Thủ tướng Qatar thăm Iran trong nỗ lực thúc đẩy đối thoại khu vực

Theo thông tin từ Bộ Ngoại giao Iran, Thủ tướng Qatar Sheikh Mohammed bin Abdulrahman Al Thani dự kiến thăm Tehran trong ngày 27/8, trong bối cảnh các nỗ lực ngoại giao nhằm nối lại đối thoại giữa các bên liên quan đang được thúc đẩy, sau thời gian Mỹ và Iran tiếp tục đưa ra cáo buộc lẫn nhau liên quan đến chính sách gây sức ép kinh tế của Washington đối với Tehran.

Qatar, quốc gia láng giềng vùng Vịnh của Iran đồng thời là đồng minh của Mỹ, thời gian qua được cho là đã giữ vai trò trung gian trong các kênh trao đổi không công khai, cũng như góp phần thúc đẩy thỏa thuận ngừng bắn đạt được hồi tháng 6, qua đó tạm thời làm giảm các hành động thù địch.

Thủ tướng Qatar Sheikh Mohammed bin Abdulrahman Al Thani sẽ có chuyến thăm tới Iran nhằm thảo luận các phương án vãn hồi xung đột

Chuyến thăm diễn ra trong thời điểm cuộc xung đột ở Iran gần bước sang tháng thứ sáu. Dù giao tranh nhìn chung đã lắng dịu, tiến trình ngoại giao vẫn chưa ghi nhận đột phá đáng kể. Các bên tiếp tục bất đồng sâu sắc về vấn đề kiểm soát eo biển Hormuz, tuyến hàng hải có ý nghĩa chiến lược đối với nguồn cung dầu mỏ toàn cầu.

Theo các nguồn tin ngoại giao, bản ghi nhớ hợp tác giữa các bên đã không thể được duy trì trọn vẹn, một phần do khác biệt về cơ chế quản lý tuyến đường thủy hẹp nằm giữa Iran và Oman. Trước khi xung đột bùng phát ngày 28/2, khu vực này là nơi vận chuyển khoảng một phần năm lượng dầu mỏ của thế giới.

Trong khi đó, tình hình quân sự được đánh giá đã tạm lắng. Bộ Tư lệnh Trung tâm Mỹ trong gần một tháng qua không ghi nhận vụ tấn công nào nhằm vào Iran. Washington được cho là đang chuyển trọng tâm sang các biện pháp kinh tế, trong đó có kế hoạch siết chặt trừng phạt nhằm hạn chế quan hệ thương mại của Iran với các đối tác.

Dữ liệu theo dõi tàu mới nhất cho thấy lưu lượng dầu qua eo biển Hormuz đã giảm xuống mức thấp nhất trong ba tháng, chỉ còn khoảng 5 triệu thùng/ngày trong ngày 26/8. Trước xung đột, tuyến hàng hải này vận chuyển khoảng 20 triệu thùng dầu thô mỗi ngày.

Lực lượng Vệ binh Cách mạng Iran ngày 26/8 cho biết Iran và Oman đã đạt được đồng thuận về việc phân chia quyền quản lý tuyến đường thủy cũng như nguồn thu liên quan. Tuy nhiên, một nguồn tin cấp cao của Iran sau đó cho hay hai nước vẫn đang tiếp tục thảo luận các chi tiết của thỏa thuận. Dù năng lực quân sự thông thường của Iran được cho là đã suy giảm sau các đợt không kích đầu xung đột, Tehran vẫn duy trì khả năng sử dụng tên lửa và máy bay không người lái nhằm gây sức ép đối với các nước láng giềng vùng Vịnh có căn cứ quân sự của Mỹ, cũng như làm gián đoạn hoạt động vận chuyển dầu qua eo biển.

Tổ chức Hàng hải quốc tế của Liên hợp quốc cho biết kể từ ngày 28/2 đã ghi nhận 70 sự cố tại eo biển Hormuz, làm 19 thủy thủ thiệt mạng.

Ngoài ra, hàng nghìn người được cho là đã thiệt mạng, chủ yếu tại Iran và Liban, kể từ khi Mỹ và Israel tiến hành các cuộc tấn công nhằm vào Iran với mục tiêu được nêu là ngăn Tehran sở hữu vũ khí hạt nhân, làm suy yếu chương trình tên lửa và gây sức ép đối với chính quyền Iran.

Người phát ngôn Bộ Ngoại giao Iran Esmaeil Baghaei cho biết Thủ tướng Qatar sẽ trao đổi với giới chức Iran về việc tiếp tục các nỗ lực hòa giải của Doha, cùng những diễn biến mới trong khu vực. Người phát ngôn Bộ Ngoại giao Qatar cũng cho biết trên mạng xã hội X rằng nội dung thảo luận dự kiến bao gồm quyền tự do hàng hải tại eo biển Hormuz, nhu cầu khôi phục hiện trạng trước ngày 28/2, cũng như các biện pháp “giảm leo thang căng thẳng và tạo thuận lợi cho đối thoại”.

Trước khi xung đột bùng phát, eo biển Hormuz được duy trì như một tuyến hàng hải quốc tế mở. Tuy nhiên, kể từ đó, Iran được cho là đã tìm cách sử dụng quyền kiểm soát tuyến đường thủy này như một công cụ gây sức ép và tạo nguồn thu, trong đó có việc thu phí đối với tàu thuyền qua lại, động thái mà Mỹ phản đối.

Một nguồn tin cấp cao của Iran cho Reuters biết thỏa thuận với Oman về eo biển Hormuz hiện vẫn chưa hoàn tất, đồng thời cho biết các cuộc đàm phán về những nội dung cụ thể vẫn đang được tiến hành.

Thông tin này dường như chưa hoàn toàn thống nhất với phát biểu trước đó của Chuẩn tướng Hossein Mohebbi, người phát ngôn Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran, cho rằng Iran và Oman đã đạt được kết quả có thể chấp nhận được đối với cả hai bên về vấn đề kiểm soát eo biển và nguồn thu liên quan.

Theo ông Mohebbi, eo biển Hormuz sẽ tiếp tục bị đóng cửa nếu Mỹ chưa đáp ứng các điều kiện mà Tehran đưa ra trong khuôn khổ thỏa thuận ngừng bắn tạm thời ký hồi tháng 6. Những điều kiện này bao gồm chấm dứt phong tỏa các cảng của Iran, bồi thường thiệt hại và dỡ bỏ các biện pháp trừng phạt.

Trong nhiều tuần qua, Iran và Oman đã tiến hành các cuộc đàm phán không liên tục về cơ chế kiểm soát giao thông qua eo biển Hormuz. Cùng thời điểm, Tehran và Washington đều tìm cách khẳng định ảnh hưởng đối với tuyến hàng hải chiến lược này thông qua các biện pháp phong tỏa riêng.