Tân Hợp (Lào Cai): Nâng tầm giá trị kinh tế từ vùng quế hơn 8.600 ha

Cây quế từ lâu đã gắn bó với đời sống sản xuất của người dân Tân Hợp, Lào Cai trở thành một trong những cây trồng chủ lực, đóng góp quan trọng vào phát triển kinh tế địa phương. Điều kiện đất đai, khí hậu phù hợp cùng kinh nghiệm trồng, chăm sóc và khai thác được tích lũy qua nhiều thế hệ tạo nền tảng để xã phát triển vùng nguyên liệu quy mô lớn.

Theo số liệu địa phương, Tân Hợp hiện có 8.622,28 ha quế, phân bố tại 9 thôn, chiếm khoảng 43,01% diện tích tự nhiên. Trong đó, diện tích quế từ 16 năm tuổi trở lên đạt hơn 4.761 ha, chiếm khoảng 55,22% tổng diện tích quế toàn xã.

Quy mô vùng nguyên liệu này tạo lợi thế đáng kể cho việc tổ chức sản xuất hàng hóa, cung cấp nguyên liệu cho các cơ sở sơ chế, chế biến và phát triển những sản phẩm đa dạng từ vỏ, gỗ, cành, lá đến tinh dầu quế.

Không chỉ mang lại nguồn thu từ hoạt động khai thác nguyên liệu, cây quế còn mở ra cơ hội phát triển công nghiệp chế biến, thương mại và dịch vụ gắn với vùng trồng. Nếu được tổ chức hiệu quả, đây có thể trở thành nền tảng hình thành chuỗi giá trị nông nghiệp, tạo thêm việc làm và nâng cao thu nhập cho người dân.

Tuy nhiên, diện tích lớn chưa đồng nghĩa với giá trị kinh tế cao. Hiệu quả của vùng quế còn phụ thuộc vào chất lượng nguyên liệu, chi phí sản xuất, khả năng tiếp cận thị trường và tỷ lệ giá trị gia tăng được tạo ra tại địa phương.

Khi sản xuất còn phân tán, chất lượng nguyên liệu thiếu đồng đều và đầu ra phụ thuộc vào hoạt động thu mua truyền thống, người trồng quế có thể gặp khó khăn trong thương lượng giá bán. Trong khi đó, những khâu tạo giá trị cao hơn như chế biến, xây dựng thương hiệu và phân phối chưa chắc đã được khai thác tương xứng với tiềm năng vùng nguyên liệu.

Bài toán đặt ra với Tân Hợp vì thế không chỉ là giữ vững diện tích quế, mà phải nâng cao hiệu quả kinh tế trên từng hecta đất, từng bước chuyển từ sản xuất nguyên liệu sang phát triển ngành hàng có giá trị gia tăng cao hơn.

Ông Hà Trung Kiên, Phó Bí thư Đảng ủy - Chủ tịch UBND xã Tân Hợp trực tiếp đi khảo sát vùng nguyên liệu trồng quế

Ông Hà Trung Kiên, Chủ tịch UBND xã Tân Hợp, cho biết cây quế có vị trí đặc biệt quan trọng trong sản xuất và đời sống của người dân, không chỉ là cây trồng hàng hóa chủ lực mà còn gắn với sinh kế và tập quán sản xuất qua nhiều thế hệ.

Theo ông Kiên, địa phương xác định không chạy theo việc mở rộng diện tích bằng mọi giá mà tập trung giữ vững vùng nguyên liệu hiện có, nâng cao chất lượng và giá trị cây quế.

“Đối với Tân Hợp, chúng tôi xác định không chỉ quan tâm đến diện tích mà phải quan tâm đến giá trị thu được trên một đơn vị diện tích và thu nhập thực tế của người dân”, ông Hà Trung Kiên nhấn mạnh.

Từ góc độ kinh tế nông nghiệp, đây là sự chuyển dịch cần thiết trong tư duy phát triển. Khi quỹ đất có giới hạn, việc tiếp tục mở rộng diện tích không phải lúc nào cũng mang lại hiệu quả cao hơn. Ngược lại, nâng cao chất lượng nguyên liệu, tối ưu chi phí, đa dạng hóa sản phẩm và cải thiện khả năng tiêu thụ có thể tạo ra giá trị bền vững hơn.

