Kinh tế dưới tán rừng: Hướng làm giàu mới từ quế và dược liệu ở Lào Cai

Tân Hợp, Lào Cai là một trong những địa phương đang lựa chọn con đường phát triển đó. Với hơn 20.045 ha diện tích tự nhiên, trong đó có trên 17.100 ha đất có rừng và hơn 8.622 ha quế, địa phương đang sở hữu một trong những vùng nguyên liệu lớn của tỉnh. Đặc biệt, hơn 55% diện tích quế đã bước vào giai đoạn trên 16 năm tuổi – thời kỳ cho giá trị kinh tế cao nếu được tổ chức khai thác, chế biến và tiêu thụ theo chuỗi.

Quang cảnh Hội thảo chuyên đề

Đây cũng là lý do Ủy ban nhân dân xã Tân Hợp phối hợp với các chuyên gia của Viện Khoa học Lâm nghiệp Việt Nam tổ chức Hội thảo nghiên cứu định hướng phát triển quế bền vững và cây dược liệu trên địa bàn. Tuy nhiên, điều đáng chú ý không nằm ở một cuộc hội thảo, mà ở chiến lược chuyển từ khai thác tài nguyên sang phát triển kinh tế dưới tán rừng theo hướng bền vững.

Một trong những hạn chế của nhiều vùng quế hiện nay là giá trị gia tăng chưa cao do chủ yếu tiêu thụ nguyên liệu thô. Vì vậy, định hướng của Tân Hợp không chỉ dừng ở mở rộng diện tích mà tập trung nâng chất lượng vùng nguyên liệu.

Địa phương đặt mục tiêu số hóa bản đồ vùng trồng, cấp mã số vùng trồng, xây dựng hệ thống truy xuất nguồn gốc và kiểm soát chất lượng giống ngay từ khâu sản xuất. Song song với đó là củng cố từ 3 đến 5 hợp tác xã, tổ hợp tác chuyên sâu nhằm tạo cầu nối giữa người dân với doanh nghiệp chế biến và tiêu thụ.

Đây là những bước đi quan trọng để từng bước xây dựng vùng quế hữu cơ, đáp ứng yêu cầu ngày càng cao của thị trường trong nước và xuất khẩu.

PGS.TS Phí Hồng Hải, Giám đốc Viện Khoa học Lâm nghiệp Việt Nam phát biểu ý kiến tại hội thảo

Không chỉ có quế, Tân Hợp còn hướng tới khai thác hiệu quả không gian dưới tán rừng để phát triển các loại dược liệu có giá trị kinh tế cao như sa nhân tím, ba kích tím, mạch môn, lá khôi tím, đồng thời bảo tồn các nguồn gen bản địa như giảo cổ lam, thiên niên kiện, hà thủ ô.

Theo định hướng đến năm 2030, địa phương sẽ xây dựng từ một đến hai mô hình điểm sản xuất cây dược liệu, hình thành chuỗi liên kết với doanh nghiệp, xây dựng mã số vùng trồng và từng bước phát triển các sản phẩm OCOP mang thương hiệu địa phương.

Nếu được tổ chức bài bản, mô hình này không chỉ giúp tăng thu nhập trên cùng diện tích đất rừng mà còn tạo nguồn nguyên liệu ổn định cho ngành chế biến dược liệu, thực phẩm và mỹ phẩm thiên nhiên.

Đoàn công tác đã tiến khảo sát thực địa tại các thôn Ba Khuy, Khe Phầy, Đoàn Kết và hộ gia đình đang phát triển trồng cây dược liệu

Các chuyên gia tại hội thảo cho rằng, để kinh tế dưới tán rừng phát triển bền vững, ngoài quy hoạch vùng nguyên liệu và bảo tồn nguồn giống, cần có sự tham gia sâu hơn của doanh nghiệp trong chế biến, xây dựng thương hiệu và mở rộng thị trường.

Định hướng phát triển quế hữu cơ, ứng dụng các biện pháp sinh học trong phòng trừ sâu bệnh, cùng việc hình thành các chuỗi liên kết sản xuất là nền tảng để nâng cao giá trị sản phẩm và tăng sức cạnh tranh trên thị trường.

Khi doanh nghiệp tham gia từ khâu đầu vào đến chế biến và tiêu thụ, người trồng quế và cây dược liệu sẽ không chỉ bán nguyên liệu mà còn được hưởng lợi từ giá trị gia tăng của cả chuỗi.

Ông Khổng Giang Lam, Bí thư Đảng uỷ, Chủ tịch HĐND xã Tân Hợp phát biểu và kết luận tại hội thảo

Phát biểu tại hội thảo, lãnh đạo xã Tân Hợp đề nghị các cơ quan chuyên môn khẩn trương xây dựng phương án phát triển cụ thể đối với từng loại cây dược liệu phù hợp với điều kiện thổ nhưỡng, khí hậu và địa hình, ưu tiên các mô hình trồng dưới tán quế và tán rừng nhằm đa dạng hóa sinh kế, nâng cao thu nhập cho người dân và hướng tới phát triển kinh tế xanh, bền vững.

Lãnh đạo Viện Khoa học Lâm nghiệp Việt Nam cùng xã Tân Hợp chụp ảnh lưu niệm

Có thể thấy, khi rừng không chỉ được bảo vệ mà còn được khai thác theo hướng gia tăng giá trị, kinh tế dưới tán rừng sẽ trở thành một động lực mới cho phát triển nông nghiệp của Lào Cai. Và nếu gắn kết hiệu quả giữa người dân, hợp tác xã, doanh nghiệp cùng khoa học công nghệ, những cánh rừng hôm nay hoàn toàn có thể trở thành những "mỏ vàng xanh", tạo nền tảng cho một ngành lâm nghiệp hiện đại, bền vững và có sức cạnh tranh cao trong tương lai.