Cần chính sách giảm chênh lệch giá vì buôn lậu vàng diễn biến phức tạp

Vàng luôn được xem là một loại hàng hóa đặc biệt, không chỉ vì giá trị cao mà còn vì tính thanh khoản quốc tế lớn, khả năng giữ giá vượt trội trong bối cảnh địa chính trị và lạm phát toàn cầu biến động. Tại Việt Nam, tâm lý tích trữ vàng lâu đời càng khiến nhu cầu thị trường duy trì ở mức cao. Tuy nhiên, chính sự hấp dẫn này đã biến vàng trở thành mục tiêu hàng đầu của hoạt động buôn lậu, gây ra những thách thức lớn cho cơ quan quản lý.

Tọa đàm với chủ đề “Sàn giao dịch vàng: Minh bạch thị trường và ổn định kinh tế vĩ mô” do Báo Tiền Phong tổ chức ngày 18/11/2025, ông Phan Quốc Đông, Phó Chi cục trưởng Chi cục Điều tra chống buôn lậu (Cục Hải quan, Bộ Tài chính), nhấn mạnh vấn đề buôn lậu vàng luôn hiện hữu và có nguy cơ gia tăng khi giá vàng trong nước chênh lệch lớn so với giá thế giới.

Ông Phan Quốc Đông, Phó Chi cục trưởng Chi cục Điều tra chống buôn lậu (Cục Hải quan, Bộ Tài chính).

Việt Nam sở hữu đường biên giới trên bộ dài hơn 4.000 km, nhưng chỉ có 157 cửa khẩu và 88 điểm kiểm soát chính thức. Điều kiện địa lý rộng lớn và phức tạp này tạo ra nhiều kẽ hở cho hoạt động buôn lậu, đặc biệt khi các đường dây buôn lậu sử dụng mọi thủ đoạn tinh vi để vận chuyển vàng qua biên giới.

Ông Phan Quốc Đông khẳng định, khi giá vàng trong nước và quốc tế có sự chênh lệch lớn, rủi ro buôn lậu càng tăng lên đáng kể. Sự chênh lệch này trở thành động cơ lợi nhuận khổng lồ, thúc đẩy các đối tượng chấp nhận rủi ro để đưa vàng lậu vào thị trường nội địa.

Trong thời gian qua, Cục Hải quan đã xác định chống buôn lậu vàng là nhiệm vụ trọng tâm và triển khai quyết liệt nhiều biện pháp nghiệp vụ, điển hình là Kế hoạch 2088 và Chỉ thị ngày 4/11. Dù đã phát hiện và xử lý nhiều vụ việc, nhưng mỗi vụ buôn lậu vàng bị bắt giữ thường có giá trị lớn, đơn cử trên tuyến đường bộ có thể lên tới khoảng 10kg vàng. Lượng vàng bị xử lý thực tế còn có thể cao hơn rất nhiều khi có sự phối hợp đồng bộ với các lực lượng chức năng khác như Công an và Bộ đội Biên phòng.

Để kiểm soát hiệu quả vấn đề buôn lậu vàng một cách bền vững, đại diện Cục Hải quan cho rằng cần phải có giải pháp mang tính gốc rễ, đó là xem xét lại chính sách quản lý để giảm áp lực buôn lậu từ gốc. Theo đó, cần tham khảo kinh nghiệm quốc tế và áp dụng một số cơ chế điều tiết thị trường hiệu quả.

Thứ nhất, là việc nghiên cứu áp dụng chính sách đánh thuế vàng bán ra . Chính sách này có thể giúp điều tiết nhu cầu và nguồn cung, đồng thời tạo ra một cơ chế giám sát minh bạch hơn đối với hoạt động giao dịch vàng.

Thứ hai, Cục Hải quan nhấn mạnh cần đẩy mạnh minh bạch hóa hoạt động vàng trang sức. Vàng trang sức là phân khúc có nhu cầu lớn và dễ bị lợi dụng để hợp thức hóa nguồn vàng lậu. Việc quản lý chặt chẽ và minh bạch hóa nguồn gốc, hoạt động gia công và kinh doanh vàng trang sức sẽ giúp thu hẹp phạm vi hoạt động của vàng lậu.

Thứ ba, cần triển khai hiệu quả các quy định mới của Chính phủ và Ngân hàng Nhà nước. Mặc dù các văn bản pháp lý quan trọng như Nghị định 232 và Chỉ thị 35 đã được ban hành, nhưng hiện tại vẫn chưa ghi nhận hoạt động xuất khẩu vàng chính thức nào được thực hiện theo các quy định mới này.

Trong 10 tháng đầu năm, Cục Hải quan ghi nhận 65 hồ sơ nhập khẩu vàng (tổng giá trị 26 triệu USD) và 22 hồ sơ xuất khẩu vàng (tổng giá trị 4,2 tỷ USD), nhưng chủ yếu là vàng phục vụ gia công. Điều này cho thấy, hoạt động xuất nhập khẩu vàng chính thức theo quy định vẫn còn bị "dồn nén" hoặc chưa tìm được cơ chế vận hành hiệu quả.

Ông Phan Quốc Đông kiến nghị cần sớm có hướng dẫn cụ thể từ các cơ quan quản lý để chính sách quản lý vàng đi vào thực tế. Sự thiếu rõ ràng trong hướng dẫn thực hiện khiến các doanh nghiệp gặp khó khăn trong việc tuân thủ, từ đó vô tình làm cản trở sự minh bạch của thị trường.

Việc tạo điều kiện cho hoạt động xuất nhập khẩu vàng chính thức không bị tắc nghẽn sẽ giúp điều tiết cung cầu một cách hợp pháp, giảm thiểu động cơ buôn lậu. Hơn nữa, việc mở rộng các lựa chọn pháp lý cho người dân và doanh nghiệp trong giao dịch vàng là cần thiết để triệt tiêu dần hoạt động phi pháp.

Tóm lại, cuộc chiến chống buôn lậu vàng đòi hỏi sự kết hợp giữa các biện pháp nghiệp vụ cứng rắn của lực lượng Hải quan và những điều chỉnh chính sách vĩ mô từ cơ quan quản lý. Chỉ khi giảm được sự chênh lệch giá quá lớn giữa thị trường trong nước và quốc tế, đồng thời tạo ra một khuôn khổ pháp lý minh bạch và thông thoáng cho hoạt động xuất nhập khẩu chính thức, vấn đề buôn lậu vàng mới có thể được kiểm soát một cách bền vững.