Buôn lậu chuyển mạnh lên môi trường số, hàng giả gia tăng với thủ đoạn tinh vi

Buôn lậu “đổi đường”, lan mạnh sang không gian số

Tình hình buôn lậu, gian lận thương mại và hàng giả trong 6 tháng đầu năm 2026 tiếp tục diễn biến phức tạp, đặc biệt khi các hành vi vi phạm đang có xu hướng dịch chuyển mạnh từ phương thức truyền thống sang môi trường số. Phó Thủ tướng thường trực Chính phủ Phạm Gia Túc - Trưởng Ban Chỉ đạo 389 quốc gia chủ trì hội nghị diễn ra sáng ngày 7/7/2026.

Phát biểu khai mạc hội nghị, Phó Thủ tướng thường trực Phạm Gia Túc cho hay, trước tình hình buôn lậu, gian lận thương mại và hàng giả phức tạp, Chính phủ, Thủ tướng Chính phủ và Ban Chỉ đạo quốc gia đã ban hành nhiều văn bản chỉ đạo, điều hành nhằm ổn định kinh tế vĩ mô, bảo đảm hoạt động sản xuất kinh doanh và đời sống nhân dân; đồng thời tập trung đấu tranh, ngăn chặn, xử lý các hành vi buôn lậu, gian lận thương mại, hàng giả và xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ.

Thời gian qua, các bộ, ngành, địa phương và lực lượng chức năng đã triển khai nhiều giải pháp quyết liệt, đồng bộ trong công tác đấu tranh phòng, chống buôn lậu, gian lận thương mại và hàng giả. Tôi biểu dương và đánh giá cao những nỗ lực, kết quả đạt được của các bộ, ngành, địa phương và lực lượng chức năng trong thời gian qua.

Phó Thủ tướng thường trực Chính phủ Phạm Gia Túc - Trưởng Ban Chỉ đạo 389 quốc gia chủ trì hội nghị.

Những kết quả đạt được tiếp tục khẳng định quyết tâm chính trị của Đảng, Nhà nước, Chính phủ trong công tác đấu tranh phòng, chống buôn lậu, gian lận thương mại, hàng giả và xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ.

Tuy nhiên, theo Phó Thủ tướng thường trực, bên cạnh những kết quả đạt được, vẫn còn những tồn tại, hạn chế, khó khăn, vướng mắc cần được tập trung tháo gỡ. Một số phương thức, thủ đoạn vi phạm ngày càng tinh vi, phức tạp hơn, đặt ra yêu cầu cao hơn đối với công tác quản lý nhà nước cũng như công tác phối hợp giữa các lực lượng chức năng.

Hội nghị hôm nay được tổ chức nhằm đánh giá toàn diện kết quả công tác 6 tháng đầu năm 2026; phân tích những tồn tại, hạn chế, khó khăn, vướng mắc; dự báo tình hình thời gian tới; đồng thời đề ra các nhiệm vụ, giải pháp trọng tâm nhằm nâng cao hiệu quả công tác đấu tranh chống buôn lậu, gian lận thương mại và hàng giả trong thời gian tới.

Theo báo cáo, dù số vụ buôn bán, vận chuyển hàng cấm và hàng lậu đã giảm đáng kể, nhưng các hành vi gian lận thương mại và sản xuất, kinh doanh hàng giả lại gia tăng mạnh. Cụ thể, số vụ buôn lậu giảm hơn 50% so với cùng kỳ năm trước, trong khi gian lận thương mại tăng trên 60% và vi phạm liên quan đến hàng giả, sở hữu trí tuệ tăng tới hơn 75%.

Trên các tuyến biên giới đất liền, hoạt động buôn lậu vẫn tập trung vào các mặt hàng quen thuộc như ma túy, pháo nổ, thuốc lá, vàng, ngoại tệ và hàng tiêu dùng. Tuy nhiên, quy mô và phương thức đã thay đổi theo hướng nhỏ lẻ hơn, phân tán hơn nhằm tránh sự phát hiện của lực lượng chức năng.

