Doanh nhân Việt trong cuộc đua tìm sức mạnh mới

Ngày 13/10 năm nay không chỉ là dịp nhìn lại những đóng góp của cộng đồng doanh nhân. Năm nay, ngày này đến trong một thời điểm mà vai trò của doanh nghiệp đang được đặt lại trong một tầm nhìn lớn hơn.

Đến hết tháng 6/2026, Việt Nam có trên 1 triệu doanh nghiệp đang hoạt động, với tổng vốn đăng ký trên 30 triệu tỷ đồng, đóng góp hơn 60% GDP, tạo việc làm cho trên 17,6 triệu lao động và đóng góp 55% tổng thu ngân sách nhà nước. Những con số ấy cho thấy doanh nghiệp không còn đứng bên lề của câu chuyện tăng trưởng.

Nhưng từ nền tảng đó, một câu hỏi lớn hơn đang xuất hiện: doanh nhân Việt sẽ lớn lên như thế nào trong một nền kinh tế đặt ra những mục tiêu lớn hơn?

Ông Hoàng Quang Phòng - Phó Chủ tịch VCCI phát biểu tại Lễ phát động chương trình “Doanh nhân Việt Nam tiêu biểu - Cúp Thánh Gióng” 2026 - Ảnh: https://www.vcci.com.vn

Từ “nhiều doanh nghiệp” sang “doanh nghiệp đủ sức lớn”

Nghị quyết 68-NQ/TW về phát triển kinh tế tư nhân đặt mục tiêu đến năm 2030 có 2 triệu doanh nghiệp hoạt động trong nền kinh tế, tương đương 20 doanh nghiệp/1.000 dân.

Con số 2 triệu rất đáng chú ý. Nhưng nếu chỉ nhìn vào số lượng, sẽ khó thấy hết thay đổi mà chính sách đang hướng tới.

Cùng với mục tiêu cụ thể về số lượng doanh nghiệp, Nghị quyết 68 đặt ra yêu cầu ít nhất 20 doanh nghiệp lớn tham gia chuỗi giá trị toàn cầu. Khu vực kinh tế tư nhân được kỳ vọng tăng trưởng bình quân khoảng 10-12%/năm, đóng góp 55-58% GDP, đồng thời nâng năng suất lao động bình quân 8,5-9,5%/năm.

Như vậy, câu chuyện không chỉ là có thêm doanh nghiệp mới. Quan trọng hơn là phải có thêm những doanh nghiệp đủ sức mở rộng quy mô, tạo năng suất cao hơn, làm chủ công nghệ, xây dựng hệ thống quản trị tốt và tiến sâu hơn vào các chuỗi sản xuất, cung ứng trong nước cũng như quốc tế.

Đây chính là phần khó hơn của cuộc chơi.

Bởi thực tế hiện nay, khu vực doanh nghiệp Việt Nam vẫn chủ yếu là doanh nghiệp nhỏ và siêu nhỏ. Một phân tích được Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI) công bố giữa năm 2026 cho biết khoảng 70% doanh nghiệp có vốn dưới 10 tỷ đồng và 81,4% sử dụng dưới 10 lao động. Những số liệu thực tế này cho thấy bài toán tăng số lượng doanh nghiệp cần đi cùng bài toán nâng sức khỏe và chất lượng của từng doanh nghiệp.

Doanh nhân phải lớn bằng thực lực

Một môi trường kinh doanh thuận lợi có thể mở thêm cánh cửa. Nhưng để bước qua được cánh cửa đó, doanh nghiệp vẫn cần phải có thực lực!

Doanh nghiệp Việt đang đứng trước yêu cầu nâng cao năng suất, năng lực công nghệ và sức cạnh tranh để tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị - Ảnh: TTXVN.

Đó là năng lực tài chính đủ mạnh để đầu tư dài hạn. Là quản trị đủ tốt để kiểm soát tốc độ tăng trưởng. Là công nghệ đủ sức tạo ra sản phẩm có giá trị gia tăng cao. Và quan trọng hơn, là năng suất đủ cao để doanh nghiệp có thể cạnh tranh khi thị trường không còn chỉ bó hẹp trong phạm vi nội địa.

Nghị quyết 68 đặt mục tiêu trình độ, năng lực công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số của khu vực kinh tế tư nhân thuộc nhóm 3 nước đứng đầu ASEAN và nhóm 5 nước đứng đầu châu Á. Đây không còn là câu chuyện ứng dụng một phần mềm hay số hóa một vài quy trình. Đó là yêu cầu năng lực thực chiến, yêu thay đổi năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp.

Điều này cũng lý giải vì sao trong định hướng phát triển doanh nghiệp hiện nay, những khái niệm như đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số, chuyển đổi xanh, quản trị bền vững và tham gia chuỗi giá trị ngày càng xuất hiện nhiều hơn.

Doanh nghiệp muốn lớn không thể chỉ dựa vào thị trường tăng trưởng. Doanh nghiệp phải tự nâng khả năng tạo ra giá trị.

