Đánh thức "vốn gen" bản địa, Tân Hợp (Lào Cai) mở lối cho chuỗi giá trị quế xanh

Vừa qua, Phó Bí thư Đảng ủy, Chủ tịch UBND xã Tân Hợp (Lào Cai) Hà Trung Kiên cùng đoàn công tác đã kiểm tra thực địa vùng sản xuất nông, lâm nghiệp tại thôn Khe Phầy. Trọng tâm của chuyến công tác không phải là mở rộng diện tích trồng quế mà là rà soát vùng nguyên liệu, đánh giá tiềm năng bảo tồn nguồn gen quế bản địa và định hướng quy hoạch vùng sản xuất quế hữu cơ.

Tại khu đồi quế của gia đình ông Nguyên Anh, đoàn công tác trực tiếp khảo sát những diện tích có khả năng sinh trưởng tốt, lựa chọn các cây khỏe mạnh, sạch bệnh, mang đầy đủ đặc tính ưu việt của giống quế bản địa để định hướng bảo vệ làm cây đầu dòng.

Đây được xem là bước đi quan trọng nhằm xây dựng "ngân hàng gen" của địa phương, bảo đảm những đặc tính quý của giống quế được lưu giữ và tiếp tục phát huy trong quá trình nhân giống, mở rộng vùng nguyên liệu.

Nguồn gen - nền móng của thương hiệu quế hữu cơ

Theo các cán bộ chuyên môn, nguồn gen có thể được ví như "bản thiết kế gốc" của cây quế. Khi nguồn gen được bảo tồn tốt, những thế hệ cây sau sẽ tiếp tục duy trì được hàm lượng tinh dầu cao, vỏ dày, hương thơm đặc trưng cùng khả năng thích nghi với điều kiện tự nhiên và sức chống chịu sâu bệnh.

Ngược lại, nếu quá trình nhân giống thiếu chọn lọc, nguồn gen bị pha tạp hoặc thoái hóa, chất lượng vùng nguyên liệu sẽ giảm dần theo thời gian, ảnh hưởng trực tiếp đến giá trị sản phẩm và khả năng cạnh tranh trên thị trường.

Trong bối cảnh các thị trường xuất khẩu ngày càng đặt ra yêu cầu khắt khe về chất lượng, truy xuất nguồn gốc và tiêu chuẩn hữu cơ, việc bảo tồn nguồn gen bản địa không còn đơn thuần là nhiệm vụ khoa học mà đã trở thành yếu tố quyết định sức cạnh tranh của cả ngành hàng quế.

Từ vùng giống đến chuỗi giá trị lâm nghiệp xanh

Trên cơ sở khảo sát thực tế, lãnh đạo xã Tân Hợp xác định sẽ quy hoạch vùng quế hữu cơ gắn với khoanh vùng bảo vệ nghiêm ngặt những khu vực có nguồn gen quý.

Điểm đáng chú ý là địa phương cũng định hướng nghiên cứu, thu hút đầu tư xây dựng vườn ươm giống quế ứng dụng công nghệ cao nhằm chủ động nguồn cây giống đạt tiêu chuẩn, sạch bệnh cho người dân.

Không chỉ cung ứng giống, vườn ươm còn được kỳ vọng trở thành nơi chuyển giao quy trình kỹ thuật ươm tạo, chăm sóc và phát triển quế hữu cơ, góp phần hình thành chuỗi sản xuất khép kín từ giống, vùng nguyên liệu đến chế biến và tiêu thụ sản phẩm.

Có thể thấy, nếu nguồn gen là nền móng thì vườn ươm chính là "mắt xích" quan trọng để chuyển hóa những giá trị di truyền thành vùng nguyên liệu chất lượng cao phục vụ phát triển lâu dài.

Tư duy mới trong phát triển kinh tế lâm nghiệp

Hiện nay, xã Tân Hợp có trên 8.000 ha quế, giữ vai trò cây trồng chủ lực trong cơ cấu kinh tế địa phương. Tuy nhiên, diện tích đạt chứng nhận hữu cơ vẫn còn chiếm tỷ lệ khiêm tốn.

Điều đó cho thấy dư địa phát triển còn rất lớn nếu địa phương giải quyết tốt bài toán về giống, chất lượng vùng nguyên liệu và quy trình sản xuất.

Mục tiêu nâng tỷ lệ diện tích quế hữu cơ lên khoảng 30% vào năm 2030 không đơn thuần là tăng thêm diện tích được chứng nhận mà hướng tới xây dựng một vùng nguyên liệu có chất lượng đồng đều, đáp ứng các tiêu chuẩn quốc tế và nâng cao giá trị gia tăng cho sản phẩm quế.

Đây cũng là bước chuyển từ tư duy phát triển theo chiều rộng sang phát triển theo chiều sâu, lấy chất lượng thay cho số lượng, lấy khoa học công nghệ và bảo tồn nguồn gen làm nền tảng cho tăng trưởng bền vững.

Tư duy mới trong phát triển kinh tế lâm nghiệp - Khi "vốn gen" được bảo tồn, vùng nguyên liệu được chuẩn hóa và sản xuất được tổ chức theo hướng hữu cơ

Trong hành trình phát triển kinh tế xanh, tài nguyên bản địa không chỉ là rừng, đất hay khí hậu mà còn là những giá trị di truyền được tích lũy qua nhiều thế hệ. Với cây quế, nguồn gen bản địa chính là "vốn tự nhiên" quý giá nhất.

Việc Tân Hợp lựa chọn bắt đầu từ bảo tồn nguồn gen, quy hoạch vùng quế hữu cơ và hướng tới xây dựng vườn ươm công nghệ cao cho thấy tầm nhìn phát triển dài hạn: không chỉ khai thác lợi thế sẵn có mà còn đầu tư để gìn giữ và gia tăng giá trị của chính nguồn tài nguyên ấy.

Khi "vốn gen" được bảo tồn, vùng nguyên liệu được chuẩn hóa và sản xuất được tổ chức theo hướng hữu cơ, cây quế sẽ không chỉ mang lại giá trị kinh tế cao hơn mà còn trở thành nền tảng để xây dựng thương hiệu "Quế Tân Hợp", góp phần phát triển lâm nghiệp xanh, nâng cao thu nhập cho người dân và hiện thực hóa mục tiêu phát triển bền vững của Lào Cai.