Doanh nghiệp khó tiếp cận ưu đãi thuế cho hoạt động R&D

Ban Nghiên cứu phát triển kinh tế tư nhân (Ban IV) vừa có báo cáo gửi Hội đồng tư vấn cải cách thủ tục hành chính của Thủ tướng Chính phủ, tổng hợp kiến nghị của các hiệp hội và doanh nghiệp liên quan đến các chính sách hỗ trợ khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo. Báo cáo cho rằng, dù chính sách ưu đãi thuế đối với chi phí nghiên cứu và phát triển (R&D) được đánh giá là rất tích cực, nhưng trên thực tế doanh nghiệp vẫn gặp nhiều rào cản khi tiếp cận.

Doanh nghiệp khó tiếp cận ưu đãi thuế cho hoạt động R&D

Theo quy định tại Luật Thuế thu nhập doanh nghiệp 67/2025/QH15 và Nghị định 320/2025/NĐ-CP, các khoản chi cho hoạt động nghiên cứu, phát triển và đổi mới sáng tạo của doanh nghiệp có thể được tính vào chi phí được trừ tối đa 200% so với chi phí thực tế khi xác định thu nhập chịu thuế. Đây được xem là cơ chế khuyến khích quan trọng nhằm thúc đẩy doanh nghiệp tăng đầu tư cho đổi mới sáng tạo.

Tuy nhiên, Ban IV cho biết nhiều doanh nghiệp phản ánh gặp khó khăn trong quá trình chuẩn bị hồ sơ để được hưởng ưu đãi này.

Chồng chéo quy định, thủ tục phức tạp

Theo Ban IV, một trong những vướng mắc lớn nhất là sự chồng chéo và thiếu đồng bộ giữa các văn bản pháp luật. Khi thực hiện chính sách, doanh nghiệp phải tham chiếu đồng thời nhiều quy định như Luật Khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo, Nghị định 320/2025/NĐ-CP và Nghị định 265/2025/NĐ-CP.

Trong đó, Nghị định 320 quy định điều kiện chi phí được trừ về mặt thuế, còn Nghị định 265 lại quy định chi tiết về nội dung chi và hồ sơ hoạt động R&D. Tuy nhiên, giữa hai văn bản hiện chưa có hướng dẫn liên thông. Bên cạnh đó, các cơ quan quản lý tại địa phương như Sở Khoa học và Công nghệ hoặc cơ quan thuế cũng chưa có hướng dẫn cụ thể để doanh nghiệp triển khai thống nhất.

Về hồ sơ, doanh nghiệp phải đáp ứng nhiều yêu cầu phức tạp. Theo quy định tại Nghị định 265, hồ sơ phải bao gồm đề xuất nội dung nghiên cứu, dự toán kinh phí, nghị quyết của lãnh đạo doanh nghiệp, thông tin nhân lực và trang thiết bị, cùng nhiều báo cáo chuyên môn như báo cáo tiến độ, nhật ký thí nghiệm, báo cáo thử nghiệm, nghiệm thu và báo cáo kết quả.

Ngoài ra, doanh nghiệp còn phải cung cấp các minh chứng về kết quả nghiên cứu như đơn đăng ký sáng chế, bài báo khoa học hoặc giấy chứng nhận quyền sở hữu trí tuệ.

Theo Ban IV, cách thức quản lý này tương tự mô hình quản lý đề tài nghiên cứu sử dụng ngân sách nhà nước, trong khi hoạt động R&D tại doanh nghiệp mang tính linh hoạt và rủi ro cao hơn. Nhiều dự án nghiên cứu có thể không đạt được kết quả cuối cùng, nhưng chi phí đầu tư vẫn là chi phí thực tế của doanh nghiệp.

Kiến nghị tháo gỡ vướng mắc

Trước những bất cập trên, Ban IV đã kiến nghị Thủ tướng Chính phủ xem xét ba nhóm giải pháp nhằm tháo gỡ khó khăn cho doanh nghiệp.

Thứ nhất, cơ quan thuế tại các địa phương cần chủ động phối hợp với Sở Khoa học và Công nghệ để ban hành hướng dẫn cụ thể về điều kiện xác định các khoản chi liên quan đến hoạt động khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo. Việc phối hợp liên ngành được kỳ vọng sẽ giúp doanh nghiệp thuận lợi hơn trong quá trình thực hiện.

Thứ hai, cần sớm ban hành thông tư hướng dẫn chi tiết thi hành Nghị định 265/2025/NĐ-CP, trong đó quy định rõ quy trình và hệ thống biểu mẫu thống nhất để doanh nghiệp có căn cứ chuẩn bị hồ sơ cho các khoản chi R&D.

Thứ ba, đơn giản hóa thủ tục và bộ hồ sơ liên quan đến hoạt động nghiên cứu, phát triển công nghệ. Đặc biệt, cần xem xét lại yêu cầu minh chứng kết quả nghiên cứu như bằng sáng chế hay công bố khoa học, bởi hoạt động R&D luôn tiềm ẩn rủi ro và không phải lúc nào cũng cho ra kết quả như kỳ vọng.

Theo Ban IV, việc tháo gỡ các rào cản thủ tục sẽ giúp chính sách ưu đãi thuế đối với hoạt động R&D phát huy hiệu quả, qua đó khuyến khích doanh nghiệp mạnh dạn đầu tư cho khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo.