Chiến lược "giảm rủi ro" của EU lung lay trước thực tế thương mại

Số liệu khảo sát được thực hiện trong tháng 1 và tháng 2/2026 đối với gần 300 doanh nghiệp thành viên của Phòng Thương mại EU tại Trung Quốc đã phơi bày một thực tế hoàn toàn trái ngược với định hướng chính sách của EU. Theo đó, tỷ lệ công ty châu Âu tăng cường dịch chuyển hoạt động vào Trung Quốc đã chạm mức cao nhất từ trước đến nay.

Nỗ lực giảm phụ thuộc vào Trung Quốc của Liên minh châu Âu (EU) đang đối mặt nghịch lý khi nhiều doanh nghiệp châu Âu phải bám sâu hơn vào chuỗi cung ứng tại nước này để duy trì năng lực cạnh tranh (Ảnh minh họa: Bloomberg).

Cụ thể, có tới 56% doanh nghiệp được hỏi xác nhận đang mở rộng quy mô hoạt động tại thị trường này, trong khi tỷ lệ đơn vị lựa chọn chuyển dịch dòng vốn ra bên ngoài chỉ chiếm vỏn vẹn 7%.

Nguyên nhân cốt lõi thúc đẩy làn sóng này nằm ở bài toán chi phí thương mại và năng lực sản xuất tối ưu của chuỗi cung ứng Trung Quốc. Đối với đa số ngành công nghiệp, việc gắn kết chặt chẽ với các nhà cung ứng nội địa Trung Quốc là con đường ngắn nhất giúp doanh nghiệp châu Âu tối ưu hóa quy trình, xuất xưởng sản phẩm chất lượng tốt hơn với giá thành cạnh tranh hơn. Nếu vội vã rút lui khỏi mạng lưới này, các thương hiệu châu Âu phải đối mặt với nguy cơ đánh mất lợi thế về chi phí, tốc độ vận hành và tụt hậu trước các đối thủ cạnh tranh trên thị trường quốc tế.

Bên cạnh đó, lợi thế mang tính cấu trúc của hàng hóa Trung Quốc còn được tiếp sức bởi yếu tố tỷ giá. Chuyên gia Juergen Matthes từ Viện Kinh tế Đức (IW) ước tính đồng nhân dân tệ (NDT) hiện bị định giá thấp hơn từ 20% đến 30% so với đồng euro. Khoảng chênh lệch tỷ giá này vô hình trung tạo ra một bệ đỡ giảm giá sâu cho hàng xuất khẩu của Trung Quốc khi bước ra sân chơi thế giới.

Thách thức cho quyền tự chủ chiến lược của EU

Sự dịch chuyển mang tính thực dụng của khối tư nhân đang đặt ra một bài toán hóc búa cho chiến lược "giảm rủi ro" của Liên minh châu Âu. EU liên tục khẳng định mục tiêu không phải là cắt đứt hoàn toàn quan hệ kinh tế (decoupling) với Bắc Kinh, mà là hạn chế tình trạng phụ thuộc độc quyền vào một đối tác duy nhất, đặc biệt trong các lĩnh vực công nghiệp có ý nghĩa chiến lược.

Tuy nhiên, Trung Quốc ở thời điểm hiện tại không còn đơn thuần là một thị trường tiêu thụ để khai thác lợi nhuận, mà đã biến thành mắt xích cốt lõi không thể tách rời trong chuỗi cung ứng toàn cầu của chính các doanh nghiệp châu Âu.

Hơn thế nữa, Bắc Kinh ngày càng thể hiện sự tự tin và cứng rắn trong việc áp dụng các biện pháp gây sức ép kinh tế nhằm bảo vệ lợi ích quốc gia. Theo ông Jens Eskelund, Trung Quốc hoàn toàn có đủ năng lực để đẩy chi phí của một cuộc đối đầu thương mại lên mức rất cao, buộc các chính trị gia phương Tây phải cân nhắc kỹ lưỡng trước khi quyết định leo thang căng thẳng.

Lời cảnh báo từ giới học giả và doanh nghiệp được đưa ra ngay sau vòng đàm phán thương mại căng thẳng tại Brussels giữa Bộ trưởng Thương mại Trung Quốc Vương Văn Đào và Ủy viên phụ trách Thương mại EU Maros Sefcovic. Hiện tại, EU đã đặt hạn chót vào tháng 10/2026 để đạt được những thỏa thuận cụ thể nhằm giải quyết tình trạng mất cân bằng thương mại kéo dài với Trung Quốc.

Để bảo vệ quyền tự chủ chiến lược, châu Âu được khuyến nghị cần nhanh chóng phân định rõ những năng lực công nghiệp cốt lõi nào là thiết yếu để áp dụng các rào cản kỹ thuật phù hợp, trong đó các công cụ như dự thảo Đạo luật Tăng tốc Công nghiệp cần được kích hoạt mạnh mẽ nhằm cân bằng giữa mục tiêu an ninh kinh tế và nhu cầu sinh tồn của doanh nghiệp.