 |
| Chuỗi đồ uống “co mình” để giữ lợi nhuận. Ảnh minh họa |
Sau giai đoạn mở rộng ồ ạt, nhiều chuỗi cà phê và trà sữa tại Việt Nam đang chuyển hướng sang thu hẹp điểm bán, tái cấu trúc hoạt động nhằm bảo toàn lợi nhuận trong bối cảnh cạnh tranh ngày càng gay gắt. Thị trường đồ uống với quy mô hơn 1,3 tỷ USD, đứng thứ ba Đông Nam Á, vẫn được đánh giá còn nhiều dư địa tăng trưởng nhờ dân số trẻ và nhu cầu tiêu dùng cao. Tuy nhiên, áp lực về hiệu quả kinh doanh đang buộc các doanh nghiệp phải điều chỉnh chiến lược.
Giai đoạn 2021–2023 từng chứng kiến làn sóng mở rộng mạnh mẽ của các chuỗi đồ uống, khi hàng loạt thương hiệu đẩy nhanh tốc độ phủ kín thị trường. Những cái tên như Mixue, Toco Toco, Ding Tea hay Bobapop liên tục gia tăng số lượng cửa hàng, tạo nên cuộc đua giành thị phần khốc liệt. Riêng Mixue từng đạt mốc khoảng 1.000 cửa hàng tại Việt Nam nhờ mô hình nhượng quyền và chiến lược giá rẻ. Tuy nhiên, xu hướng này đang đảo chiều khi chính doanh nghiệp này đã đóng hơn 400 cửa hàng tại Việt Nam và Indonesia để tối ưu vận hành.
Thực tế cho thấy mật độ cửa hàng dày đặc tại các đô thị lớn khiến nhiều điểm bán cùng thương hiệu cạnh tranh trực tiếp với nhau, kéo doanh thu trung bình xuống thấp. Đây được xem là dấu hiệu của tình trạng bão hòa cục bộ, buộc doanh nghiệp phải chuyển từ chiến lược “phủ kín” sang “chọn lọc hiệu quả”. Việc đóng bớt cửa hàng vì thế không chỉ là phản ứng trước khó khăn mà còn là bước đi chủ động nhằm tái cấu trúc hệ thống.
Song song với việc tinh gọn mạng lưới, các chuỗi đồ uống đang đẩy mạnh tối ưu vận hành thông qua công nghệ và mô hình kinh doanh mới. Nhiều thương hiệu áp dụng quy trình tự phục vụ, tự động hóa pha chế để rút ngắn thời gian phục vụ và giảm phụ thuộc vào nhân sự. Một số mô hình còn sử dụng mã QR để chuẩn hóa công thức, cho phép máy móc thực hiện toàn bộ quy trình pha chế trong vài giây, nâng cao năng suất và tính đồng nhất sản phẩm.
Ở phân khúc giá rẻ, các mô hình kiosk nhỏ, bán mang đi (take-away) phát triển nhanh nhờ chi phí thấp và khả năng tiếp cận khách hàng cao. Những thương hiệu như Trà sữa hay Hồng trà tận dụng lợi thế này để mở rộng tại các khu dân cư đông đúc, trường học, đáp ứng nhu cầu “nhanh – tiện – rẻ” của người tiêu dùng. Tuy nhiên, mô hình này cũng cho thấy xu hướng cạnh tranh ngày càng khốc liệt, buộc doanh nghiệp phải kiểm soát chi phí chặt chẽ hơn.
Bức tranh thị trường hiện nay đang phân hóa rõ nét giữa các nhóm thương hiệu. Trong khi các chuỗi lớn như Highlands, Starbucks hay Phúc Long vẫn tiếp tục mở rộng và đầu tư vào trải nghiệm, nhiều thương hiệu trà sữa tầm trung lại phải thu hẹp quy mô để duy trì hiệu quả. Sự phân hóa này phản ánh quá trình tái cân bằng của thị trường sau giai đoạn tăng trưởng nóng.
Một yếu tố quan trọng thúc đẩy sự thay đổi chiến lược là sự chuyển dịch trong hành vi tiêu dùng. Khách hàng, đặc biệt là giới trẻ đô thị, không còn chỉ quan tâm đến giá rẻ mà ngày càng chú trọng chất lượng, trải nghiệm và yếu tố sức khỏe. Các sản phẩm ít đường, sử dụng nguyên liệu tự nhiên, trái cây hay sữa hạt đang được ưa chuộng hơn. Điều này khiến các dòng đồ uống mang tính “công nghiệp”, thiếu khác biệt dần mất lợi thế cạnh tranh.
Trong bối cảnh đó, việc đóng bớt cửa hàng không còn là tín hiệu tiêu cực mà trở thành bước đi cần thiết để nâng cao chất lượng tăng trưởng. Doanh nghiệp muốn trụ vững buộc phải tối ưu vận hành, định vị rõ phân khúc và đầu tư vào trải nghiệm khách hàng. Thị trường chuỗi đồ uống Việt Nam vì thế đang bước vào giai đoạn mới, nơi tăng trưởng không còn dựa vào số lượng cửa hàng mà phụ thuộc vào hiệu quả và khả năng thích ứng.
