Xuất nhập khẩu khởi sắc đầu năm, mở dư địa tăng trưởng 2026

Công nghiệp chế biến tiếp tục là trụ cột xuất khẩu

Theo số liệu của Cục Hải quan (Bộ Tài chính), trong khoảng thời gian từ ngày 1 đến 15/1/2026, tổng kim ngạch xuất nhập khẩu cả nước đạt 39,3 tỷ USD. Trong đó, xuất khẩu đạt gần 18 tỷ USD, nhập khẩu đạt 21,3 tỷ USD, cán cân thương mại thâm hụt khoảng 3,3 tỷ USD. Trong bối cảnh đầu năm và sau một năm 2025 tăng trưởng mạnh, mức thâm hụt này được đánh giá là chấp nhận được, phản ánh dòng chảy thương mại cơ bản vẫn thông suốt.

Tại hội thảo “Dự báo kinh tế Việt Nam năm 2026: Cơ hội, rủi ro và thích ứng của doanh nghiệp”, ông Nguyễn Xuân Thành - Giảng viên cao cấp Trường Chính sách công và Quản lý Fulbright cho rằng, xuất khẩu tiếp tục giữ vai trò đầu tàu của nền kinh tế nhờ cơ cấu hàng hóa có tỷ trọng lớn là điện tử và các ngành công nghiệp định hướng xuất khẩu. Dù thương mại toàn cầu chịu tác động từ căng thẳng địa chính trị và xu hướng bảo hộ gia tăng, hàng hóa Việt Nam vẫn duy trì được lợi thế tại nhiều thị trường lớn.

Xuất nhập khẩu mở năm 2026: Cơ hội song hành cùng sức ép chuyển đổi

Thực tế, kim ngạch xuất khẩu trong kỳ chủ yếu đến từ các ngành công nghiệp chế biến, chế tạo và nhóm sản phẩm công nghệ cao. Dẫn đầu là mặt hàng máy vi tính, sản phẩm điện tử và linh kiện với giá trị hơn 4,2 tỷ USD, tiếp tục giữ vai trò trụ cột trong cơ cấu xuất khẩu.

Bên cạnh đó, nhóm máy móc, thiết bị, dụng cụ và phụ tùng đạt khoảng 2,1 tỷ USD; điện thoại và linh kiện đạt 2 tỷ USD; dệt may ghi nhận kim ngạch 1,4 tỷ USD. Các ngành hàng xuất khẩu truyền thống như giày dép, thủy sản và cà phê duy trì kết quả tương đối ổn định, với kim ngạch lần lượt đạt 923 triệu USD, 417 triệu USD và 433 triệu USD.

Ở chiều ngược lại, nhập khẩu trong nửa đầu tháng 1/2026 đạt 21,3 tỷ USD, tập trung chủ yếu vào nhóm hàng hóa phục vụ sản xuất. Riêng máy vi tính, sản phẩm điện tử và linh kiện nhập khẩu đạt gần 8 tỷ USD, cho thấy mức độ phụ thuộc lớn của nền sản xuất trong nước vào nguồn nguyên liệu, linh kiện từ bên ngoài, đồng thời phản ánh nhu cầu duy trì và mở rộng sản xuất của doanh nghiệp ngay từ đầu năm.

Một điểm đáng chú ý khác là vai trò áp đảo của khu vực doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài (FDI). Trong kỳ, xuất khẩu của khối FDI đạt hơn 14 tỷ USD, chiếm gần 78% tổng kim ngạch xuất khẩu; nhập khẩu đạt 15,3 tỷ USD, tương đương khoảng 72% tổng kim ngạch nhập khẩu. Thực tế này tiếp tục đặt ra yêu cầu nâng cao năng lực của doanh nghiệp trong nước, nhằm tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị toàn cầu và giảm dần sự phụ thuộc vào khu vực FDI.

Động lực tăng trưởng và bài toán thích ứng “luật chơi” mới

Nhìn lại năm 2025, xuất nhập khẩu Việt Nam đã xác lập kỷ lục mới với tổng kim ngạch vượt 930 tỷ USD. Trên nền tảng đó, nếu duy trì được tốc độ tăng trưởng hai con số, mục tiêu chạm mốc 1.000 tỷ USD trong năm 2026 được đánh giá là khả thi.

