Chiều 9/4, các đại biểu Quốc hội thảo luận tại tổ về kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội 5 năm 2026-2030, kế hoạch đầu tư công trung hạn giai đoạn 2026-2030 và kế hoạch tài chính 5 năm quốc gia.
Trong số các vấn đề được nêu ra, đại biểu Nguyễn Văn Thân, Đoàn TP. Hồ Chí Minh, Chủ tịch Hiệp hội Doanh nghiệp nhỏ và vừa Việt Nam, đặc biệt quan tâm tới chính sách thuế với hộ kinh doanh.
Theo đại biểu, quy định hiện hành nêu hộ kinh doanh có doanh thu dưới 500 triệu đồng mỗi năm không phải nộp thuế thu nhập cá nhân. Nhưng nếu chia đều theo tháng, mức doanh thu này chỉ khoảng hơn 40 triệu đồng, quá thấp để có thể coi là một ngưỡng dư dả. Từ thực tế đó, ông cho rằng cần nhìn lại chính sách thuế với hộ kinh doanh theo hướng sát đời sống hơn, thay vì để người dân vừa nhỏ lẻ vừa phải lo thủ tục, sổ sách, hóa đơn quá sức.
 |
| Đại biểu Nguyễn Văn Thân - Chủ tịch Hiệp hội doanh nghiệp nhỏ và vừa Việt Nam. |
Điều đáng chú ý là ông Thân không đặt vấn đề theo hướng tận thu. Đề xuất ông đưa ra là tiếp tục giữ nguyên mốc doanh thu 500 triệu đồng một năm để hộ kinh doanh không phải nộp thuế, không phải kê khai. Với nhóm có doanh thu từ 500 triệu đồng đến 5 tỷ đồng, ông đề nghị nghiên cứu cơ chế thuế khoán, thuế môn bài hoặc thuế ấn định theo hướng đơn giản hơn, để vừa giảm gánh nặng quản lý cho cơ quan thuế, vừa giúp người dân yên tâm buôn bán. Phần trên 5 tỷ đồng, theo ông, có thể tiếp tục thực hiện như hiện nay là nộp thuế thu nhập và kê khai hóa đơn điện tử.
"Một cửa hàng bán phở mỗi năm có thể sẵn sàng nộp khoảng 10 triệu đồng tiền thuế nếu không phiền nhiễu gì, không phải hóa đơn chứng từ. Nếu hộ kinh doanh có doanh thu từ 500 triệu đồng đến 5 tỷ đồng được nộp thuế môn bài sẽ khắc phục được vướng mắc hiện nay về kế toán và thuế" - đại biểu Nguyễn Văn Thân nói.
Sự trăn trở của ông Thân nằm ở chỗ khu vực hộ kinh doanh hiện quá lớn. Theo dữ liệu ông nêu tại nghị trường, cả nước hiện có khoảng 5,2 triệu hộ kinh doanh, riêng TP. Hồ Chí Minh đã gần 3 triệu hộ. Với một lực lượng đông như vậy, chính sách thuế không chỉ là bài toán thu ngân sách, mà còn là câu chuyện tổ chức lại khu vực kinh tế dân doanh theo cách văn minh hơn, minh bạch hơn và ít gây áp lực hơn cho người làm ăn nhỏ.
Đại biểu Nguyễn Văn Thân nêu một ví dụ rất đời thường để nói về sự bất cập của cách thu hiện nay. Ông cho rằng một quán phở hoàn toàn có thể chấp nhận nộp khoảng 10 triệu đồng mỗi năm, miễn là “không phiền nhiễu gì, không phải hóa đơn chứng từ”. Phát biểu này cho thấy điều ông quan tâm không chỉ là mức thu, mà sâu hơn là cách thu phải đơn giản, minh bạch, chấm dứt tình trạng người kinh doanh nhỏ bị xoay trong ma trận thủ tục kế toán - thuế mà họ không đủ khả năng theo đuổi.
Nhìn rộng hơn, đây không phải lần đầu ông Nguyễn Văn Thân lên tiếng về thuế hộ kinh doanh. Trước đó, ông từng nhấn mạnh với hơn 5 triệu hộ kinh doanh cá thể, điều cần thiết là phải có “chính sách thuế hợp lý, bảo đảm công bằng nhưng không gây phiền hà”. Tư duy này nhất quán với quan điểm ông theo đuổi nhiều năm: thuế phải đủ rõ để người dân tự giác thực hiện, đủ hợp lý để không bóp nghẹt động lực làm ăn, và đủ minh bạch để hạn chế khoảng trống cho nhũng nhiễu phát sinh.
Một phát biểu khác của ông Thân từng gây chú ý cũng cho thấy rõ sự "bênh vực" của ông với người kinh doanh nhỏ. Khi bị hiểu lầm là đề xuất “tận thu” người bán hàng nước vỉa hè, ông đã bác bỏ và nói đó là cách diễn giải sai bản chất. Theo ông, thực tế nhiều hộ kinh doanh nhỏ vẫn phải nộp tiền, nhưng tiền đó không hẳn đi vào ngân sách. Ông đặt vấn đề để chống thất thoát, chống méo mó trong quản lý và để những người buôn bán nhỏ được pháp luật bảo hộ thay vì phải chịu các khoản chi không chính thức.
Chính từ góc nhìn đó, đề xuất của ông Thân lần này có thể hiểu là một nỗ lực kéo chính sách thuế về gần đời sống hơn. Nhà nước vẫn thu được thuế, nhưng theo cách dễ làm, dễ hiểu và ít xung đột hơn. Cơ quan quản lý cũng giảm bớt sức ép phải theo sát hàng triệu hộ siêu nhỏ bằng một cơ chế kiểm soát nặng thủ tục. Còn người dân có thêm cảm giác được tạo điều kiện để kinh doanh, thay vì vừa làm ăn vừa lo sợ rủi ro thủ tục.
Điểm ông Thân gửi gắm còn nằm ở mục tiêu dài hạn: hộ kinh doanh khi đủ lớn sẽ tự nhiên đi lên mô hình doanh nghiệp. Muốn vậy, giai đoạn “quá độ” phải được thiết kế hợp lý, chứ không thể vừa bắt hộ nhỏ phải vận hành như doanh nghiệp, vừa không cho họ đủ công cụ, kiến thức và hỗ trợ để chuyển đổi. Một số đề xuất gần đây liên quan miễn phí đào tạo quản lý, kế toán, chuyển đổi số cho hộ kinh doanh cũng đi đúng tinh thần đó: giúp họ trưởng thành dần, thay vì đẩy họ vào thế e ngại khi nhắc tới thuế và hóa đơn.
Có thể thấy, đằng sau các con số 500 triệu đồng, 5 tỷ đồng hay hàng triệu hộ kinh doanh không chỉ là tranh luận kỹ thuật về thuế. Điều ông Nguyễn Văn Thân nhấn mạnh thực chất là một cách tiếp cận khác: coi hộ kinh doanh là lực lượng cần được "dìu dắt" để lớn lên, chứ không phải một khu vực chỉ để quản cho chặt. Khi chính sách thuế được thiết kế công bằng, đơn giản và bớt phiền hà, đó cũng là lúc Nhà nước vừa nuôi dưỡng được nguồn thu bền vững, vừa tạo thêm động lực cho khu vực kinh tế tư nhân phát triển.