1.000 doanh nghiệp tiên phong và bài toán tìm những doanh nghiệp dẫn dắt

Một tín hiệu đáng chú ý khác xuất hiện trong năm 2026 là Chương trình phát triển 1.000 doanh nghiệp tiên phong giai đoạn 2026-2030 được Thủ tướng Chính phủ phê duyệt tại Quyết định 631/QĐ-TTg ngày 6/4/2026.

Đối thoại giữa cơ quan hoạch định chính sách và cộng đồng doanh nghiệp là một nội dung trọng tâm trong chuỗi sự kiện Ngày Doanh nhân Việt Nam 2026 - Ảnh minh họa: VCCI.

Chương trình hướng tới hình thành 1.000 doanh nghiệp tiên phong, trong đó có ít nhất 200 doanh nghiệp tăng trưởng nhanh, 20 doanh nghiệp tham gia sâu vào chuỗi giá trị toàn cầu và tối thiểu 15% doanh nghiệp do nữ làm chủ. Các doanh nghiệp được lựa chọn phải đáp ứng những tiêu chí về năng lực tài chính, đổi mới sáng tạo và quản trị bền vững.

Đặt mục tiêu 2 triệu doanh nghiệp bên cạnh chương trình 1.000 doanh nghiệp tiên phong sẽ thấy rõ hơn một hướng đi mới.

Một bên là mở rộng nền doanh nghiệp. Một bên là hình thành lực lượng có khả năng đi đầu, dẫn dắt và tạo hiệu ứng lan tỏa.

Nếu 2 triệu doanh nghiệp là một mục tiêu về quy mô, thì 1.000 doanh nghiệp tiên phong là một phép thử về chất lượng của cộng đồng doanh nghiệp Việt.

Và phía sau 1.000 doanh nghiệp ấy là một câu hỏi đáng quan tâm hơn: doanh nghiệp nào sẽ đủ sức trở thành những doanh nghiệp đầu đàn của nền kinh tế Việt Nam trong thập niên tới?

Khi chính sách mở ra một không gian phát triển mới

Cuộc chơi lớn hơn cũng đòi hỏi môi trường kinh doanh phải thay đổi tương ứng.

Nghị quyết 68 đặt ra yêu cầu hoàn thiện thể chế, bảo vệ quyền sở hữu, quyền tài sản, quyền tự do kinh doanh, cạnh tranh bình đẳng; đồng thời giảm chi phí tuân thủ, số hóa thủ tục và tạo điều kiện để doanh nghiệp tiếp cận các nguồn lực về vốn, đất đai, công nghệ, dữ liệu và nhân lực.

Đây cũng là những vấn đề sẽ được đặt lên bàn đối thoại tại chuỗi sự kiện chào mừng Ngày Doanh nhân Việt Nam do VCCI tổ chức ngày 12/10/2026 tới đây. Diễn đàn “Doanh nhân tiên phong - Chính phủ kiến tạo trong kỷ nguyên mới” sẽ tập trung vào thể chế, môi trường kinh doanh và các nguồn lực như vốn, đất đai, hạ tầng, dữ liệu, nhân lực chất lượng cao, khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số.

Điều đó cho thấy câu chuyện phát triển doanh nghiệp đang được đặt theo hướng hai chiều.

Chính sách phải tạo thêm không gian để doanh nghiệp đầu tư, kinh doanh và lớn lên. Nhưng khi không gian ấy rộng hơn, doanh nghiệp cũng phải bước lên một mặt bằng cạnh tranh cao hơn.

Đó là lúc năng lực của người đứng đầu doanh nghiệp trở thành yếu tố đặc biệt quan trọng.

Doanh nhân không chỉ cần nhìn thấy cơ hội của một thị trường đang mở rộng. Họ còn phải biết biến cơ hội thành năng lực sản xuất, sản phẩm, thương hiệu, công nghệ, thị trường và dòng tiền.

13/10 và câu chuyện lớn hơn một ngày tôn vinh

Ngày Doanh nhân Việt Nam năm nay vì thế có thể được nhìn từ một góc khác.

Đó là một thời điểm để nhìn lại chặng đường mà cộng đồng doanh nghiệp đã đi qua, nhưng đồng thời cũng là lúc đặt ra tiêu chuẩn mới cho chặng đường phía trước.

Từ hơn 1 triệu doanh nghiệp đang hoạt động hôm nay đến mục tiêu 2 triệu doanh nghiệp vào năm 2030 là một bước tiến lớn về lượng. Nhưng từ những doanh nghiệp hiện có đến một lực lượng doanh nghiệp có khả năng dẫn dắt công nghệ, nâng năng suất, tạo chuỗi cung ứng và bước vào chuỗi giá trị toàn cầu mới là bước tiến về chất.

Cuộc chơi lớn hơn không chỉ cần nhiều doanh nhân hơn. Cuộc chơi ấy cần những doanh nhân có khả năng xây dựng những doanh nghiệp lớn hơn, mạnh hơn và cạnh tranh được ở một thị trường rộng hơn.

Và có lẽ, đó mới là câu chuyện đáng để nói về doanh nhân Việt Nam trong ngày 13/10 năm nay.