Trong giai đoạn 2026–2030, Tân Hợp đặt mục tiêu giữ ổn định diện tích 8.622,28 ha quế hiện có, đồng thời tập trung nâng cao chất lượng vùng trồng và hiệu quả sản xuất.

Để thực hiện mục tiêu này, địa phương định hướng rà soát vùng trồng theo điều kiện đất đai, thổ nhưỡng, khí hậu, quy hoạch sử dụng đất và nhu cầu thị trường; hướng dẫn người dân lựa chọn giống phù hợp, áp dụng quy trình kỹ thuật trong trồng, chăm sóc, khai thác và sơ chế.

Cùng với đó, việc quản lý nguồn giống, số hóa bản đồ vùng trồng, cấp mã số vùng trồng và tăng cường truy xuất nguồn gốc được xác định là những nhiệm vụ quan trọng.

Những giải pháp này không chỉ hỗ trợ công tác quản lý mà còn tạo cơ sở để doanh nghiệp xác định nguồn cung, kiểm soát chất lượng và đáp ứng yêu cầu ngày càng cao của các thị trường tiêu thụ.

Về lâu dài, hiệu quả phát triển vùng quế cần được đánh giá bằng những chỉ tiêu cụ thể như giá trị sản phẩm trên một hecta, chi phí sản xuất, thu nhập của hộ trồng quế và tỷ lệ sản phẩm được chế biến sâu. Đây mới là những thước đo phản ánh rõ hơn chất lượng tăng trưởng của ngành hàng chủ lực này.

Ông Hà Trung Kiên, Phó Bí thư Đảng ủy - Chủ tịch UBND xã Tân Hợp kiểm tra và trực tiếp chạy máy bóc vỏ quế tại cơ sở sản xuất quế

Một trong những định hướng đáng chú ý của Tân Hợp là phát triển quế sạch, quế hữu cơ, tăng cường quản lý nguồn gốc nguyên liệu và thúc đẩy cấp mã số vùng trồng để đáp ứng yêu cầu của thị trường, đặc biệt là thị trường xuất khẩu.

Địa phương đặt mục tiêu mở rộng diện tích quế sản xuất theo hướng hữu cơ đạt tiêu chuẩn quốc tế lên 30%. Xét về kinh tế, hướng đi này có thể giúp vùng nguyên liệu từng bước tiếp cận những phân khúc thị trường coi trọng chất lượng, tính minh bạch và khả năng truy xuất nguồn gốc. Khi đáp ứng được các yêu cầu phù hợp, sản phẩm quế có thêm cơ hội nâng cao sức cạnh tranh và mở rộng thị trường tiêu thụ.

Tuy nhiên, sản xuất theo hướng hữu cơ không mặc nhiên đồng nghĩa với giá bán cao hơn hay lợi nhuận lớn hơn. Hiệu quả còn phụ thuộc vào tiêu chuẩn áp dụng, chi phí chuyển đổi, năng lực kiểm soát quy trình, khả năng duy trì chứng nhận và nhu cầu thực tế của khách hàng.

Nếu người dân phải đầu tư thêm cho sản xuất nhưng chưa có đầu ra tương ứng, chi phí phát sinh có thể ảnh hưởng đến lợi nhuận. Ngược lại, khi vùng nguyên liệu được tổ chức đồng bộ, có doanh nghiệp đồng hành và phương án tiêu thụ rõ ràng, việc sản xuất theo tiêu chuẩn có thể tạo lợi thế cạnh tranh lâu dài.

Vì vậy, Tân Hợp cần triển khai phát triển quế hữu cơ theo lộ trình phù hợp, gắn với hợp tác xã, tổ hợp tác và doanh nghiệp có năng lực hỗ trợ kỹ thuật, kiểm soát chất lượng và kết nối thị trường.

Đối với mục tiêu 30% diện tích sản xuất theo hướng hữu cơ đạt tiêu chuẩn quốc tế, địa phương cũng cần xác định rõ tiêu chuẩn áp dụng, diện tích hiện có, lộ trình chuyển đổi và cơ chế đánh giá kết quả. Việc phân biệt giữa diện tích đang sản xuất theo hướng hữu cơ và diện tích đã được chứng nhận hữu cơ là cần thiết để bảo đảm tính chính xác khi đánh giá tiến độ thực hiện.

