Khánh Hòa: Số hóa và công nghệ cao nâng tầm nông sản triệu đô

Khánh Hòa đang tăng tốc đẩy mạnh ứng dụng công nghệ cao và nông nghiệp thông minh thông qua việc triển khai đồng bộ hai mũi nhọn chiến lược: Đề án Đánh giá đặc điểm thổ nhưỡng, nông hóa đất đai (giai đoạn 2026–2030) và Đề án Số hóa vùng chuyên canh cây trồng, vật nuôi. Bước đi này nhằm quy hoạch lại lợi thế của từng vùng sinh thái, nhân rộng các mô hình tưới tự động đạt chuẩn VietGAP và mở đường cho nông sản địa phương vươn tầm quốc tế.

1. Kiến tạo những vùng chuyên canh giá trị cao

Nhờ ứng dụng khoa học kỹ thuật, Khánh Hòa đã hình thành các vùng sản xuất đặc trưng với hiệu quả kinh tế vượt trội:

• Thủ phủ sầu riêng Khánh Sơn, với diện tích khoảng 1.700 ha, thương hiệu sầu riêng "cơm vàng hạt lép" đã khẳng định vị thế vững chắc. Chỉ riêng vụ mùa năm 2024, vùng chuyên canh này đã mang lại doanh thu kỷ lục gần 1.300 tỷ đồng.

Nông dân Khánh Sơn bày bán nông sản tại chợ phiên ở thị trấn Tô Hạp (Ảnh: xã Khánh Sơn)

• Vùng xoài hàng hóa Cam Lâm – Cam Ranh, quy mô lên đến gần 9.000 ha, đang chuyển mình mạnh mẽ theo hướng canh tác chuẩn quốc tế.

• Đột phá từ các cây trồng mới, mô hình nho ứng dụng công nghệ cao đạt mức thu nhập ấn tượng từ 600 triệu đến 2 tỷ đồng/ha/vụ. Bên cạnh đó, các cây trồng chịu hạn như măng tây xanh và nha đam cũng mang lại hiệu quả kinh tế ổn định.

Nhờ việc chủ động xây dựng mã số vùng trồng và chuẩn hóa quy trình sản xuất, nhiều mặt hàng nông sản của tỉnh đã xuất khẩu chính ngạch thành công sang các thị trường lớn và khắt khe như Hoa Kỳ, Australia, Liên minh châu Âu (EU) và Trung Quốc. Sức bật này cũng lan tỏa mạnh mẽ đến phong trào thi đua tại địa phương, toàn tỉnh ghi nhận hơn 80.000 hộ nông dân đăng ký danh hiệu sản xuất, kinh doanh giỏi trong năm 2026.

Điểm sáng công nghệ tại hai "thủ phủ" nông sản

Sự chuyển dịch nông nghiệp tại Khánh Hòa đang định hình rõ nét thông qua các mô hình công nghệ cao mang tính đặc trưng cho từng địa phương.

Khánh Sơn, Số hóa toàn diện và nông nghiệp thông minh

Xã miền núi Khánh Sơn tập trung ứng dụng công nghệ cao vào các vùng trồng trái cây giá trị cao, trọng tâm là sầu riêng để phục vụ thị trường xuất khẩu và phát triển du lịch canh nông.

Mô hình trang trại thông minh tích hợp AI, tiêu biểu là Sakura Farm (xã Đông Khánh Sơn) với quy mô 45 ha chuyên canh các giống sầu riêng cao cấp như Musang King và Ri6. Trang trại vận hành hệ thống tưới tiết kiệm nước kết hợp bón phân qua đường ống tự động theo chu kỳ sinh trưởng. Đặc biệt, hệ thống cảm biến IoT cắm sâu dưới đất giúp phân tích theo thời gian thực các chỉ số dinh dưỡng, độ ẩm, độ pH; từ đó trí tuệ nhân tạo (AI) sẽ đưa ra các khuyến nghị kỹ thuật chính xác. Thiết bị bay không người lái (Flycam) cũng được sử dụng để giám sát diện rộng và phát hiện sớm dịch bệnh trên ngọn cây.

