Định vị gạo Việt trên bàn ăn thế giới: Doanh nghiệp là lực đẩy của thương hiệu quốc gia

Chuyển động ngược chiều thị trường

Theo Bộ Nông nghiệp và Môi trường, trong 5 tháng đầu năm 2025, Việt Nam xuất khẩu 4,5 triệu tấn gạo, thu về 2,34 tỷ USD. Sản lượng tăng 12,2%, nhưng kim ngạch lại giảm gần 9% do giá xuất khẩu bình quân giảm 18,7%, còn khoảng 516,4 USD/tấn. Nguyên nhân chính đến từ việc một số quốc gia như Ấn Độ xả lượng tồn kho lớn, kéo giá gạo toàn cầu xuống.

Tuy nhiên, theo các chuyên gia, gạo Việt ít bị tác động nhờ định vị phân khúc khác biệt. Trong khi Ấn Độ tập trung vào gạo giá rẻ, gạo Việt Nam lại hướng tới thị trường cao cấp, nơi chất lượng, nguồn gốc và thương hiệu là những tiêu chí ưu tiên hàng đầu. Chính doanh nghiệp là lực đẩy giúp ngành gạo thoát khỏi vai trò đơn thuần là “nhà cung ứng nguyên liệu”.

Đại diện một công ty xuất khẩu lớn chia sẻ, từ năm 2019 đến nay, doanh nghiệp đã liên tục nghiên cứu thị trường Trung Quốc và chuyển hướng sang các dòng gạo nếp, gạo thơm như ST25 đáp ứng thị hiếu tiêu dùng đang ngày càng cao cấp hóa. Họ thích các sản phẩm đặc trưng về hương vị, truy xuất được nguồn gốc, thậm chí được trồng theo quy trình phát thải thấp. Chính nhờ nắm bắt xu hướng đó, sản phẩm của công ty tăng trưởng mạnh.

Trong 5 tháng đầu năm 2025, Việt Nam xuất khẩu 4,5 triệu tấn gạo, thu về 2,34 tỷ USD

Số liệu thống kê cho thấy, từ đầu năm 2025 đến nay, Việt Nam đã xuất khẩu gần 412.300 tấn gạo sang Trung Quốc, tăng hơn 102% về lượng và 75,4% về giá trị so với cùng kỳ năm trước.

Không chỉ tại thị trường Trung Quốc, nhiều doanh nghiệp Việt đã đưa được sản phẩm vào những thị trường khó tính như Nhật Bản, châu Âu, Australia. Đầu tháng 6/2025, lô gạo phát thải thấp đầu tiên của Việt Nam chính thức xuất sang Nhật, một bước ngoặt trong hành trình xây dựng thương hiệu gạo “xanh”, bền vững. Tỷ lệ gạo chất lượng cao trong tổng lượng xuất khẩu đã lên tới 89%, trong đó gạo cao cấp có thương hiệu chiếm khoảng 15%. Việc áp dụng quy trình sản xuất sạch, truy xuất nguồn gốc, kết hợp với đầu tư bài bản vào marketing quốc tế đang giúp gạo Việt dần ghi dấu trên bản đồ nông sản cao cấp toàn cầu.

Thương hiệu gạo, thương hiệu quốc gia Việt Nam

Những chuyển biến mang tính chiến lược này không thể có được nếu thiếu sự dấn thân của các doanh nghiệp. Họ là người đi đầu trong việc chuyển đổi giống lúa để tăng hương vị và giá trị dinh dưỡng; áp dụng công nghệ chế biến, bảo quản hiện đại; Liên kết với nông dân để xây dựng vùng nguyên liệu chuẩn hóa; tìm hiểu và mở rộng thị trường tiêu dùng ngách như người ăn chay, thực dưỡng…

Theo chuyên gia Hoàng Trọng Thủy, thời gian qua, ngành lúa gạo Việt Nam đã có nhiều chuyển biến tích cực trong định hướng xuất khẩu, tập trung vào các dòng sản phẩm gạo thơm, gạo chất lượng cao, đồng thời giảm dần tỷ trọng gạo cấp thấp và đẩy mạnh đầu tư vào sản xuất sạch. Chính sự thay đổi này đã góp phần nâng cao giá trị hạt gạo Việt trên thị trường quốc tế.

Hiện nay, gạo chất lượng cao chiếm khoảng 60 - 70% tổng lượng gạo xuất khẩu, trong đó gạo cao cấp có thương hiệu chiếm khoảng 15%, phần còn lại là gạo thường. Nhờ định vị rõ ràng ở phân khúc cao, gạo Việt ít phải đối đầu trực tiếp với sự cạnh tranh từ các quốc gia xuất khẩu khác.

Đặc biệt, Việt Nam là quốc gia đầu tiên triển khai Chương trình sản xuất lúa giảm phát thải trên quy mô lớn, một sáng kiến đang thu hút sự quan tâm lớn từ các đối tác quốc tế. Các mô hình thí điểm đã mang lại kết quả tích cực, tạo động lực mạnh mẽ cho cả người nông dân lẫn doanh nghiệp. Đây cũng chính là cánh cửa để gạo Việt mở rộng thị phần tại các thị trường cao cấp, nơi yêu cầu ngày càng khắt khe về tiêu chuẩn chất lượng và phát triển bền vững.

Năm 2024, giá xuất khẩu bình quân gạo Việt từng đạt kỷ lục 627,9 USD/tấn, nhờ chiến lược nâng cấp toàn diện từ giống, công nghệ, thương hiệu. Đây không còn là câu chuyện riêng của một vài doanh nghiệp, mà đang dần trở thành nền tảng để Việt Nam xác lập hình ảnh một quốc gia xuất khẩu gạo chất lượng cao, gắn liền với phát triển bền vững.

Trong một thế giới đang tiến tới chuẩn xanh, chuẩn sạch, việc định vị gạo Việt không chỉ đơn thuần là bán được hàng mà còn là góp phần định danh thương hiệu quốc gia. Doanh nghiệp vì thế cũng chính là đại sứ thầm lặng trên từng hạt gạo, từng bàn ăn toàn cầu.