Xã Tân Hợp định hướng phát triển quế sạch, quế hữu cơ, tăng cường quản lý nguồn gốc nguyên liệu và thúc đẩy cấp mã số vùng trồng để đáp ứng yêu cầu của các thị trường tiêu thụ, nhất là thị trường xuất khẩu

Hiện nay, các sản phẩm truyền thống như vỏ quế và gỗ quế vẫn giữ vai trò quan trọng trong hoạt động khai thác, tiêu thụ. Tuy nhiên, nguồn nguyên liệu còn có tiềm năng phát triển thêm các sản phẩm tinh dầu, gia vị, nguyên liệu dược liệu và hàng tiêu dùng từ quế.

Việc đa dạng hóa sản phẩm có thể giúp mở rộng thị trường, giảm sự phụ thuộc vào một số mặt hàng truyền thống và nâng cao hiệu quả khai thác nguyên liệu.

Tuy nhiên, đầu tư chế biến sâu đòi hỏi nguồn vốn, công nghệ, nhân lực, hệ thống quản lý chất lượng và thị trường tiêu thụ tương ứng. Nếu thiếu tính toán về công suất, chi phí vận hành và khả năng cạnh tranh, dự án đầu tư có thể không đạt hiệu quả như kỳ vọng.

Do đó, Tân Hợp cần ưu tiên những dự án phù hợp với quy mô vùng nguyên liệu và nhu cầu thị trường. Trước mắt, địa phương có thể khuyến khích nâng cấp khâu thu gom, phân loại, sơ chế và bảo quản để cải thiện chất lượng nguyên liệu, giảm tổn thất và nâng cao hiệu quả tiêu thụ.

Trên nền tảng đó, việc thu hút doanh nghiệp đầu tư chế biến tinh dầu, gia vị và các sản phẩm chuyên biệt từ quế sẽ tạo thêm cơ hội nâng cao giá trị nguyên liệu, đồng thời góp phần tạo việc làm và tăng thu nhập cho người dân.

Song song với phát triển chế biến, xây dựng thương hiệu cần được xem là nhiệm vụ dài hạn. Thương hiệu “Quế Tân Hợp” cần được nghiên cứu phát triển phù hợp với đặc trưng sản phẩm địa phương, đồng thời gắn kết hài hòa với thương hiệu “Quế Văn Yên” và các quy định liên quan đến chỉ dẫn địa lý.

Được biết, thương hiệu “Quế Văn Yên” đã được cấp chỉ dẫn địa lý từ năm 2010. Đây là lợi thế quan trọng để các địa phương trong vùng tiếp tục bảo vệ uy tín sản phẩm, nâng cao chất lượng và mở rộng thị trường.

Dù vậy, thương hiệu chỉ thực sự tạo ra giá trị khi đi cùng chất lượng ổn định, nguồn gốc minh bạch, năng lực cung ứng và khả năng đáp ứng yêu cầu của khách hàng.

Nhiều hộ dân xã Tân Hợp thoát nghèo và vươn lên làm giàu từ cây quế

Một trong những hạn chế thường gặp trong sản xuất nông nghiệp quy mô hộ là tình trạng phân tán. Khi các hộ trồng quế hoạt động riêng lẻ, việc thống nhất quy trình kỹ thuật, tập hợp sản lượng, kiểm soát chất lượng và thương lượng với doanh nghiệp thường gặp khó khăn.

Vì vậy, củng cố các hợp tác xã, tổ hợp tác là giải pháp quan trọng để tổ chức lại sản xuất. Những mô hình hoạt động hiệu quả có thể trở thành cầu nối giữa người dân với doanh nghiệp, giúp thống nhất yêu cầu về chất lượng, phương thức khai thác và kế hoạch tiêu thụ.

Tuy nhiên, hiệu quả của hợp tác xã không nên chỉ được đánh giá bằng số lượng tổ chức được thành lập mà cần căn cứ vào năng lực quản trị, quy mô sản phẩm tiêu thụ, mức độ liên kết với doanh nghiệp và lợi ích thực tế của thành viên.

Cùng với tổ chức sản xuất, sự phối hợp giữa các địa phương trong vùng quế Văn Yên có thể mở rộng không gian phát triển kinh tế.