Theo đánh giá của các chuyên gia, những tín hiệu tích cực đầu năm 2026 không mang tính nhất thời mà được xây dựng trên nền tảng tăng trưởng khá vững chắc của năm trước, với ba trụ cột chính là xuất khẩu, đầu tư công và du lịch. Trong đó, đầu tư công năm 2025 ghi nhận mức giải ngân cao, đặc biệt ở các dự án hạ tầng giao thông và kỹ thuật, tạo hiệu ứng lan tỏa tích cực sang các ngành xây dựng, vật liệu và công nghiệp hỗ trợ. Du lịch phục hồi mạnh mẽ, lượng khách quốc tế vượt mức trước đại dịch, kéo theo sự sôi động của các lĩnh vực dịch vụ, vận tải và lưu trú.

Bước sang năm 2026, các động lực này được kỳ vọng tiếp tục phát huy hiệu quả. Theo ông Trần Đình Thiên - Nguyên Viện trưởng Viện Kinh tế Việt Nam, việc ban hành và triển khai đồng bộ nhiều nghị quyết, chính sách trong thời gian ngắn cho thấy quyết tâm cải thiện mạnh mẽ môi trường kinh doanh, tháo gỡ rào cản cho khu vực kinh tế tư nhân, qua đó củng cố niềm tin của cộng đồng doanh nghiệp và tạo dư địa cho tăng trưởng trung, dài hạn.

Ở cấp độ ngành và địa phương, hoạt động xuất nhập khẩu cũng ghi nhận nhiều điểm sáng. Lạng Sơn là địa bàn cửa khẩu trọng điểm, khép lại năm 2025 với kim ngạch xuất nhập khẩu trên 95 tỷ USD, tăng 44,6% so với năm trước và chiếm hơn 10% tổng kim ngạch cả nước. Việc triển khai mô hình cửa khẩu thông minh cùng với đầu tư mạnh vào hạ tầng logistics đã giúp hoạt động thông quan diễn ra thông suốt, tạo nền tảng thuận lợi cho năm 2026.

Trong lĩnh vực nông, thủy sản, dù còn đối mặt nhiều thách thức, các mục tiêu đặt ra cho năm 2026 vẫn khá tham vọng. Ngành thủy sản hướng tới kim ngạch xuất khẩu 11,5 tỷ USD; toàn ngành nông, lâm, thủy sản phấn đấu tăng trưởng 6-8%, tiến tới mục tiêu 95-100 tỷ USD trong giai đoạn 202-2030.

Tuy nhiên, các chuyên gia cũng lưu ý rằng “luật chơi” thương mại quốc tế đang thay đổi nhanh chóng. Thuế quan và chi phí logistics không còn là yếu tố quyết định duy nhất; thay vào đó là các yêu cầu ngày càng khắt khe về môi trường, phát thải carbon, truy xuất nguồn gốc và minh bạch chuỗi cung ứng. Việc Liên minh châu Âu triển khai cơ chế điều chỉnh carbon biên giới (CBAM), cùng với các quy định chống phá rừng và động thái siết chặt giám sát xuất xứ của Hoa Kỳ, đang buộc doanh nghiệp Việt Nam phải tái cấu trúc chiến lược xuất khẩu theo hướng dài hạn và bền vững hơn.

Trong bối cảnh đó, năm 2026 được xem là giai đoạn sàng lọc, khi cơ hội sẽ thuộc về những doanh nghiệp đầu tư bài bản vào vùng nguyên liệu, quản trị, truy xuất nguồn gốc và tuân thủ chuẩn mực quốc tế. Việc Việt Nam đảm nhiệm vai trò Chủ tịch CPTPP năm 2026 cũng mở ra dư địa mới để thúc đẩy hội nhập, mở rộng thị trường và hỗ trợ doanh nghiệp tận dụng tốt hơn các hiệp định thương mại tự do thế hệ mới.

Xuất nhập khẩu đầu năm 2026 cho thấy một sự khởi đầu tương đối thuận lợi. Tuy nhiên, để biến những tín hiệu tích cực này thành kết quả bền vững cho cả năm, doanh nghiệp Việt Nam cần chủ động nâng cao năng lực nội tại, thích ứng nhanh với các yêu cầu mới và từng bước tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị toàn cầu.