Tọa đàm “Nguyên tử cho phát triển: Công nghệ, năng lực và tài chính cho sử dụng năng lượng hạt nhân vì các Mục tiêu phát triển bền vững” thu hút hơn 100 đại biểu là đại diện các quốc gia thành viên NPT cùng nhiều tổ chức quốc tế trong lĩnh vực năng lượng hạt nhân, với sự đồng bảo trợ của Nhật Bản, Philippines, Bỉ, Nam Phi, Senegal, Kenya, Zimbabwe và Guatemala. Đây được đánh giá là một trong những hoạt động chuyên đề có ý nghĩa, góp phần làm rõ vai trò của trụ cột sử dụng hòa bình năng lượng hạt nhân trong khuôn khổ NPT.
 |
| Thứ trưởng Ngoại giao Lê Thị Thu Hằng phát biểu tại tọa đàm, |
Phát biểu khai mạc, Thứ trưởng Ngoại giao Lê Thị Thu Hằng nhấn mạnh, năng lượng hạt nhân đang đóng góp thiết thực trong nhiều lĩnh vực then chốt như y tế, nông nghiệp, công nghiệp, bảo đảm an ninh lương thực và năng lượng, cũng như hỗ trợ ứng phó biến đổi khí hậu. Thực tiễn tại Việt Nam cho thấy, các ứng dụng hạt nhân đã mang lại hiệu quả rõ nét trong chẩn đoán hình ảnh, điều trị ung thư, kiểm soát dịch bệnh trên cây trồng và nâng cao chất lượng nông sản.
Tuy nhiên, theo Thứ trưởng, các quốc gia đang phát triển vẫn đối mặt với nhiều rào cản về cơ sở hạ tầng, năng lực kỹ thuật và nguồn lực tài chính, dẫn đến nguy cơ tụt hậu trong tiếp cận và ứng dụng công nghệ hạt nhân. Trên cơ sở đó, Việt Nam kêu gọi thúc đẩy hợp tác quốc tế theo hướng toàn diện và công bằng hơn, nhằm thu hẹp khoảng cách phát triển và mở rộng cơ hội tiếp cận cho các nước phương Nam.
Một trong những đề xuất trọng tâm là tăng cường vai trò điều phối của Cơ quan Năng lượng nguyên tử quốc tế trong việc thúc đẩy ứng dụng năng lượng hạt nhân vì mục đích hòa bình. Đồng thời, cần củng cố cơ chế hợp tác đa phương, bao gồm liên kết giữa IAEA với các tổ chức tài chính quốc tế, đối tác phát triển, cũng như thúc đẩy các mô hình hợp tác Nam – Nam và hợp tác ba bên.
Tại tọa đàm, đại diện IAEA đã giới thiệu các chương trình hợp tác kỹ thuật và đề xuất cách tiếp cận mới nhằm tăng hiệu quả triển khai trong khuôn khổ NPT. Nhật Bản chia sẻ kinh nghiệm và nỗ lực hỗ trợ các nước đang phát triển nâng cao năng lực trong lĩnh vực năng lượng nguyên tử.
Đáng chú ý, đại diện Phần Lan cho rằng việc cải thiện khả năng tiếp cận nguồn vốn và công nghệ là yếu tố then chốt, đồng thời nhấn mạnh tiềm năng của các lò phản ứng mô-đun nhỏ (SMR) như một giải pháp phù hợp với điều kiện của nhiều quốc gia đang phát triển.
Các quốc gia đồng bảo trợ và đại biểu tham dự đều thống nhất rằng, ứng dụng năng lượng hạt nhân vì mục đích hòa bình không chỉ góp phần thúc đẩy tăng trưởng kinh tế mà còn là công cụ quan trọng để hiện thực hóa các Mục tiêu phát triển bền vững. Tuy nhiên, để đạt được mục tiêu này, cần bảo đảm các điều kiện về chi phí hợp lý, chuyển giao công nghệ hiệu quả và phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao.
Tọa đàm do Việt Nam khởi xướng đã nhận được đánh giá cao từ cộng đồng quốc tế, không chỉ về nội dung thiết thực mà còn ở thông điệp xuyên suốt: công nghệ hạt nhân, nếu được quản trị an toàn, minh bạch và tiếp cận công bằng, có thể trở thành động lực quan trọng cho tăng trưởng bao trùm, đổi mới sáng tạo và phát triển bền vững trên phạm vi toàn cầu.