Tỉnh Khánh Hòa đa dạng các loài cây ăn quả cho giá trị cao. Vườn nho Phan Rang. Ảnh: ST

Hệ thống "Quản trị cây trồng" bằng số hóa, nông dân áp dụng nhật ký canh tác số hóa để tối ưu hóa quy trình đạt chuẩn VietGAP và hữu cơ. Nhờ quản lý thông minh, Khánh Sơn đã xây dựng thành công hàng loạt vùng trồng sầu riêng được cấp mã số xuất khẩu trực tiếp sang Trung Quốc với sản lượng hàng vạn tấn mỗi năm.

Cam Lâm, hiện đại hóa cây xoài và chăn nuôi an toàn sinh học

Là vùng chuyên canh xoài lớn nhất tỉnh, Cam Lâm đang số hóa mạnh mẽ quy trình canh tác hàng hóa và hiện đại hóa ngành chăn nuôi. Ảnh: ST

Tưới tiết kiệm và quản lý dịch hại bằng AI, tại các vùng trồng lớn như Cam Đức, Cam Thành Bắc, nông dân ứng dụng hệ thống tưới phun mưa tự động cục bộ dưới tán xoài, giúp tiết kiệm hơn 40% lượng nước và công lao động. Bên cạnh đó, hệ thống bẫy dẫn dụ côn trùng tự động và thiết bị bay không người lái (Drone) phun thuốc sinh học trên các vườn xoài cổ thụ giúp kiểm soát dịch bệnh thông minh, nâng cao tỷ lệ quả đạt chuẩn xuất khẩu sang Hoa Kỳ và Châu Âu.

• Chăn nuôi khép kín ứng dụng công nghệ sinh học, Khánh Hòa triển khai thành công các mô hình chăn nuôi quy mô lớn như nuôi lợn trên đệm lót sinh thái và nuôi vịt siêu nạc thương phẩm trên sàn. Việc ứng dụng đệm lót sinh học giúp xử lý triệt để mùi hôi, kiểm soát dịch bệnh môi trường và tự động hóa chuỗi thức ăn, giảm thiểu đáng kể tỷ lệ hao hụt so với phương thức truyền thống.

Tập trung phát triển công nghệ nuôi trồng thủy sản trên biển (như nuôi tôm hùm, cá biển ứng dụng lồng bè vật liệu mới HDPE), công nghệ bảo quản – chế biến sâu thủy sản, cùng với phát triển các vùng sản xuất nông nghiệp công nghệ cao phù hợp với điều kiện sinh thái địa phương. Gắn kết nghiên cứu với doanh nghiệp, đổi mới phương thức triển khai các nhiệm vụ khoa học công nghệ lấy nhu cầu của doanh nghiệp, hợp tác xã và thị trường làm trung tâm, khắc phục tình trạng nghiên cứu dàn trải không có địa chỉ ứng dụng.

Sầu riêng Khánh Sơn. Ảnh: ST

3. Định hướng chiến lược lấy doanh nghiệp và thị trường làm trung tâm

Để phát triển bền vững, tỉnh Khánh Hòa đang phối hợp chặt chẽ với Bộ Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn cùng Bộ Tài nguyên và Môi trường nhằm tập trung giải quyết các bài toán cốt lõi:

Chuỗi liên kết và truy xuất nguồn gốc, ưu tiên xây dựng mô hình liên kết chặt chẽ "Sản xuất – Chế biến – Tiêu thụ" gắn với thương hiệu nông sản. Tỉnh thúc đẩy triển khai hệ thống truy xuất nguồn gốc, số hóa toàn bộ dữ liệu từ khâu sản xuất đến phân phối nhằm đảm bảo tính minh bạch, chống gian lận thương mại và tối ưu hóa kết nối thị trường.

Phát triển kinh tế biển và thủy sản công nghệ cao, tập trung hiện đại hóa ngành nuôi trồng thủy sản trên biển – thế mạnh đặc trưng của tỉnh. Khuyến khích ngư dân nuôi tôm hùm, cá biển bằng lồng bè vật liệu mới HDPE chịu sóng gió; đồng thời đầu tư mạnh vào công nghệ bảo quản và chế biến sâu thủy sản. Đổi mới nghiên cứu khoa học, thay đổi căn bản phương thức triển khai các nhiệm vụ khoa học công nghệ. Các đề tài nghiên cứu phải lấy nhu cầu thực tiễn của doanh nghiệp, hợp tác xã và thị trường làm trung tâm, kiên quyết khắc phục tình trạng nghiên cứu dàn trải, thiếu địa chỉ ứng dụng thực tế.