Nợ hộ gia đình tăng kỷ lục, Argentina đối mặt trước mặt trái của “liệu pháp sốc” kinh tế

Đầu năm 2025, khi chiếc xe dùng để chạy Uber bị hỏng, Jonatan Verón, 41 tuổi, tài xế tại La Plata, Argentina, đã vay ngân hàng khoảng 1.300 USD để sửa chữa.

Chỉ vài tháng sau, thu nhập không theo kịp chi phí sinh hoạt khiến Verón bắt đầu mất khả năng trả nợ. Khi xe tiếp tục gặp sự cố do thủng lốp, anh phải vay thêm 330 USD từ một nguồn cho vay không chính thức với mức lãi suất lên tới 300%. Từ khoản vay ban đầu, tổng nghĩa vụ nợ của anh đã tăng lên hơn 11.000 USD.

Verón cho biết, khoản nợ đã vượt quá sức chịu đựng của anh, trong khi anh vẫn còn nợ chị gái, vợ cũ và nhà cung cấp dịch vụ điện thoại di động. Dù vậy, anh nói mình gần như không còn lựa chọn nào khác.

Câu chuyện của Verón phản ánh áp lực tài chính đang lan rộng trong các hộ gia đình Argentina. Theo viện nghiên cứu Equilibra, tỷ lệ hộ gia đình gặp khó khăn trong việc trả nợ đúng hạn đã lên mức kỷ lục, với 16,3% dư nợ tín dụng cá nhân quá hạn ít nhất ba tháng.

Làn sóng nợ xấu này xuất hiện trong bối cảnh nền kinh tế Argentina trải qua những thay đổi sâu rộng dưới thời Tổng thống Javier Milei, nhà lãnh đạo theo đường lối tự do cá nhân và dân túy cánh hữu. Kể từ khi lên nắm quyền, ông Milei đã cắt giảm mạnh chi tiêu công và kéo lạm phát thường niên từ mức đỉnh 289% vào đầu năm 2024 xuống còn 34%.

Tổng thống Argentina Javier Milei cùng chiếc cưa máy biểu tượng, ám hiệu cho những cải cách sâu rộng về kinh tế - xã hội ở quốc gia Nam Mỹ mà ông đã và đang thực hiện

Quá trình ổn định kinh tế đã tạo động lực để các ngân hàng mở rộng cho vay. Tuy nhiên, các biện pháp thắt lưng buộc bụng cũng khiến nhiều gia đình phải vay mượn nhiều hơn để bù đắp chi phí sinh hoạt. Trong nhiều năm, người Argentina quen với việc giá trị thực của các khoản nợ bị bào mòn bởi lạm phát cao; nay lãi suất thực đã chuyển mạnh sang vùng dương, thường xuyên ở mức ba chữ số.

Sự đảo chiều này đã đẩy khoảng 5,8 triệu người vào tình trạng chậm trả nợ, tương đương gần một phần ba tổng số người vay.

Nợ cá nhân vì thế trở thành điểm nóng trong những tranh luận về tác động không đồng đều của các cải cách thị trường tự do do ông Milei thúc đẩy. Từ sau cú sốc lạm phát năm 2023, nhiều người dân Argentina chứng kiến tiền lương giảm hoặc trì trệ, trong khi các ngành như xây dựng, sản xuất và bán lẻ suy yếu. Trái lại, các lĩnh vực xuất khẩu như nông nghiệp và năng lượng lại tăng trưởng mạnh. Nery Persichini, trưởng bộ phận nghiên cứu tại công ty môi giới GMA Capital, nhận định nền kinh tế đang tăng trưởng nhưng người dân chưa cảm nhận được cải thiện trong đời sống.

Theo ông Persichini, rất nhiều người đang gặp khó khăn trong giai đoạn chuyển đổi hiện nay.

Các cải cách của chính quyền Tổng thống Javier Milei chưa thực sự thay đổi hoàn toàn đời sống kinh tế của người dân Argentina

Vấn đề nợ nần cũng trở thành chủ đề quy tụ phe đối lập Peronist cánh tả, vốn lâu nay bị chia rẽ. Các lãnh đạo phe này liên tục cáo buộc ông Milei khiến người dân phải vay nợ để tồn tại, trong khi các công đoàn lao động đã tổ chức tuần hành tại Buenos Aires tuần trước để yêu cầu các biện pháp giảm nợ.

Văn phòng tổng thống phản bác hôm 24/8 rằng các số liệu không cho thấy tình trạng khủng hoảng, đồng thời cho rằng nợ quá hạn đang có xu hướng giảm sau khi dữ liệu tháng 6 cho thấy tỷ lệ các khoản vay quá hạn đã ổn định kể từ tháng 5.

Các quan chức chính phủ cho rằng sự gia tăng nợ quá hạn là hệ quả tạm thời của quá trình mở rộng thị trường tín dụng tư nhân còn non trẻ của Argentina, hiện chỉ tương đương 12% GDP và vẫn nhỏ so với các nước láng giềng. Theo họ, tình hình còn bị khuếch đại bởi đợt tăng mạnh của lãi suất trong năm ngoái, khi các chủ nợ tìm cách phòng vệ trước biến động thị trường trước thềm cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ.

Bản thân ông Milei tỏ ra không đồng tình với quan điểm cần hỗ trợ người mắc nợ. Trong một cuộc phỏng vấn truyền hình hồi đầu tháng, ông đặt vấn đề liệu có ai ép buộc người dân vay tiền hay không, đồng thời mô tả tình trạng nợ quá hạn là vấn đề giữa các cá nhân tư nhân.

