Doanh nghiệp vàng khốn đốn vì thiếu nguồn cung và rủi ro pháp lý

Tại buổi tọa đàm với chủ đề “Sàn giao dịch vàng: Minh bạch thị trường và ổn định kinh tế vĩ mô” vừa qua, ông Vũ Hùng Sơn, Chủ tịch Hội đồng Quản trị Công ty Cổ phần Vàng bạc Đá quý Bảo Tín Mạnh Hải, đã thẳng thắn chia sẻ về những khó khăn này, chỉ ra rằng tình trạng người dân xếp hàng mua vàng chỉ là "phần nổi" của một vấn đề sâu xa hơn đó là sự thiếu hụt kéo dài của nguồn cung nguyên liệu chính thức.

Theo ông Sơn, suốt hơn 13 tháng qua, các doanh nghiệp kinh doanh vàng trang sức và vàng miếng không thể tiếp cận được vàng nhập khẩu theo cơ chế rõ ràng, minh bạch. Tình trạng này đã đẩy các doanh nghiệp vào thế buộc phải sử dụng nguồn vàng "trôi nổi" trên thị trường. Việc chấp nhận rủi ro pháp lý và chất lượng là giải pháp bất đắc dĩ nhằm duy trì hoạt động sản xuất, chế tác, và quan trọng nhất là có hàng hóa để cung ứng ra thị trường, đáp ứng nhu cầu tiêu thụ vẫn rất lớn.

Ông Vũ Hùng Sơn, Chủ tịch Hội đồng Quản trị Công ty Cổ phần Vàng bạc Đá quý Bảo Tín Mạnh Hải.

Hệ quả trực tiếp của việc nguồn cung bị hạn chế là giá vàng trong nước bị đẩy lên cao, tạo ra khoảng cách lớn so với giá vàng thế giới, đồng thời khiến người dân khó hoặc không thể mua được vàng. Để có thể thu gom được nguyên liệu duy trì hoạt động, các doanh nghiệp đã phải nâng mạnh giá mua vào nhằm khuyến khích những người nắm giữ vàng trước đó bán ra. Trong bối cảnh nguồn cung hàng về ít ỏi, việc giới hạn số lượng mua (chỉ một vài chỉ vàng) cho mỗi khách hàng là giải pháp tạm thời, nhằm tránh tình trạng các nhà đầu tư lớn gom hàng, đảm bảo khách hàng nhỏ lẻ vẫn có cơ hội tiếp cận.

Ông Vũ Hùng Sơn nhấn mạnh đây là một nghịch lý đáng báo động đối với ngành nghề có giá trị gia tăng rất cao như vàng trang sức. Ngành này không chỉ mang đậm yếu tố văn hóa mà còn tạo công ăn việc làm cho một lực lượng lao động lớn, ước tính có khoảng 6.800 cơ sở được cấp phép hoạt động trên cả nước. Tuy nhiên, thay vì được tạo điều kiện phát triển, ngành vàng đang chịu sức ép ngày càng tăng từ khung pháp lý.

Bên cạnh vấn đề thiếu hụt nguyên liệu, các doanh nghiệp kinh doanh vàng hiện đang đối diện với một áp lực lớn khác: đợt thanh tra, kiểm tra dày đặc khi các cơ quan chức năng áp dụng Luật Phòng chống rửa tiền vào lĩnh vực này. Quy định yêu cầu doanh nghiệp phải thực hiện nhiều bước phức tạp như nhận diện, phân loại khách hàng, xác minh nghề nghiệp, thu nhập, và đánh giá sự tương xứng của giao dịch – đặc biệt là với các giao dịch có giá trị từ 400 triệu đồng trở lên. Ông Sơn cảnh báo rằng chỉ cần có sai sót nhỏ trong thông tin căn cước của khách hàng hoặc bất kỳ nghi ngờ nào về nguồn gốc của dòng tiền, giao dịch đó có thể bị chuyển sang cơ quan điều tra.

Trước những khó khăn trên, việc sửa đổi Nghị định 23/2014 được coi là tín hiệu tích cực, mở ra kỳ vọng về một cơ chế bổ sung nguồn cung hàng năm cho thị trường. Từ góc độ phát triển ngành, Chủ tịch Bảo Tín Mạnh Hải kiến nghị mạnh mẽ việc đưa vàng trang sức ra khỏi danh mục ngành nghề kinh doanh có điều kiện trong Luật Đầu tư. Theo lập luận của ông Sơn, vàng trang sức là sản phẩm tiêu dùng, không hề ảnh hưởng đến an ninh quốc phòng. Việc nới lỏng các điều kiện kinh doanh sẽ tạo đà để Việt Nam phát huy tiềm năng và trở thành một trung tâm chế tác trang sức lớn trong khu vực.

Liên quan đến đề xuất xây dựng sàn giao dịch vàng, dự thảo hiện đang được chia làm ba giai đoạn, với giai đoạn đầu tiên chỉ tập trung vào giao dịch vàng nguyên liệu nhập khẩu. Tuy nhiên, doanh nghiệp bày tỏ sự lo ngại sâu sắc về cơ chế phân phối. Nếu hạn ngạch nhập khẩu dự kiến được phân bổ chủ yếu cho các ngân hàng và các doanh nghiệp lớn để phục vụ hoạt động nội bộ của họ, mà các doanh nghiệp sản xuất trang sức khác không có cơ hội tiếp cận nguồn vàng này, thì sàn giao dịch sẽ khó tạo được sự sôi động cần thiết và khó phát huy được vai trò điều tiết thị trường như kỳ vọng.