Chính sách thuế tối thiểu toàn cầu và tác động đối với đầu tư nước ngoài

Phó tổng cục trưởng Tổng cục Thuế, ông Đặng Ngọc Minh cho biết, kể từ ngày 1/1/2024, các đối tác đầu tư lớn nhất vào Việt Nam như Nhật Bản, Hàn Quốc, Hồng Kông, Singapore... sẽ phải thực hiện thuế tối thiểu toàn cầu. "Việt Nam phải thực hiện ngay thuế tối thiểu từ đầu năm 2024, nếu không sẽ mất quyền thu thuế đối với các tập đoàn đa quốc gia", ông Minh nhấn mạnh.

Nhưng thuế tối thiểu toàn cầu không phải là một cam kết quốc tế bắt buộc, vậy liệu Việt Nam có nên thực hiện nó hay không?

Ông Minh cho biết, theo nguyên tắc, thuế tối thiểu toàn cầu không phải là một cam kết quốc tế bắt buộc, tức là không yêu cầu tất cả các quốc gia phải áp dụng. Tuy nhiên, nếu Việt Nam không áp dụng, thì cần đối diện với việc các quốc gia khác đầu tư lớn vào Việt Nam, như Singapore, Nhật Bản, Hàn Quốc... sẽ thực hiện thuế tối thiểu từ đầu năm 2024. Các quốc gia này sẽ có quyền thu thuế bổ sung đối với các doanh nghiệp đầu tư tại Việt Nam (nếu thuộc đối tượng áp dụng) đang được hưởng thuế thu nhập doanh nghiệp thấp hơn 15% ở các quốc gia khác. Vì Việt Nam chủ yếu là nước nhận đầu tư từ nước ngoài, nên sẽ bị ảnh hưởng ngay lập tức bởi thuế tối thiểu.

Mặc dù thuế thu nhập doanh nghiệp phổ thông của Việt Nam hiện tại là 20%, cao hơn so với thuế tối thiểu, nhưng Việt Nam đã áp dụng nhiều chính sách ưu đãi cho nhà đầu tư nước ngoài, bao gồm ưu đãi về thuế thu nhập doanh nghiệp. Các ưu đãi này áp dụng cho nhiều đối tượng dựa trên khu vực đầu tư, địa bàn đầu tư, vốn đầu tư, và quy mô sử dụng lao động, vì vậy nhiều tập đoàn đa quốc gia thuộc đối tượng áp dụng thuế tối thiểu và được hưởng ưu đãi thuế, làm cho tổng số thuế thực nộp dưới 15%. Nếu Việt Nam không thu thuế bổ sung, số tiền này sẽ thuộc về quốc gia mà doanh nghiệp đầu tư.

Quan điểm của Đảng và Nhà nước là đặt lợi ích quốc gia và dân tộc lên trên hết. Việt Nam đã chuẩn bị để tham gia thuế tối thiểu toàn cầu để cải cách hệ thống thuế, tăng cường hội nhập quốc tế, và ngăn chặn tình trạng trốn thuế, tránh thuế, chuyển lợi nhuận ra nước có mức thuế suất thấp hơn, góp phần vào ngân sách.

Về việc tham gia thuế tối thiểu toàn cầu, Việt Nam đã có sự chuẩn bị từ lâu về quan điểm chỉ đạo và cơ sở pháp lý. Nghị quyết 07-NQ/TW yêu cầu hoàn thiện chính sách thu gắn với cơ cấu lại thu ngân sách nhà nước, Nghị quyết 50-NQ/TW yêu cầu hoàn thiện pháp luật về chống chuyển giá, và Văn kiện Đại hội lần thứ XIII của Đảng đã nhấn mạnh việc sửa đổi, bổ sung các luật về thuế theo hướng thị trường và quốc tế. Bộ Tài chính đã nghiên cứu, xây dựng Dự thảo nghị quyết về việc áp dụng thuế thu nhập doanh nghiệp bổ sung theo quy định chống xói mòn cơ sở thuế toàn cầu, và ủy ban Thường vụ Quốc hội đã có ý kiến vào dự thảo này. Chính sách hỗ trợ doanh nghiệp cũng sẽ được triển khai kể từ đầu năm 2024.

Ngoài ra, Phó tổng cục trưởng Tổng cục Thuế Đặng Ngọc Minh cho biết, các cơ chế ưu đãi miễn, giảm thuế là một trong những yếu tố quan trọng trong việc thu hút vốn đầu tư nước ngoài. Khi không còn các ưu đãi miễn, giảm thuế, Việt Nam có thể mất đi sự hấp dẫn trong việc thu hút vốn đầu tư nước ngoài. Tuy nhiên, khi áp dụng thuế tối thiểu toàn cầu, chắc chắn rằng các tập đoàn đa quốc gia sẽ xem xét lại chiến lược đầu tư và kế hoạch đầu tư dựa trên lợi ích mà họ có được khi quyết định đầu tư ở đâu. Việt Nam không muốn mất điểm trong mắt các nhà đầu tư nước ngoài khi áp dụng thuế tối thiểu. Vì vậy, chính phủ đã tiến hành đàm phán trực tiếp với các tập đoàn lớn đang đầu tư tại Việt Nam, như Apple và Samsung.

Lãnh đạo các tập đoàn đa quốc gia cho rằng, khi áp dụng thuế tối thiểu, Chính phủ Việt Nam cần phải bù đắp bằng các ưu đãi khác, trong đó nhiều ưu đãi không chỉ là tiền mặt mà còn bao gồm các cơ chế và chính sách. Điều này bao gồm việc hoàn thiện các cơ chế và chính sách hỗ trợ cho các khu vực phi thuế quan, ưu đãi về đất đai, hạ tầng cho các khu công nghiệp và khu chế xuất, cũng như việc không thu thuế gián thu (như thuế giá trị gia tăng, thuế nhập khẩu, thuế tiêu dùng đặc biệt) đối với các hàng hóa sử dụng cho việc xây dựng cơ bản.

Doanh nghiệp cũng đã đề xuất việc không thu thuế gián thu đối với các hàng hóa nhập khẩu sử dụng làm đầu vào cho sản xuất hàng hóa xuất khẩu. Hơn 90% sản phẩm của các doanh nghiệp trong khu công nghiệp, khu chế xuất được sản xuất để xuất khẩu, do đó nếu thu các loại thuế này khi nhập khẩu hàng hóa làm đầu vào cho sản xuất, thì khi doanh nghiệp xuất khẩu, ngân sách vẫn phải hoàn trả tiền thuế này. Điều này không chỉ tốn thời gian và công sức, mà còn gây phiền hà và thiệt hại cho các doanh nghiệp, vì họ phải vay tiền để nộp thuế.

"Để tham gia thuế tối thiểu toàn cầu và vẫn hỗ trợ doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài, cần phải xây dựng cơ chế và chính sách hỗ trợ dựa trên các chi phí thực tế mà doanh nghiệp đầu tư vào các khu công nghiệp, khu chế xuất, khu công nghệ cao. Điều này bao gồm các biện pháp như ưu đãi tiền thuê đất, hỗ trợ tài chính từ giai đoạn bắt đầu xây dựng và mua sắm thiết bị, máy móc, dây chuyền sản xuất, công nghệ, cũng như việc hoàn thiện hạ tầng khu công nghiệp và khu chế xuất. Tất cả các chính sách hỗ trợ này cần được thực hiện một cách đồng bộ và kịp thời, vì thời gian đến ngày 1/1/2024 không còn nhiều", Phó tổng cục trưởng Tổng cục Thuế Đặng Văn Minh nhấn mạnh.

Vũ Quý