiệm vụ quan trọng trong quá trình đổi mới là tạo ra môi trường cho phép các cá nhân sáng tạo và đưa ra ý kiến không đồng thuận, cũng như hỗ trợ họ về mặt tâm lý xã hội khi phải tham gia vào những cuộc thảo luận khó khăn như vậy.
Cuối cùng, cần hiểu rõ hành lang quy định để đảm bảo đổi mới sáng tạo phù hợp với các mục tiêu của tổ chức. Cần lưu ý rằng đổi mới thường chỉ thực sự diễn ra khi doanh nghiệp phải đối mặt với trở ngại, còn hành lang quy định trong và ngoài nước sẽ giúp xác định mức độ đổi mới thể chế.
Những biện pháp can thiệp trên không chỉ giúp thu hẹp khoảng cách giữa giá trị tạo ra và hoạt động đổi mới của doanh nghiệp mà còn tác động đến các thế hệ tương lai, đặc biệt là những sinh viên đang học tập hoặc sắp tốt nghiệp và chuẩn bị tham gia vào thị trường lao động. Thông điệp chung ở đây là cần quan tâm đến khả năng bổ trợ và khả năng thích ứng của các kỹ năng trong lực lượng lao động nhằm đón đầu những bước chuyển đổi số tiếp theo trong nền kinh tế. Các bộ kỹ năng truyền thống cần được bồi đắp để bắt kịp tốc độ chuyển đổi nhanh chóng như vậy và doanh nghiệp cần nhận thức rõ lợi ích từ các cơ hội hợp tác. Mặc dù doanh nghiệp có thể tự mình đổi mới, nhưng hợp tác sẽ đem lại lợi ích lớn hơn cho cả mặt bằng chung.
Tiến sĩ Seng Kiong Kok (Quyền chủ nhiệm cấp cao bộ môn Sáng tạo và Kinh doanh, Đại học RMIT Việt Nam)
Chuyển đổi số đã được nhắc đến suốt nhiều năm, nhưng với không ít doanh nghiệp, đó vẫn là một hành trình dang dở, đó là đầu tư rồi bỏ dở, triển khai nhưng không dùng được, dữ liệu có mà không kết nối, hệ thống có mà không tạo ra giá trị như kỳ vọng. Không có người điều hành đáng tin cậy, người đến rồi đi. Khi còn loay hoay ở điểm xuất phát như vậy, câu hỏi đặt ra không chỉ là “vì sao chưa chuyển đổi số thành công”, mà lớn hơn là: làm thế nào để đạt được mục tiêu tăng trưởng hai con số như Chính phủ kỳ vọng?
Sáng 21/4, tại Bộ Khoa học và Công nghệ, Cục Khởi nghiệp và Doanh nghiệp công nghệ công bố các hoạt động đổi mới sáng tạo năm 2026 gắn với Chiến lược quốc gia về khởi nghiệp sáng tạo. Sự kiện nhấn mạnh việc huy động cộng đồng doanh nghiệp công nghệ đồng hành cùng Chính phủ, tham gia giải các bài toán khó nhằm thúc đẩy chuyển đổi số theo hướng thực chất, hiệu quả và tạo tăng trưởng.
Theo TS. Võ Trí Thành - Viện trưởng Viện Nghiên cứu Chiến lược thương hiệu và Cạnh tranh, mục tiêu tăng trưởng 10% là cần thiết nhưng đầy thách thức, đòi hỏi tháo gỡ điểm nghẽn thể chế, kiểm soát rủi ro và tận dụng hiệu quả dư địa phát triển hiện nay.
Trong không gian đậm sắc màu văn hóa Kinh Bắc, lễ kỷ niệm 15 năm Dragon Travel không đơn thuần là một sự kiện doanh nghiệp. Từ nghi lễ dâng hương tại Đền Mẫu Bạch Kê, những làn điệu quan họ Bắc Ninh đến phiên đấu giá các vật phẩm văn hóa tiêu biểu, thu về gần 400 triệu đồng để trùng tu di tích lịch sử, chương trình trở thành điểm hội tụ của các doanh nhân cùng chung tay gìn giữ và lan tỏa giá trị văn hóa, bản sắc dân tộc.
