Liên kết thị trường, minh bạch chuỗi cung ứng: Cặp đôi chiến lược cho doanh nghiệp Việt

Thị trường nội địa là điểm tựa trong bối cảnh toàn cầu biến động

Thông tin tại Hội thảo “Tăng cường liên kết thị trường, ổn định chuỗi cung ứng và cải thiện năng lực cạnh tranh”, ông Bùi Quang Hưng, Phó Cục trưởng Cục Xúc tiến thương mại, cho rằng kinh tế thế giới hiện chịu nhiều sức ép: Tăng trưởng thiếu ổn định, chủ nghĩa bảo hộ gia tăng, căng thẳng địa chính trị leo thang cùng yêu cầu chuyển đổi xanh. Hệ quả là chuỗi cung ứng toàn cầu liên tục bị gián đoạn, tác động trực tiếp đến các nền kinh tế có độ mở lớn như Việt Nam.

Trong bối cảnh đó, thị trường nội địa hơn 100 triệu dân chính là bệ đỡ, tạo nền tảng để hình thành một hệ sinh thái khép kín từ sản xuất đến tiêu dùng. Tuy nhiên, ông Bùi Quang Hưng cũng nhìn nhận sự kết nối giữa sản xuất - phân phối - tiêu dùng trong nước vẫn còn yếu, khả năng chống chịu với biến động bên ngoài chưa cao.

Liên kết thị trường, minh bạch chuỗi cung ứng: Cặp đôi chiến lược cho doanh nghiệp Việt. Ảnh: TTXVN

Ông Bùi Quang Hưng nhấn mạnh rằng liên kết thị trường có ý nghĩa then chốt, giúp hàng hóa lưu thông thuận lợi, giảm chi phí trung gian, duy trì sản xuất và nâng cao giá trị gia tăng. Đây chính là chìa khóa để nâng sức cạnh tranh của hàng Việt trong cả ngắn hạn và dài hạn.

Ở góc nhìn quản lý thị trường, ông Bùi Nguyễn Anh Tuấn, Phó Cục trưởng Cục Quản lý và Phát triển thị trường trong nước ví hệ thống phân phối như hệ thần kinh của nền kinh tế. Nhưng thực tế cho thấy hơn 70% vi phạm về hàng giả, hàng nhái, hàng không rõ nguồn gốc lại tập trung ở chợ truyền thống và cửa hàng nhỏ lẻ.

Năm 2024, cơ quan chức năng xử lý hơn 47.000 vụ vi phạm, chỉ trong 9 tháng đầu năm 2025 đã phát hiện thêm 15.000 vụ. Theo ông Bùi Nguyễn Anh Tuấn, con số này khẳng định nhu cầu cấp thiết phải số hóa và minh bạch chuỗi cung ứng, doanh nghiệp cần đẩy mạnh ứng dụng công nghệ để kiểm soát hàng hóa, vừa bảo đảm chất lượng vừa củng cố niềm tin của người tiêu dùng.

Xuất khẩu nhiều nhưng giá trị gia tăng còn thấp

Từ góc độ nghiên cứu, PGS.TS. Bùi Quang Tuấn, Phó Chủ tịch Hội Khoa học Kinh tế Việt Nam phân tích rằng năm 2024, xuất khẩu của Việt Nam đạt 405,5 tỷ USD, tương đương 87% GDP, nhưng giá trị gia tăng nội địa chỉ chiếm 12,7%. Năm 2023, chỉ khoảng 2,5% doanh nghiệp Việt tham gia được chuỗi cung ứng toàn cầu, tỷ lệ doanh nghiệp làm chủ công nghệ lõi chưa đến 0,3%, trong khi chỉ 17% doanh nghiệp nhỏ và vừa ứng dụng công nghệ 4.0, thấp hơn đáng kể so với khu vực.

Đặc biệt, 74% doanh nghiệp bị tác động bởi yêu cầu kiểm tra chuỗi cung ứng, cho thấy đây không chỉ là vận chuyển hàng hóa mà còn gắn với quy định pháp lý, tiêu chuẩn chất lượng và trách nhiệm xã hội.

Ông Bùi Quang Tuấn nhấn mạnh rằng sự liên kết giữa các doanh nghiệp trong nước còn yếu, khiến hoạt động sản xuất bị phân mảnh. Phần lớn doanh nghiệp nhỏ và vừa thiếu vốn, thiếu nhân lực chất lượng cao, nhiều đơn vị lựa chọn cạnh tranh trực tiếp bằng giá thay vì hợp tác, khiến thị trường manh mún.

Việt Nam cũng chưa có nhiều doanh nghiệp đầu tàu đủ sức dẫn dắt chuỗi giá trị, trong khi các hình thức hợp tác chiến lược như liên doanh, sáp nhập hay liên kết ngành vẫn còn hạn chế. Hệ quả là khu vực FDI chiếm tới 73% kim ngạch xuất khẩu, còn doanh nghiệp nội địa tham gia chuỗi giá trị toàn cầu chỉ đạt 18% trong năm 2023. Ngân hàng Thế giới từng nhận định Việt Nam xuất khẩu nhiều nhưng giữ lại ít giá trị gia tăng.

Khảo sát của VCCI cũng phản ánh rõ hạn chế 64,7% doanh nghiệp chưa có sự chuẩn bị khi tham gia chuỗi giá trị toàn cầu, chỉ 15,3% xây dựng được chiến lược dài hạn. Khả năng đáp ứng các tiêu chuẩn quốc tế mới chỉ ở mức trung bình, chưa tạo được nền tảng bền vững. Trong bối cảnh tiêu chuẩn xanh và minh bạch nguồn gốc ngày càng khắt khe, doanh nghiệp Việt không thể đi riêng lẻ mà cần coi liên kết thị trường và minh bạch chuỗi cung ứng là cặp đôi chiến lược.

Theo PGS.TS. Bùi Quang Tuấn, để xây dựng chuỗi giá trị bền vững, doanh nghiệp phải dựa trên ba trụ cột then chốt: Trụ cột kinh tế là nâng cao năng suất và tạo giá trị gia tăng thay vì chỉ xuất khẩu thô. Trụ cột xã hội là bảo đảm việc làm chất lượng, tôn trọng quyền lợi người lao động. Trụ cột môi trường là không chỉ giảm phát thải mà còn thúc đẩy kinh tế tuần hoàn, triển khai hiệu quả cơ chế trách nhiệm mở rộng của nhà sản xuất (EPR). Khi hội tụ đủ ba yếu tố này và gắn kết với công nghệ cùng chuẩn mực quốc tế, hàng Việt mới có thể vừa giữ vững thị trường trong nước vừa nâng cao vị thế trên thị trường toàn cầu.