Cơ hội vàng để quy hoạch thông minh sau sáp nhập địa giới hành chính

Cơ hội cho quy hoạch không gian đô thị thông minh

Quá trình sáp nhập đơn vị hành chính và chuyển đổi sang mô hình chính quyền địa phương 2 cấp đang diễn ra mạnh mẽ trên khắp cả nước, đánh dấu một bước ngoặt lớn trong công tác quản lý nhà nước và phát triển xã hội. Bên cạnh những thách thức ban đầu, giới chuyên gia và các nhà hoạch định chính sách đang nhìn nhận đây là một cơ hội vàng để thúc đẩy quy hoạch thông minh (Smart Planning), kiến tạo những đô thị và vùng lãnh thổ phát triển bền vững, hiện đại hơn.

Trong nhiều thập kỷ qua, việc quy hoạch và phát triển đô thị ở Việt Nam đã đạt được những thành tựu nhất định nhưng cũng không tránh khỏi những hạn chế, đặc biệt là tình trạng manh mún, thiếu đồng bộ giữa các đơn vị hành chính nhỏ lẻ.

Sự thay đổi về địa giới hành chính mang lại cơ hội hiếm có để giải quyết các bài toán tồn đọng về quy hoạch và phát triển hạ tầng. Khi các đơn vị nhỏ lẻ được gộp lại, việc phân bổ đất đai, xây dựng các dự án hạ tầng giao thông, cấp thoát nước, năng lượng, và dịch vụ công cộng sẽ trở nên hiệu quả hơn.

Cơ hội vàng để quy hoạch thông minh sau sáp nhập địa giới hành chính

Chẳng hạn, với việc thành lập TP Đà Nẵng mới (hợp nhất phát triển giữa Đà Nẵng và Quảng Nam, theo thông tin cập nhật đầu tháng 7/2025, GRDP 6 tháng đầu năm đạt 9,43%), việc quy hoạch lại không gian đô thị sẽ thuận lợi hơn rất nhiều. Thay vì hai bản quy hoạch riêng lẻ, giờ đây sẽ có một bản quy hoạch tổng thể, đồng bộ cho một khu vực đô thị mở rộng, có tính kết nối cao.

Theo TSKH. KTS. Ngô Viết Nam Sơn, chuyên gia quy hoạch đô thị, "Việc sáp nhập là một 'cơn địa chấn' nhưng cũng là 'cơ hội vàng' để kiến tạo lại các đô thị. Chúng ta có thể quy hoạch tổng thể theo các cực phát triển, trung tâm động lực mới, thay vì duy trì các trung tâm hành chính nhỏ lẻ như trước. Điều này giúp tối ưu hóa hạ tầng, giảm chi phí vận hành và nâng cao hiệu quả sử dụng đất."

Bên cạnh đó, ông Sơn cũng nhấn mạnh tầm quan trọng của việc ứng dụng công nghệ trong quy hoạch, sử dụng dữ liệu lớn (Big Data) và trí tuệ nhân tạo (AI) để phân tích, dự báo và đưa ra các kịch bản phát triển tối ưu.

Thực tế, dữ liệu mới nhất từ Bộ Xây dựng cho thấy, trong các đồ án quy hoạch tổng thể sau sáp nhập tại một số tỉnh thí điểm, tỷ lệ đất dành cho cây xanh và không gian công cộng đã có xu hướng tăng lên đáng kể, từ mức trung bình 8-10% trước đây lên 12-15% trong các đồ án mới. Điều này cho thấy các địa phương đã bắt đầu chú trọng hơn đến yếu tố bền vững và chất lượng sống cho người dân.

Chính quyền hai cấp - Động lực chuyển đổi số

Song song với việc sáp nhập địa giới hành chính, việc chuyển đổi sang mô hình chính quyền địa phương 2 cấp (từ 3 cấp: tỉnh – huyện – xã thành tỉnh – xã/phường) cũng đóng vai trò then chốt trong việc thúc đẩy quy hoạch thông minh. Với việc tinh gọn bộ máy, giảm thiểu các tầng nấc trung gian, quy trình ra quyết định sẽ nhanh gọn hơn, hiệu quả hơn. Các cơ quan quản lý sẽ dễ dàng phối hợp, đồng bộ dữ liệu và triển khai các dự án quy hoạch một cách thống nhất.

Đặc biệt, mô hình chính quyền 2 cấp khuyến khích mạnh mẽ việc chuyển đổi số trong công tác quản lý nhà nước. Khi cấp huyện bị bãi bỏ, nhiều chức năng, nhiệm vụ sẽ được chuyển giao về cấp tỉnh hoặc cấp xã. Điều này đòi hỏi một hệ thống thông tin đồng bộ, liên thông và minh bạch để đảm bảo hoạt động hành chính công thông suốt. Chính phủ cũng đã ban hành Công điện số 96/CĐ-TTg ngày 26/6/2025 chỉ đạo Tổng Công ty Bưu điện Việt Nam (Vietnam Post) và Tổng Công ty Viễn thông MobiFone chủ động hỗ trợ các địa phương trong việc tiếp nhận hồ sơ, trả kết quả thủ tục hành chính và triển khai vận hành Hệ thống thông tin giải quyết thủ tục hành chính theo mô hình 2 cấp.

Theo báo cáo của Bộ Khoa học và Công nghệ, tính đến đầu tháng 7/2025, hơn 80% các đơn vị hành chính cấp xã mới đã hoàn tất việc triển khai các hệ thống thông tin phục vụ giải quyết thủ tục hành chính. Đây là nền tảng quan trọng để thu thập dữ liệu, phục vụ cho việc phân tích và đánh giá trong quy hoạch thông minh. Hơn nữa, việc tích hợp các ứng dụng di động, cổng thông tin điện tử còn giúp người dân dễ dàng tiếp cận thông tin quy hoạch, tham gia góp ý và giám sát việc thực hiện.

Tuy nhiên, cơ hội đi kèm với thách thức. Để thực sự biến quá trình sáp nhập thành "cơ hội vàng" cho quy hoạch thông minh, cần có sự phối hợp chặt chẽ giữa các cấp chính quyền, sự tham gia tích cực của cộng đồng, và đặc biệt là nguồn lực tài chính, công nghệ dồi dào. Việc đào tạo và nâng cao năng lực cho đội ngũ cán bộ quy hoạch cũng là yếu tố then chốt để có thể tận dụng tối đa các công cụ và phương pháp quy hoạch hiện đại.

Tóm lại, quá trình sáp nhập địa giới hành chính và chuyển đổi mô hình chính quyền địa phương 2 cấp đang tạo ra một "sân chơi" mới cho công tác quy hoạch. Đây là thời điểm không thể tốt hơn để Việt Nam áp dụng các nguyên tắc của quy hoạch thông minh, biến các đô thị và vùng nông thôn trở nên đáng sống hơn, hiệu quả hơn và bền vững hơn trong tương lai. Sự kết hợp giữa ý chí chính trị, nguồn lực đầu tư và ứng dụng công nghệ sẽ là chìa khóa để hiện thực hóa tầm nhìn này.