Dù vậy, các nhà kinh tế cho rằng quy mô của hiện tượng nợ xấu đang trở thành thách thức chính trị đối với ông Milei, trong bối cảnh chỉ còn khoảng 14 tháng trước khi ông bước vào cuộc đua tái tranh cử.

Amílcar Collante, nhà sáng lập công ty tư vấn Profit, cảnh báo rằng với số lượng người bị ảnh hưởng lớn như vậy, vấn đề nợ cá nhân không còn thuần túy là câu chuyện kinh tế vi mô mà có nguy cơ trở thành vấn đề kinh tế vĩ mô.

Trong chiến lược kinh tế của chính phủ Milei, tín dụng tư nhân được xem là một trong những đòn bẩy quan trọng để thúc đẩy chi tiêu tiêu dùng và hoạt động kinh tế, vốn đang tăng chậm hơn so với kỳ vọng của chính phủ.

Tuy nhiên, ông Collante cho rằng chưa rõ tín dụng có thể hỗ trợ hoạt động kinh tế đến mức nào khi quá nhiều người không còn khả năng vay thêm do đang mắc nợ.

Bộ trưởng Kinh tế Luis Caputo đang tìm kiếm các phương án khác để mở rộng thị trường tín dụng. Đầu tháng này, ông nới lỏng các hạn chế lâu nay đối với việc ngân hàng cho doanh nghiệp vay bằng USD; đến ngày thứ Tư, ông công bố kế hoạch thúc đẩy thị trường thế chấp. Trong nhiều năm, sự bất ổn kinh tế tại Argentina khiến các ngân hàng dè dặt với hoạt động cho khu vực tư nhân vay vốn. Thay vào đó, họ dễ dàng thu lợi từ việc cho chính phủ vay, trong bối cảnh nhà nước phát hành lượng lớn nợ sinh lãi để tài trợ chi tiêu.

Chính sách thắt lưng buộc bụng của ông Milei đã làm thay đổi động lực này, buộc các ngân hàng phải tìm kiếm khách hàng là doanh nghiệp và cá nhân. Tuy nhiên, nhiều người vay gặp khó trong việc dự báo khả năng trả nợ, do lạm phát giảm khiến tốc độ tăng lương chậm lại, trong khi chính phủ bãi bỏ trợ cấp đối với khí đốt, điện và giao thông.

Oriana Fernández, một nhà phân tích 24 tuổi làm việc tại một công ty may mặc, cho biết nhiều người vay tiền với niềm tin rằng họ có thể trả được. Riêng cô đang nợ khoảng 3.300 USD trên thẻ tín dụng với lãi suất 132%, sau khi chi 1.600 USD trong năm ngoái để thuê căn hộ cho mình và con trai sau khi chia tay bạn trai.

Theo Fernández, trong 18 tháng qua, công ty của cô chỉ tăng lương 20% trong bối cảnh phải cạnh tranh gay gắt hơn khi ông Milei nới lỏng các hạn chế nhập khẩu. Fernández cũng là thành viên của Organised Debtors, một tập thể hỗ trợ những người nợ quá hạn.

Sự gia tăng nợ xấu cũng làm dấy lên phản ứng gay gắt đối với các nhà cung cấp ví điện tử, vốn rất phổ biến tại Argentina. Theo Equilibra, hơn 32% dư nợ tín dụng cá nhân do các công ty fintech và tổ chức cho vay phi ngân hàng cấp đã rơi vào tình trạng quá hạn.

Tuần trước, những người biểu tình cáo buộc ông Milei đồng lõa với mức lãi suất mà họ cho là cắt cổ của các công ty fintech. Luci Cavallero, nhà sáng lập Movida Ciudad, một nhóm hành động cộng đồng tại Buenos Aires, cho rằng mức lãi suất khoảng 200% là hình thức cho vay nặng lãi nếu xét đến khả năng trả nợ hạn chế của người dân.

Ở chiều ngược lại, Mariano Biocca, người đứng đầu hiệp hội fintech Argentina, cho rằng ví điện tử phải áp dụng lãi suất cao hơn ngân hàng vì phục vụ nhóm khách hàng có rủi ro cao hơn. Ông cũng nhấn mạnh các khoản vay fintech chỉ chiếm một phần nhỏ trong tổng số nợ quá hạn.

Theo ông Biocca, đây là một quá trình thị trường phải tự điều chỉnh, trong đó các nhà cung cấp tín dụng đang giảm tốc trong năm nay để hiệu chỉnh lại quy trình ra quyết định. Dữ liệu từ ngân hàng trung ương cho thấy tín dụng cá nhân gần như không tăng thêm kể từ cuối năm 2025.

Ông Milei đã loại trừ khả năng chính phủ hỗ trợ giảm nợ. Dù vậy, ông Caputo tháng trước cho biết các chủ nợ đang xây dựng kế hoạch riêng nhằm tái cấp vốn cho các khoản nợ với kỳ hạn dài hơn và lãi suất thấp hơn.

Các nhà kinh tế đang theo dõi chặt chẽ những nỗ lực này khi Argentina tiến gần hơn tới cuộc bầu cử tổng thống năm 2027. Tình trạng kinh tế trì trệ đã ảnh hưởng đến mức độ ủng hộ dành cho ông Milei trong năm nay, với chỉ 38% người được hỏi bày tỏ sự tán thành đối với chính phủ của ông, theo khảo sát của Casa Tres.

Ông Persichini nhận định khi người dân không còn nhiều sức mua thực tế do thu nhập khả dụng suy giảm, tín dụng thường là động lực cần thiết để thúc đẩy chi tiêu tiêu dùng. Tuy nhiên, trong bối cảnh hiện nay, động lực đó đang suy yếu rõ rệt.