Ngày 3/2/2026, Bộ Tài chính chính thức ban hành Thông tư số 08/2026/TT-BTC, cho phép nhà đầu tư nước ngoài đặt lệnh giao dịch chứng khoán tại Việt Nam thông qua các tổ chức môi giới toàn cầu, mà không bắt buộc phải mở tài khoản giao dịch trực tiếp tại các công ty chứng khoán trong nước. Thông tư có hiệu lực ngay từ ngày ký.
Đây được đánh giá là một trong những điều chỉnh mang tính bước ngoặt, nhằm tháo gỡ rào cản về thủ tục, tạo thuận lợi cho dòng vốn ngoại tiếp cận thị trường chứng khoán Việt Nam theo đúng thông lệ quốc tế.
 |
| “Cởi trói” dòng vốn ngoại: Cho phép nhà đầu tư nước ngoài đặt lệnh qua môi giới toàn cầu |
Theo quy định mới, nhà đầu tư nước ngoài có thể giao dịch thông qua các tổ chức kinh doanh chứng khoán nước ngoài đóng vai trò đại diện, chuyển lệnh trực tiếp vào hệ thống giao dịch của các công ty chứng khoán tại Việt Nam. Cơ chế này giúp các quỹ đầu tư quốc tế vốn đã có sẵn mối quan hệ với môi giới toàn cầu không phải phát sinh thêm thủ tục mở tài khoản, ký hợp đồng riêng lẻ với từng công ty chứng khoán trong nước, qua đó rút ngắn thời gian và giảm chi phí tham gia thị trường.
Dù thực hiện giao dịch qua trung gian quốc tế, Bộ Tài chính khẳng định toàn bộ dòng tiền và chứng khoán vẫn được quản lý, thanh toán và lưu ký đầy đủ tại Việt Nam theo quy định pháp luật hiện hành. Điều này nhằm bảo đảm an toàn hệ thống, kiểm soát rủi ro và bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp của nhà đầu tư.
Một nội dung đáng chú ý khác của Thông tư 08 là việc hoàn thiện cơ chế giao dịch không ký quỹ trước (Non-Prefunding – NPF), vốn là điểm nghẽn lớn đối với nhà đầu tư tổ chức nước ngoài trong thời gian qua. Theo đó, khi phát sinh trường hợp nhà đầu tư nước ngoài là tổ chức không thực hiện nghĩa vụ thanh toán đúng hạn, công ty chứng khoán phải báo cáo ngay với Ủy ban Chứng khoán Nhà nước và các đơn vị liên quan, nhưng không công bố rộng rãi thông tin vi phạm ra thị trường.
Cách tiếp cận này được đánh giá là phù hợp với thông lệ quốc tế, giúp hạn chế tác động tiêu cực về mặt tâm lý, tránh gây biến động không cần thiết cho thị trường trong các trường hợp rủi ro mang tính kỹ thuật.
Tuy nhiên, chế tài xử lý vi phạm được thiết kế theo hướng chặt chẽ và răn đe. Nhà đầu tư vi phạm nghĩa vụ thanh toán sẽ bị tạm dừng giao dịch theo phương thức NPF trong vòng 7 ngày giao dịch liên tiếp nếu vi phạm lần đầu; thời gian đình chỉ có thể kéo dài tới 180 ngày nếu tái phạm trong thời gian ngắn.
Thông tư 08 cũng bãi bỏ giới hạn về danh mục cổ phiếu được phép giao dịch theo phương thức NPF. Trước đây, quy định này từng gây khó khăn cho các quỹ đầu tư nước ngoài trong việc mô phỏng các chỉ số lớn như VN-Index, đặc biệt khi cổ phiếu của chính công ty chứng khoán hoặc doanh nghiệp có liên quan nằm trong rổ chỉ số.
Theo quy định mới, công ty chứng khoán vẫn được phép nhận lệnh NPF đối với các cổ phiếu có liên quan, với điều kiện có thỏa thuận chuyển quyền sở hữu sang một công ty chứng khoán khác trong trường hợp phát sinh rủi ro thanh toán. Cơ chế này vừa bảo đảm tuân thủ pháp luật, vừa gia tăng tính linh hoạt cho hoạt động đầu tư.
Đồng bộ với Nghị định số 245/2025/NĐ-CP, Thông tư 08/2026/TT-BTC cho phép công ty quản lý quỹ đầu tư chứng khoán nước ngoài mở hai tài khoản giao dịch riêng biệt tại Việt Nam, gồm một tài khoản phục vụ hoạt động tự doanh và một tài khoản để quản lý danh mục đầu tư của khách hàng. Quy định này phù hợp với chuẩn mực quốc tế, góp phần nâng cao tính minh bạch và hiệu quả quản lý dòng vốn.
Giới phân tích đánh giá, việc ban hành Thông tư 08 không chỉ giúp cải thiện đáng kể trải nghiệm của nhà đầu tư nước ngoài, mà còn trực tiếp đáp ứng các khuyến nghị quan trọng của FTSE Russell. Đây được xem là bước chuẩn bị cần thiết để thị trường chứng khoán Việt Nam có cơ hội được đưa vào rổ chỉ số thị trường mới nổi trong kỳ đánh giá dự kiến vào tháng 9/2026.
Trong bối cảnh Việt Nam đang đẩy mạnh hoàn thiện thể chế tài chính và nâng cao vị thế trên bản đồ thị trường vốn khu vực, Thông tư 08/2026/TT-BTC được kỳ vọng sẽ tạo thêm lực hút cho dòng vốn đầu tư nước ngoài tham gia sâu rộng và bền vững hơn vào thị trường chứng khoán Việt Nam trong thời gian tới.
