Lào Cai xây dựng cửa khẩu thông minh, hướng tới trung tâm giao thương quốc tế năng động

Trình bày tham luận tại Đại hội, ông Vương Trinh Quốc – Trưởng Ban Quản lý Khu kinh tế tỉnh Lào Cai – khẳng định cửa khẩu quốc tế Lào Cai có vị trí đặc biệt quan trọng trong hệ thống cửa khẩu biên giới đất liền Việt Nam – Trung Quốc. Đây là điểm nút trên hành lang kinh tế Côn Minh – Lào Cai – Hà Nội – Hải Phòng – Quảng Ninh, kết nối giao thương Việt Nam với ASEAN và Tây Nam Trung Quốc, đồng thời là cửa ngõ đưa hàng hóa Việt Nam vào thị trường rộng lớn của Trung Quốc.

Ông Vương Trinh Quốc – Trưởng Ban Quản lý Khu kinh tế tỉnh Lào Cai trình bày tham luận tại Đại hội.

Hoạt động xuất nhập khẩu qua Lào Cai trong nhiều năm qua đã trở thành động lực tăng trưởng kinh tế, góp phần tăng thu ngân sách, thúc đẩy dịch vụ logistics, thương mại, vận tải, tạo thêm việc làm, nâng cao đời sống nhân dân vùng biên và giữ vững quốc phòng – an ninh.

Mặc dù giai đoạn 2020–2023 chịu tác động nặng nề của dịch COVID-19 nhưng đến năm 2024, hoạt động giao thương đã phục hồi mạnh mẽ. Kim ngạch xuất nhập khẩu đạt 3,37 tỷ USD, tăng 56,4% so với năm 2023. Riêng tại cửa khẩu Kim Thành, tổng giá trị đạt 2,5 tỷ USD, tăng gần 90% so với cùng kỳ. Trung bình mỗi ngày có khoảng 500 phương tiện xuất nhập cảnh, trong đó hàng nhập khẩu chiếm 80%.

Cùng với đó, tỉnh Lào Cai tập trung đầu tư hạ tầng cửa khẩu phụ Bản Vược, dự kiến đến năm 2026 sẽ chính thức thông quan. Kết hợp với dự án cầu đường bộ qua sông Hồng nối Bát Xát (Lào Cai) – Bá Sái (Vân Nam, Trung Quốc), Bản Vược sẽ trở thành trung tâm trung chuyển logistics hiện đại, giảm áp lực cho Kim Thành và mở ra đột phá mới trong giao thương quốc tế.

Theo ông Vương Trinh Quốc, từ tháng 8/2023, nền tảng cửa khẩu số được đưa vào vận hành, ứng dụng ứng dụng Internet vạn vật(IoT), camera AI, chia sẻ dữ liệu liên ngành. Tỉnh Lào Cai đã nâng cấp cổng kiểm soát, mở rộng bãi xe, cải tạo khu tập kết hàng hóa và đưa Trung tâm tiếp nhận, giải quyết thủ tục hành chính đi vào hoạt động.

Những đổi mới này giúp minh bạch hóa quy trình, rút ngắn thời gian thông quan, tạo thuận lợi cho doanh nghiệp. Tuy nhiên, thực tiễn cũng bộc lộ hạn chế như thủ tục chuyên ngành còn thủ công, hạ tầng logistics thiếu kết nối, chi phí vận tải cao và chưa có cơ chế cho phương tiện vận tải không người lái.

Trên thế giới, nhiều quốc gia đã triển khai thành công mô hình cửa khẩu, cảng thông minh. Trung Quốc ứng dụng phương tiện không người lái tại nhiều cửa khẩu biên giới, còn Singapore vận hành cảng Tuas với hệ thống AGV điện hóa, giảm mạnh khí thải carbon. Đây là xu thế tất yếu toàn cầu.

Chủ trương xây dựng cửa khẩu thông minh tại Lào Cai phù hợp với các định hướng lớn của Đảng và Chính phủ. Đặc biệt, Quyết định số 1620/QĐ-TTg ngày 20/12/2024 đã giao nhiệm vụ cụ thể cho Lào Cai, triển khai mô hình cửa khẩu thông minh đồng bộ với mục tiêu phát triển kinh tế số, logistics xanh và hội nhập quốc tế sâu rộng.

Ông Vương Trinh Quốc chia sẻ tại Đại hội, mô hình cửa khẩu thông minh tại Lào Cai được thiết kế với ba trụ cột chính: hạ tầng công trình, hạ tầng công nghệ và hệ thống thông tin. Hạ tầng công trình bao gồm trung tâm điều hành thông minh, tuyến vận tải chuyên dụng cho phương tiện không người lái, khu tập kết và giám sát hàng hóa, cổng kiểm soát hiện đại. Hạ tầng công nghệ ứng dụng AI, IoT, Big Data, 5G, định vị vệ tinh, cùng hệ thống máy soi container, cân điện tử, camera AI, barie tự động, robot giám sát. Hệ thống thông tin kết nối dữ liệu Việt Nam – Trung Quốc, liên thông quản lý nhà nước với doanh nghiệp logistics qua mô hình “một cửa quốc gia – nền tảng cửa khẩu số – hệ thống quản lý thông minh”. Khi vận hành, mô hình này sẽ giúp tăng gấp đôi năng lực thông quan, giảm chi phí logistics từ 20–30%, quy trình minh bạch, giảm ùn tắc và giảm phát thải, góp phần xây dựng biên giới xanh – an toàn – hiện đại.

Để mô hình cửa khẩu thông minh thành công, tỉnh Lào Cai kiến nghị Chính phủ cho phép thí điểm một số cơ chế đặc thù, như miễn áp dụng giấy phép vận tải quốc tế trong giai đoạn thử nghiệm, hoàn thiện hành lang pháp lý cho phương tiện tự động, đồng thời ưu tiên bố trí vốn đầu tư hạ tầng Bản Vược đồng bộ với Kim Thành.

Ông Vương Trinh Quốc nhấn mạnh: Trước xu thế đổi mới, sáng tạo và hội nhập, Đảng bộ, chính quyền và nhân dân các dân tộc tỉnh Lào Cai quyết tâm xây dựng cửa khẩu thông minh, đưa Lào Cai trở thành cực tăng trưởng, trung tâm giao thương quốc tế, xứng đáng với vị trí chiến lược nơi biên cương phía Bắc của Tổ quốc.