TS. Nguyễn Trí Hiếu: Minh bạch thị trường vàng để khơi thông nguồn lực trong dân

Cơ chế mới để minh bạch thị trường và giảm độc quyền

tại buổi tọa đàm với chủ đề “Sàn giao dịch vàng: Minh bạch thị trường và ổn định kinh tế vĩ mô” được tổ chức mới đây, TS. Nguyễn Trí Hiếu, Viện trưởng Viện Nghiên cứu và Phát triển thị trường tài chính và bất động sản toàn cầu, tinh thần của Nghị định 232 không nằm ở việc siết chặt hay can thiệp bằng mệnh lệnh hành chính mà ở chỗ Nhà nước chuyển từ vai trò “làm thay thị trường” sang “quản lý đúng bản chất thị trường”. Nhìn lại Nghị định 24, Việt Nam đã có giai đoạn ổn định đáng kể về thị trường vàng nhờ sự kiểm soát tập trung. Tuy nhiên, bối cảnh hiện tại không còn phù hợp với tư duy độc quyền nhập khẩu, sản xuất và phân phối vàng. Đòi hỏi mới của thị trường chính là có sự quản lý nhưng không độc quyền, có sự giám sát nhưng không bao cấp, có sự minh bạch nhưng không tạo rào cản.

TS. Nguyễn Trí Hiếu nhấn mạnh, Việt Nam đang sở hữu một lượng vàng trong dân ước tính hàng trăm tấn — một nguồn lực khổng lồ nhưng chưa được khai thác hiệu quả. Tuy nhiên, việc huy động số vàng này không thể diễn ra trong ngắn hạn mà cần một lộ trình dài hơi, dựa trên niềm tin của người dân đối với hệ thống tài chính và các sản phẩm vàng mới. Việc ép buộc hoặc huy động bằng mệnh lệnh sẽ không bao giờ thành công. Chỉ khi cơ chế vận hành minh bạch, cạnh tranh lành mạnh và doanh nghiệp — ngân hàng được tham gia một cách bình đẳng, dòng vàng trong dân mới có thể chảy vào nền kinh tế.

TS. Nguyễn Trí Hiếu cho rằng, vàng đang biến động mạnh do lạm phát cao tại Mỹ, tăng trưởng kinh tế không chắc chắn và kỳ vọng điều hành lãi suất thiếu ổn định. Giá vàng quốc tế đã vượt 4.000 USD/ounce và hoàn toàn có khả năng tiến lên vùng 4.200 USD/ounce vào cuối năm nay. Việt Nam dù không liên thông hoàn toàn với thị trường thế giới nhưng vẫn chịu ảnh hưởng mạnh mẽ, dẫn đến những biến động bất thường về giá trong nước. Và điều đáng chú ý là trong một năm qua, vàng thế giới tăng khoảng 56% thì vàng trong nước tăng tới 80%, tạo động lực mạnh cho người dân chuyển từ bất động sản, chứng khoán hay gửi tiết kiệm sang vàng.

TS. Nguyễn Trí Hiếu, Viện trưởng Viện Nghiên cứu và Phát triển thị trường tài chính và bất động sản toàn cầu.

Tập tính tài chính của người Việt và bài toán chứng khoán hóa vàng

Theo TS. Nguyễn Trí Hiếu, không thể xem vàng chỉ là tài sản đầu cơ tại Việt Nam. Với nhiều gia đình, vàng là tài sản tích lũy, là “của để dành”, là một dạng bảo hiểm tài chính tự nhiên. Trong bối cảnh nhiều người không có bảo hiểm xã hội hoặc bảo hiểm y tế đầy đủ, vàng trở thành kênh dự phòng an toàn nhất: thanh khoản cao, dễ mua bán, dễ chia nhỏ và đặc biệt là giữ kín được. Đây là lý do tập quán nắm giữ vàng ăn sâu vào đời sống tài chính của người Việt qua nhiều thế hệ.

Tuy nhiên, TS. Nguyễn Trí Hiếu lại cho rằng việc cất giữ vàng vật chất tại nhà là một sự lãng phí cực lớn đối với nền kinh tế. Ước tính lượng vàng đang “nằm im” chiếm tới 8% GDP nhưng không được đưa vào sản xuất hay lưu thông. Để giải quyết vấn đề này, hướng đi căn bản nhất trong tương lai là chứng khoán hóa vàng — tức người dân nắm giữ vàng thông qua chứng chỉ có giá trị tương đương vàng vật chất. Vàng không cần nằm trong két sắt mỗi gia đình mà vẫn đảm bảo an toàn, thanh khoản và vừa có thể tham gia vào hệ thống tài chính.

“Nhưng, điều kiện tiên quyết để mô hình này thành công chính là niềm tin thị trường. Người dân chỉ chấp nhận chuyển từ vàng vật chất sang vàng chứng chỉ khi tin rằng chứng chỉ đó an toàn tuyệt đối, có giá trị thật và có thể quy đổi mọi lúc. Niềm tin là chìa khóa và là yếu tố không thể tạo ra trong một sớm một chiều. Nó phải được xây dựng thông qua minh bạch, chính sách ổn định và hệ thống quản lý uy tín”, ông chia sẻ.

Từng bước huy động vàng trong dân bằng thị trường minh bạch và cạnh tranh

Ảnh minh họa.

Theo TS. Nguyễn Trí Hiếu, với sự ra đời của Nghị định 232, Việt Nam đang xây dựng một hệ sinh thái sản phẩm vàng theo hướng minh bạch – an toàn – cạnh tranh. Điều này mở ra ba mục tiêu lớn cho tương lai: bảo đảm quá trình phân phối vàng vật chất minh bạch, chống đầu cơ và buôn lậu vàng hiệu quả hơn, đồng thời tạo nền tảng để phát triển các sản phẩm vàng đầu tư theo chuẩn quốc tế.

Về câu hỏi quan trọng nhất — liệu Việt Nam có thể huy động được 300 đến 500 tấn vàng trong dân? TS. Nguyễn Trí Hiếu khẳng định hoàn toàn có thể, nhưng đây là hành trình dài hơi và không thể nóng vội. Chỉ khi Nhà nước giảm bớt độc quyền, mở rộng cánh cửa cho doanh nghiệp và ngân hàng tham gia thị trường một cách bình đẳng, đồng thời tạo ra môi trường lưu thông vàng minh bạch và thuận lợi, thì dòng vàng trong dân mới có thể tự nguyện chảy vào hệ thống.

TS. Nguyễn Trí Hiếu phân tích, sự thay đổi này không đến từ lời kêu gọi hay chính sách ngắn hạn mà từ chính cảm nhận của người dân về sự minh bạch, an toàn và hiệu quả của thị trường vàng mới. Nếu chúng ta xây dựng được niềm tin, mọi việc còn lại sẽ diễn ra một cách tự nhiên.