Doanh nghiệp “phập phồng” mừng và lo khi giá cà phê lên cao

Để trả lời câu hỏi này, phóng viên Tạp chí Doanh nghiệp và Hội nhập đã có cuộc phỏng vấn ông Lương Tuấn Vũ - Tổng Giám đốc Công ty Cổ phần Hàng hóa Gia Cát Lợi.

- Xin ông cho biết những nguyên nhân nào dẫn đến giá cà phê đạt mức kỷ lục như hiện nay?

- Ông Lương Tuấn Vũ: Một trong những yếu tố dẫn đến giá cà phê đạt ngưỡng như hiện tại là Brazil - nước sản xuất cà phê Robusta lớn thứ hai thế giới, đang phải đối mặt với hạn hán kéo dài gây ảnh hưởng nghiêm trọng đến sản lượng cà phê của quốc gia này, khiến nguồn cung trên toàn cầu sụt giảm đáng kể, đẩy giá Robusta lên cao.

Trong khi đó, tại Việt Nam, dự báo về thời tiết nắng nóng tại các vùng trồng cà phê trọng điểm cũng làm dấy lên lo ngại về khả năng thiếu hụt nguồn cung cho vụ mùa mới. Điều này càng khiến các nhà nhập khẩu đẩy mạnh hoạt động mua vào để dự trữ, tạo thêm áp lực tăng giá.

Bên cạnh đó, những bất ổn địa chính trị cũng góp phần làm gia tăng giá cà phê. Cuộc khủng hoảng tại Biển Đỏ đã gây ra sự gián đoạn nghiêm trọng cho các tuyến vận tải kết nối các nước Đông Nam Á với châu Âu, đẩy chi phí logistics tăng cao.

Không chỉ vậy, ngay cả cà phê Arabica, vốn là đối thủ cạnh tranh trực tiếp của Robusta, cũng đang đối mặt với nhiều rủi ro liên quan đến biến đổi khí hậu. Điều này làm giảm triển vọng nguồn cung Arabica trong tương lai, gián tiếp thúc đẩy nhu cầu đối với Robusta, khiến giá loại cà phê này càng thêm tăng cao.

- Liệu giá cà phê lên cao có là tin vui với doanh nghiệp cà phê hay không, thưa ông?

- Ông Lương Tuấn Vũ: Có lẽ là một cái gì đó không thể gọi là tin vui được. Bởi đã từ nhiều năm nay, hễ cứ khi nào giá cà phê biến động lớn là doanh nghiệp Tây Nguyên lại bể nợ hàng loạt.

Nhiều năm nay ở Tây Nguyên, người dân thu hoạch cà phê xong thì đem về nhà lưu trữ nhưng với tình hình trộm cắp, giá cà phê lưu kho bị ẩm mốc do kho không bảo đảm tiêu chuẩn. Người dân không dám ra đồng mà phải có người ở nhà trông cà phê. Vậy nên đa số người dân sẽ ký gửi lượng cà phê thu hoạch được cho các doanh nghiệp cà phê lớn trên Tây Nguyên.

Nhiều doanh nghiệp nhận ký gửi của người dân thì phải đau dầu về bài toán kho bãi, vận chuyển, trông coi, chất lượng cà phê hao hụt, giảm sút. Để lưu kho lâu thì lỗ do nhiều chi phí. Mà đem bán đi thì giá lên cao không có tiền để bù lỗ cho người nông dân. Vậy nên nhiều doanh nghiệp cũng đi làm nhà đầu cơ, ví dụ canh giá lên cao 70 - 80 ngàn đồng/kg bán, chờ giá về 40 ngàn người dân tới cắt cà phê sẽ ăn khoản lợi nhuận này. Nhưng nếu bán xong mà giá lên 120 ngàn như hiện tại thì doanh nghiệp lấy tiền đâu bù 40 - 50 ngàn chênh lệch cho người nông dân.

Vậy nên để tìm cách giải bài toán này nhiều doanh nghiệp đã phải rất đau đầu. Không nhận cà phê của người dân thì không có mối làm ăn. Nhận xong thì các loại chi phí phải chịu rồi vẫn phải canh bán giá nào cho tốt để có lợi nhuận. Vậy doanh nghiệp đâu khác gì một nhà dầu tư là mấy, đều lại đem rất nhiều tiền người dân ký gửi cho mình đi đầu tư. Nếu doanh nghiệp đầu tư không hiệu quả thì người thiệt hại cuối cùng vẫn là người nông dân.

Cần nói thêm là nhiều doanh nghiệp khi kinh doanh đã sử dụng đòn bẩy tài chính lớn rồi vay mượn gia đình người thân. Họ chỉ muốn muốn bán ổn định ăn chênh lệch giá ví dụ mua cà phê của người dân 70 bán lại cho thương lái 71, 72 để kiếm chênh lệch giá mua bán để mong phát triển một cách bền vững. Nhưng giá cả cà phê lại biến động hàng ngày. Khi doanh nghịêp còn sử dụng thêm đòn bẩy bằng việc mượn cà phê của nông dân đi mua bán ăn chênh lệch giá thì rủi ro là cực lớn. Gần như 60 - 70 % doanh nghiệp sẽ không tồn tại được.

- Chẳng lẽ chúng ta không có một công cụ hay giải pháp hữu hiệu nào hỗ trợ doanh nghiệp giảm bớt khó khăn, tận dụng cơ hội giá lên của thị trường cà phê để có thể “mở mày, mở mặt”?

- Ông Lương Tuấn Vũ: Đây là một câu hỏi khó, lớn nhưng rất có ý nghĩa. Tuy nhiên, để trả lời được câu hỏi này chúng ta cần làm quen với khái niệm về thị trường giao dịch hàng hoá, vốn đã xuất hiện từ hàng trăm năm nay trên thế giới.

Với thị trường giao dịch hàng hóa thì người nông dân những nước phát triển như Mỹ, Hà Lan, Nhật Bản… đã biết sử dụng hợp đồng tương lai và hợp đồng kỳ hạn bán trước, định trước lợi nhuận rồi mới đi vào sản xuất, không như ở ta thấy giá cao đổ xô đi sản xuất đến khi thu hoạch giá rẻ lại đi chặt rồi trồng các loại cây trồng khác khiến nền nông nghiệp phát triển không bền vững.

Ở Việt Nam, Sở Giao dịch Hàng hóa được thành lập tháng 4/2018 theo Nghị định 51 của Chính phủ đã cho phép Sở Giao dịch Hàng hóa được liên thông với các sở hàng hóa trên thế giới. Điều này tạo cơ hội cho doanh nghiệp Việt Nam tiếp cận với kênh đầu tư hàng hóa với thế giới để doanh nghiệp có cơ hội phòng vệ giá trên sàn giao dịch. Để từ đó, doanh nghiệp luôn có được sự ổn định và thịnh vượng, không còn bị lệ thuộc vào sự may rủi của thị trường.

Xin cảm ơn ông về cuộc trao đổi này.