Bộ trưởng Trịnh Việt Hùng: Sửa đổi ba luật lớn tạo đột phá quản lý tài nguyên môi trường

Ba dự án luật lớn gồm Luật Đất đai (sửa đổi), Luật Tài nguyên, Môi trường biển và hải đảo (sửa đổi) và Luật Bảo vệ môi trường (sửa đổi).

Điểm đáng chú ý là cách tiếp cận lần này không dừng lại ở việc sửa đổi kỹ thuật các quy định hiện hành. Thay vào đó, tư duy xây dựng luật được định hình theo hướng giải quyết tận gốc những bất cập trong thực tiễn quản lý, từ đất đai, môi trường đến tài nguyên biển. Bộ trưởng Trịnh Việt Hùng nhấn mạnh, mỗi điều khoản được đưa vào dự thảo phải trả lời được câu hỏi: mang lại lợi ích gì cho nền kinh tế, cho người dân và cho doanh nghiệp.

Theo Bộ trưởng, một trong những trụ cột xuyên suốt được đặt ra là cải cách thủ tục hành chính gắn với phân cấp, phân quyền. Theo yêu cầu của Chính phủ, cấp bộ sẽ trực tiếp xử lý không quá 30% tổng số thủ tục hành chính trong lĩnh vực quản lý. Điều này đồng nghĩa với việc quyền chủ động sẽ được trao nhiều hơn cho địa phương, đồng thời giảm tải đáng kể cho bộ máy trung ương. Tuy nhiên, đây không chỉ là bài toán phân quyền đơn thuần, mà còn đòi hỏi sự đồng bộ về năng lực thực thi, cơ chế giám sát và trách nhiệm giải trình.

Bộ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trương Trịnh Việt Hùng.

Thực tế cho thấy, nhiều năm qua, các thủ tục trong lĩnh vực đất đai và môi trường vẫn là rào cản lớn đối với hoạt động đầu tư. Việc chồng chéo quy định, thiếu rõ ràng trong phân loại dự án hay tiêu chí áp dụng khiến không ít doanh nghiệp lúng túng, kéo dài thời gian triển khai. Do đó, yêu cầu “cắt giảm thực chất” được đặt ra, không chỉ giảm số lượng thủ tục mà còn phải đơn giản hóa quy trình, chuẩn hóa tiêu chí và hạn chế tối đa sự trùng lặp.

Một điểm nhấn khác là định hướng chuyển mạnh từ tiền kiểm sang hậu kiểm trong lĩnh vực môi trường. Đây được xem là bước chuyển mang tính chiến lược, phù hợp với xu hướng quản lý hiện đại. Thay vì kiểm soát chặt chẽ ngay từ đầu, cơ quan quản lý sẽ tập trung vào giám sát quá trình thực hiện và xử lý vi phạm. Tuy nhiên, để mô hình này vận hành hiệu quả, ba yếu tố nền tảng được xác định là lực lượng, công nghệ và quy trình hành chính phải được nâng cấp đồng bộ.

Trong đó, công nghệ đóng vai trò đặc biệt quan trọng. Hệ thống giám sát môi trường tự động, dữ liệu số hóa và nền tảng quản lý thông minh sẽ là công cụ giúp cơ quan chức năng theo dõi liên tục, giảm phụ thuộc vào kiểm tra thủ công. Điều này không chỉ nâng cao hiệu quả quản lý mà còn giảm đáng kể chi phí tuân thủ cho doanh nghiệp.

Đối với lĩnh vực tài nguyên biển và hải đảo, yêu cầu đặt ra không chỉ là hoàn thiện khung pháp lý, mà còn phải định hình chiến lược phát triển dài hạn. Trong bối cảnh kinh tế biển ngày càng trở thành động lực tăng trưởng, việc xây dựng luật cần gắn với mục tiêu bảo vệ hệ sinh thái, mở rộng các khu bảo tồn và khai thác bền vững nguồn tài nguyên. Bộ trưởng lưu ý việc tham khảo kinh nghiệm quốc tế cần được thực hiện có chọn lọc, tránh sao chép máy móc, bảo đảm phù hợp với điều kiện thực tiễn của Việt Nam.

Đáng chú ý, quan điểm “luật phải sống được” được nhấn mạnh như một tiêu chí cốt lõi. Điều này đồng nghĩa với việc mỗi quy định không chỉ đúng về mặt pháp lý, mà còn phải khả thi trong thực tiễn, dễ hiểu, dễ áp dụng và mang lại hiệu quả cụ thể. Đây là thách thức không nhỏ, khi phải cân bằng giữa yêu cầu quản lý chặt chẽ và tạo điều kiện thuận lợi cho phát triển.

Trong ba dự án luật, Luật Đất đai (sửa đổi) được xem là có tác động sâu rộng nhất. Những vướng mắc liên quan đến giao đất, định giá, bồi thường, giải phóng mặt bằng hay quyền sử dụng đất đã tồn tại nhiều năm và ảnh hưởng trực tiếp đến thị trường bất động sản cũng như môi trường đầu tư. Việc sửa đổi lần này được kỳ vọng sẽ tạo ra bước đột phá, tháo gỡ các điểm nghẽn và khơi thông nguồn lực đất đai.

Theo kế hoạch, dự án luật này sẽ được trình Chính phủ vào khoảng tháng 6 hoặc tháng 7/2026. Đây là mốc thời gian quan trọng, đòi hỏi các cơ quan soạn thảo phải hoàn thiện hồ sơ từ sớm, bảo đảm chất lượng nội dung cũng như tính thuyết phục của các đề xuất chính sách.

Tổng thể, quá trình sửa đổi ba luật lớn lần này không chỉ mang ý nghĩa hoàn thiện hệ thống pháp luật, mà còn là bước đi chiến lược nhằm tái cấu trúc phương thức quản lý tài nguyên và môi trường. Nếu được triển khai đúng hướng, đây sẽ là nền tảng quan trọng để Việt Nam nâng cao hiệu quả sử dụng nguồn lực, thúc đẩy tăng trưởng xanh và phát triển bền vững trong giai đoạn tới.