PGS. TS Trần Đình Thiên nhận định kinh tế Việt Nam 2026 duy trì đà tăng trưởng tích cực nhưng đối mặt nhiều rủi ro nội tại, đặc biệt là áp lực lãi suất, vốn và sức chống chịu yếu của doanh nghiệp nội địa.
Theo PGS. TS Nguyễn Quang Tuyến, cải cách thể chế, đặc biệt trong lĩnh vực đất đai và bất động sản, đang trở thành động lực cốt lõi giúp Việt Nam khơi thông nguồn lực, định hình không gian phát triển mới.
Theo ông Nguyễn Quang Thuân, Chủ tịch FiinGroup, nâng hạng tín nhiệm quốc gia và phát triển thị trường vốn đang trở thành chìa khóa giúp doanh nghiệp tiếp cận dòng vốn dài hạn, giảm phụ thuộc ngân hàng và bứt phá trong giai đoạn tăng trưởng mới.
Theo TS. Trần Xuân Lượng, việc hạ lãi suất đang được xem là cú hích quan trọng giúp phục hồi tổng cầu, khơi thông dòng vốn và mở ra chu kỳ tăng trưởng mới cho thị trường bất động sản.
Ông Nguyễn Văn Phúc nhấn mạnh chất lượng và ổn định pháp luật là nền tảng giúp doanh nghiệp tư nhân phát triển, tạo động lực tăng trưởng và nâng cao vị thế kinh tế Việt Nam.
Theo TS. Nguyễn Văn Đính, thị trường bất động sản quý 1/2026 đang tái cấu trúc mạnh mẽ, sàng lọc doanh nghiệp và tạo nền tảng vững chắc, mở ra chu kỳ phát triển mới dựa trên giá trị thực và niềm tin.
Theo Luật sư Ngô Thái Ninh, việc không hình sự hóa quan hệ kinh tế là nền tảng bảo vệ quyền tài sản, giúp doanh nghiệp yên tâm đầu tư, giảm rủi ro pháp lý.
Lần đầu tiên trong lịch sử hiện đại, thế giới có hơn 3.028 tỷ phú – một cột mốc không chỉ mang ý nghĩa thống kê, mà phản ánh sự tái cấu trúc sâu sắc của quyền lực kinh tế toàn cầu. Theo công bố của Forbes, năm 2025 ghi nhận 3.028 tỷ phú với tổng tài sản lên tới 16,1 nghìn tỷ USD. Nhưng nếu chỉ dừng lại ở con số, người ta sẽ bỏ lỡ điều quan trọng hơn: tài sản đang được tạo ra theo một logic hoàn toàn mới, và quyền lực kinh tế đang hội tụ vào một số ít ngành có khả năng định hình tương lai toàn cầu.
PGS. TS. Trần Đình Thiên cho rằng, Việt Nam muốn hùng cường cần các tập đoàn tư nhân đủ lớn, đủ sức dẫn dắt chuỗi giá trị, vượt trần công nghệ và cạnh tranh toàn cầu.
Trong bối cảnh thị trường ngày càng cạnh tranh, nhiều doanh nghiệp nhỏ và vừa vẫn loay hoay tìm hướng đi bền vững. Không ít đơn vị lựa chọn chiến lược giá rẻ, bỏ qua yếu tố hình ảnh và thương hiệu. Tuy nhiên, theo các chuyên gia, đây có thể là “cái bẫy” khiến doanh nghiệp khó bứt phá. Phóng viên Tạp chí Doanh nghiệp và Hội nhập đã có cuộc trao đổi với ông Trần Mạnh Tùng – CEO Công ty Cổ phần Brandall – để làm rõ vai trò của “kinh tế hình ảnh” trong chiến lược phát triển doanh nghiệp nhỏ và vừa hiện nay.
Ông Đậu Anh Tuấn chia sẻ hành trình gần bốn thập kỷ phát triển của doanh nghiệp tư nhân Việt Nam, từ vị thế mờ nhạt đến động lực tăng trưởng, đồng thời chỉ ra những thách thức và định hướng tương lai.
