Chế biến khoáng sản càng sâu sẽ được nộp thuế tài nguyên càng thấp

Hiện thực hóa Nghị quyết số 10-NQ/TW

Luật Thuế tài nguyên hiện hành đang lộ rõ điểm nghẽn khi cơ quan quản lý chỉ thu tiền dựa trên khoáng sản đầu vào. Nghĩa là, doanh nghiệp đào lên bao nhiêu quặng thô, nhà nước sẽ dùng định mức sử dụng tài nguyên để quy đổi ngược từ sản phẩm sau chế biến để tính thuế. Mức thuế suất hiện nay bị cào bằng, không chia theo mức độ chế biến khoáng sản.

Luật Thuế tài nguyên hiện hành khó có thể sử dụng công cụ thuế suất để khuyến khích doanh nghiệp đầu tư công nghệ khai thác, chế biến tiên tiến, hiện đại.

Cách làm cơ học này đồng nhất quặng thô với sản phẩm công nghệ cao, vô tình triệt tiêu động lực nâng cấp dây chuyền của doanh nghiệp. Để phá vỡ sức ỳ này, Bộ Tài chính vừa tung ra dự thảo sửa đổi với điểm nhấn cốt lõi: chuyển sang phương pháp tính thuế đối với khoáng sản kim loại dựa trên sản phẩm đầu ra. Cụ thể, thuế sẽ được tính trực tiếp trên doanh thu của từng loại khoáng sản thương phẩm kết hợp cùng biểu thuế suất lũy tiến, lũy thoái theo cấp độ chế biến.

Bài toán lợi ích được đặt ra rất rõ ràng. Sản phẩm khoáng sản càng được ứng dụng công nghệ cao để chế biến sâu, tinh khiết thì thuế suất áp dụng càng thấp. Đây là đòn bẩy kinh tế mạnh tay nhằm hiện thực hóa Nghị quyết số 10-NQ/TW, khuyến khích các khoản đầu tư bài bản, dài hạn. Đồng thời, việc tính thuế trên đầu ra sẽ xóa sổ hoàn toàn những thủ tục quy đổi lằng nhằng, vốn là kẽ hở tạo ra những tranh cãi không dứt về tỷ lệ tổn thất hay sản lượng thô.

Buộc các chủ mỏ từ bỏ thói quen múc lên đem bán

Đối với những loại quặng đa kim phức tạp chứa hàng loạt kim loại khác nhau, chính sách mới mang tính sát thương cao với tư duy khai thác thô. Nếu doanh nghiệp bán ra hàng hóa chứa nhiều loại khoáng sản mà không chịu tách lọc, Cơ quan Thuế sẽ áp dụng thuế suất của loại khoáng sản có mức cao nhất.

Bộ Tài chính đề xuất chuyển đổi sang phương pháp tính thuế đối với khoáng sản kim loại dựa trên sản phẩm đầu ra (doanh thu của từng loại khoáng sản thương phẩm thuộc đối tượng chịu thuế) kết hợp với biểu thuế suất lũy tiến, lũy thoái theo cấp độ chế biến.

Áp lực tài chính này được đặt ra bởi kỳ vọng buộc các chủ mỏ phải từ bỏ thói quen múc lên đem bán, chuyển sang đầu tư công nghệ tách luyện hiện đại để tối ưu hóa nghĩa vụ nộp ngân sách.

Bộ Tài chính cũng "giăng sẵn lưới lọc" để chặn đứng chiêu trò chuyển giá nội bộ. Thực tế, không ít tập đoàn bán quặng cho công ty con với giá bèo bọt để né thuế. Nay, dự thảo chốt chặt kẽ hở này bằng cách sử dụng Bảng giá tài nguyên UBND cấp tỉnh ban hành làm sàn giá tối thiểu. Mọi giao dịch thấp bất thường so với mặt bằng chung sẽ lập tức bị tuýt còi.

Ranh giới thu thuế cũng được phân định rạch ròi để không đánh lấn sang mảng chế biến chế tạo. Khi tài nguyên được biến thành sản phẩm công nghiệp cuối cùng, ví dụ như quặng sắt luyện thành sắt, thép, gang; đồng luyện thành dây cáp điện, chúng không còn là đối tượng chịu thuế tài nguyên.

Lúc này, thời điểm chốt thuế được xác định ngay khi phát sinh hoạt động đưa quặng tinh vào chế biến. Điểm dừng pháp lý này giúp cơ quan thuế đo lường chính xác nghĩa vụ tài chính ở nấc tinh chế cuối cùng, triệt tiêu hoàn toàn rủi ro doanh nghiệp găm hàng, trì hoãn nộp thuế dưới vỏ bọc sản xuất tiêu dùng nội bộ.