Bộ trưởng Bộ Xây dựng Trần Hồng Minh: Phát triển đường sắt phải làm chủ công nghệ chiến lược

Trong bối cảnh Việt Nam chuẩn bị triển khai các dự án đường sắt tốc độ cao và đường sắt đô thị quy mô lớn, yêu cầu xây dựng năng lực công nghiệp nội địa đang trở thành nhiệm vụ trọng tâm nhằm giảm phụ thuộc vào công nghệ và nhà thầu nước ngoài. Chuyến khảo sát thực tế của Bộ trưởng Bộ Xây dựng Trần Hồng Minh tại nhiều đơn vị công nghiệp quốc phòng, doanh nghiệp công nghệ và cơ sở sản xuất vật liệu những ngày cuối tháng 5 cho thấy quyết tâm thúc đẩy hệ sinh thái công nghiệp đường sắt mang tính tự chủ, hiện đại và có khả năng ứng dụng thực tiễn cao.

Tại Viện Công nghệ thuộc Tổng cục Công nghiệp quốc phòng, Bộ trưởng Trần Hồng Minh cùng đoàn công tác đã trực tiếp khảo sát hệ thống phòng nghiên cứu, dây chuyền thử nghiệm và các sản phẩm công nghệ phục vụ lĩnh vực cơ khí chính xác, vật liệu và tự động hóa. Theo lãnh đạo Viện Công nghệ, đơn vị hiện sở hữu chuỗi năng lực nghiên cứu tương đối hoàn chỉnh, từ thiết kế, chế tạo mẫu, thử nghiệm đến chuyển giao công nghệ.

Bộ trưởng Bộ Xây dựng Trần Hồng Minh.

Điểm đáng chú ý là nhiều công nghệ vốn phục vụ quốc phòng hiện có thể chuyển giao sang lĩnh vực dân sinh, đặc biệt trong ngành đường sắt tốc độ cao. Viện đã bước đầu nghiên cứu khả năng sản xuất ray, chế tạo trục bánh xe, bánh xe, guốc hãm và nhiều linh kiện quan trọng cho hệ thống đường sắt hiện đại. Đây là những hạng mục có yêu cầu kỹ thuật rất cao và trước nay Việt Nam gần như phải phụ thuộc vào nguồn cung bên ngoài.

Theo Bộ trưởng Trần Hồng Minh, phát triển công nghiệp đường sắt không thể dừng ở việc nhập khẩu công nghệ hay thi công hạ tầng đơn thuần mà phải hướng tới mục tiêu làm chủ công nghệ lõi, xây dựng năng lực sản xuất trong nước và tạo nền tảng công nghiệp dài hạn. Ông nhấn mạnh các nhiệm vụ nghiên cứu cần được triển khai bài bản, có trọng tâm, xác định rõ sản phẩm đầu ra và khả năng ứng dụng thực tiễn.

Cùng ngày, đoàn công tác của Bộ Xây dựng đã làm việc với Tập đoàn Công nghiệp - Viễn thông Quân đội Viettel. Tại đây, Trung tướng Tào Đức Thắng, Chủ tịch kiêm Tổng giám đốc tập đoàn cho biết Viettel sẵn sàng tham gia các nhiệm vụ liên quan đến hệ thống vé điện tử, hạ tầng thông tin, trung tâm điều hành và nền tảng kết nối dữ liệu cho đường sắt tốc độ cao và đường sắt đô thị.

Lãnh đạo Viettel cho rằng muốn phát triển công nghệ thành công cần xuất phát từ nhu cầu thực tiễn, yêu cầu cụ thể và phải gắn trực tiếp nghiên cứu với sản xuất. Các sản phẩm sau nghiên cứu cần nhanh chóng thương mại hóa để tạo hiệu quả kinh tế cũng như thúc đẩy năng lực công nghiệp trong nước. Đây cũng là hướng tiếp cận được nhiều quốc gia phát triển áp dụng khi xây dựng các ngành công nghiệp chiến lược.

Bộ trưởng Bộ Xây dựng đề nghị Tập đoàn AMACAO cùng trao đổi kinh nghiệm về đầu tư khoa học công nghệ, ứng dụng công nghệ trong sản xuất vật liệu xanh phục vụ phát triển hạ tầng.

Bộ trưởng Trần Hồng Minh đánh giá cao năng lực công nghệ của Viettel khi doanh nghiệp này đã làm chủ nhiều giải pháp trong hệ thống giao thông thông minh ITS, công nghệ số và hạ tầng kết nối dữ liệu. Theo ông, sự tham gia của các tập đoàn công nghệ lớn sẽ giúp ngành đường sắt Việt Nam rút ngắn khoảng cách công nghệ, đồng thời hình thành hệ sinh thái liên kết giữa doanh nghiệp công nghệ, công nghiệp chế tạo và các cơ sở nghiên cứu.

Trước đó, đoàn công tác của Bộ Xây dựng cũng khảo sát Nhà máy Z111 tại Thanh Hóa và Tập đoàn AMACAO tại Ninh Bình. Nhà máy Z111 hiện sở hữu gần 1.700 thiết bị hiện đại, có khả năng nghiên cứu, thiết kế và chế tạo các cấu kiện, thiết bị phục vụ hệ thống đường sắt. Trong khi đó, AMACAO đang đẩy mạnh ứng dụng công nghệ xanh, tự động hóa sản xuất và tối ưu vật liệu nhằm chuẩn bị năng lực tham gia các dự án hạ tầng quy mô lớn trong tương lai.

Theo Bộ Xây dựng, việc triển khai Chương trình phát triển công nghệ xây dựng công trình đường sắt tốc độ cao đang được thúc đẩy khẩn trương trên cơ sở thực hiện Quyết định số 21/2026/QĐ-TTg và Quyết định số 808/QĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ. Đây được xem là chương trình có ý nghĩa chiến lược đối với quá trình hiện đại hóa hạ tầng giao thông và nâng cao năng lực tự chủ công nghệ quốc gia.

Mục tiêu của chương trình là từng bước làm chủ công nghệ xây dựng hạ tầng đường sắt tốc độ cao và đường sắt điện khí hóa phù hợp với điều kiện địa chất, khí hậu và năng lực công nghiệp trong nước. Từ khảo sát, thiết kế, thi công cho đến sản xuất cấu kiện và vận hành hệ thống đều phải hướng tới gia tăng tỷ lệ nội địa hóa và giảm phụ thuộc vào công nghệ nước ngoài.

Bộ trưởng Trần Hồng Minh yêu cầu các cơ quan, doanh nghiệp, trường đại học và đơn vị nghiên cứu phối hợp chặt chẽ để triển khai nhanh các nhiệm vụ được giao. Theo ông, mọi đề tài phải bảo đảm tính khả thi, có lộ trình cụ thể, có sản phẩm đầu ra rõ ràng và gắn trực tiếp với nhu cầu triển khai các dự án đường sắt tốc độ cao trong tương lai.