Theo định hướng được nêu, Tân Hợp phát huy lợi thế vùng nguyên liệu; xã Mậu A có điều kiện kết nối thu mua, chế biến, thương mại và xuất khẩu; xã Đông Cuông có tiềm năng phát triển du lịch gắn với cảnh quan vùng quế, văn hóa và lễ hội.

Nếu được tổ chức hiệu quả, sự phân công này có thể hình thành mối liên kết giữa sản xuất nguyên liệu, chế biến, thương mại và dịch vụ. Giá trị kinh tế từ cây quế khi đó không chỉ đến từ hoạt động trồng và khai thác mà còn được mở rộng thông qua các sản phẩm chế biến và dịch vụ trải nghiệm.

Trước mắt, các địa phương có thể phối hợp chia sẻ thông tin vùng trồng, kết nối hợp tác xã với doanh nghiệp, thống nhất yêu cầu về chất lượng và phối hợp xúc tiến thương mại.

Về lâu dài, cần hướng tới hệ thống truy xuất nguồn gốc đồng bộ, phát triển sản phẩm đặc trưng và kết nối các điểm du lịch vùng quế. Đây là cơ sở để nâng cao nhận diện thương hiệu, mở rộng thị trường và tăng sức cạnh tranh cho toàn vùng.

Để liên kết vùng mang lại hiệu quả thực chất, các bên cần có kế hoạch phối hợp cụ thể, phân định rõ trách nhiệm và xây dựng cơ chế chia sẻ lợi ích phù hợp. Nếu thiếu sự phối hợp trong tổ chức sản xuất, đầu tư và tiêu thụ, những lợi thế riêng của từng địa phương sẽ khó chuyển hóa thành sức mạnh chung.

Trong chiến lược phát triển vùng nguyên liệu, người trồng quế cần được xác định là chủ thể trực tiếp tạo ra giá trị và phải được hưởng lợi tương xứng từ quá trình phát triển chuỗi ngành hàng.

Nếu chất lượng sản phẩm được nâng cao, doanh nghiệp mở rộng hoạt động chế biến nhưng thu nhập của người trồng không cải thiện tương xứng, liên kết sản xuất sẽ khó duy trì bền vững.

Bởi vậy, cùng với thu hút đầu tư và nâng cấp chế biến, Tân Hợp cần chú trọng cơ chế liên kết bảo đảm lợi ích hài hòa giữa người dân, hợp tác xã và doanh nghiệp.

Các hợp đồng tiêu thụ cần minh bạch về tiêu chuẩn nguyên liệu, phương thức xác định giá, điều kiện thanh toán và trách nhiệm của các bên. Với những hộ tham gia sản xuất theo tiêu chuẩn, cần có sự hỗ trợ về kỹ thuật, quản lý chất lượng và kết nối thị trường.

Bên cạnh đó, việc nâng cao khả năng tiếp cận thông tin thị trường, giá cả và chi phí sản xuất sẽ giúp người dân chủ động hơn trong quyết định khai thác, tiêu thụ và tái đầu tư.

Về phía chính quyền, cần từng bước xây dựng hệ thống theo dõi hiệu quả kinh tế của vùng quế thông qua những chỉ tiêu như giá trị sản phẩm trên một hecta, thu nhập của hộ trồng quế, tỷ lệ nguyên liệu có truy xuất nguồn gốc, diện tích đạt tiêu chuẩn và tỷ lệ sản phẩm được chế biến tại địa phương.

Đây là cơ sở để đánh giá hiệu quả của các chương trình hỗ trợ, điều chỉnh chính sách và xác định những khâu cần ưu tiên nguồn lực.

Với mục tiêu giữ ổn định 8.622,28 ha quế trong giai đoạn 2026–2030, mở rộng diện tích sản xuất theo hướng hữu cơ và thúc đẩy chế biến sâu, Tân Hợp cần cụ thể hóa các định hướng thành lộ trình, nhiệm vụ và chỉ tiêu có thể đo lường.

Lợi thế về diện tích cùng kinh nghiệm sản xuất lâu đời tạo nền tảng để địa phương tiếp tục phát triển ngành quế. Tuy nhiên, khả năng nâng cao giá trị kinh tế sẽ phụ thuộc vào chất lượng vùng nguyên liệu, năng lực chế biến, hiệu quả liên kết thị trường và mức độ tham gia của người dân vào chuỗi giá trị.