Tại các tuyến biển và cảng biển, các đối tượng tiếp tục lợi dụng hoạt động xuất nhập khẩu để trà trộn hàng hóa vi phạm, trong đó đáng chú ý là xăng dầu, than, thực phẩm đông lạnh và hàng đã qua sử dụng. Các địa bàn trọng điểm vẫn là những khu vực có lưu lượng giao thương lớn.

Đáng lo ngại hơn, trên tuyến hàng không và bưu chính quốc tế, các hành vi vi phạm ngày càng tinh vi khi lợi dụng việc vận chuyển hành khách và hàng hóa xuyên biên giới để đưa vào nội địa các mặt hàng có giá trị cao hoặc khó kiểm soát như dược phẩm, mỹ phẩm, thực phẩm chức năng và thuốc lá điện tử.

Tuy nhiên, điểm nóng mới của tình trạng buôn lậu và hàng giả lại nằm ở thị trường nội địa, đặc biệt là trên các nền tảng thương mại điện tử và mạng xã hội. Tại đây, hàng giả, hàng nhái, hàng kém chất lượng được rao bán công khai với nhiều hình thức quảng cáo hấp dẫn, gây nhầm lẫn cho người tiêu dùng.

Thủ đoạn tinh vi, thách thức lớn cho công tác quản lý

Một trong những thay đổi đáng chú ý là cách thức tổ chức hoạt động của các đối tượng vi phạm. Thay vì vận chuyển hàng hóa với số lượng lớn như trước, các đối tượng chia nhỏ đơn hàng, sử dụng dịch vụ chuyển phát nhanh và hệ thống kho trung chuyển để phân phối hàng hóa. Điều này khiến việc kiểm tra, kiểm soát trở nên khó khăn hơn rất nhiều.

Không chỉ dừng lại ở đó, nhiều đối tượng còn tận dụng công nghệ hiện đại để gia tăng mức độ tinh vi trong hành vi vi phạm. Việc sử dụng trí tuệ nhân tạo và công nghệ Deepfake để tạo ra các nội dung quảng cáo giả mạo, hình ảnh người nổi tiếng hoặc chuyên gia nhằm tăng độ tin cậy cho sản phẩm đang trở thành xu hướng đáng lo ngại.

Các mặt hàng bị lợi dụng phổ biến trong các chiến dịch này thường là thực phẩm chức năng, mỹ phẩm và thuốc chữa bệnh – những sản phẩm liên quan trực tiếp đến sức khỏe người tiêu dùng. Hệ lụy không chỉ dừng lại ở thiệt hại kinh tế mà còn tiềm ẩn nguy cơ lớn đối với an toàn xã hội.

Trước thực trạng này, Ban Chỉ đạo 389 quốc gia nhận định, công tác đấu tranh chống buôn lậu và hàng giả cần phải thay đổi cách tiếp cận, chuyển từ bị động sang chủ động, từ xử lý vụ việc sang phòng ngừa từ sớm, từ xa.

Trong thời gian tới, các lực lượng chức năng sẽ tập trung vào việc nắm bắt tình hình, nhận diện sớm các phương thức, thủ đoạn mới, đặc biệt là trên môi trường số và các giao dịch xuyên biên giới. Đồng thời, việc tăng cường phối hợp liên ngành sẽ đóng vai trò then chốt trong việc chia sẻ thông tin, phát hiện và triệt phá các đường dây lớn.

Bên cạnh đó, việc hoàn thiện cơ chế, chính sách và đẩy mạnh chuyển đổi số trong quản lý thị trường cũng được xác định là giải pháp quan trọng. Xây dựng hệ thống truy xuất nguồn gốc hàng hóa, kết nối dữ liệu giữa các cơ quan chức năng sẽ góp phần nâng cao hiệu quả kiểm soát.

Song song với các biện pháp nghiệp vụ, công tác tuyên truyền cũng cần được chú trọng nhằm nâng cao nhận thức của người dân và doanh nghiệp. Khi người tiêu dùng trở nên cảnh giác hơn, thị trường hàng giả sẽ dần bị thu hẹp.

Một điểm nhấn khác là việc siết chặt kỷ luật, kỷ cương trong nội bộ lực lượng thực thi nhiệm vụ. Việc xử lý nghiêm các trường hợp tiếp tay, bao che cho vi phạm được xem là yếu tố then chốt để xây dựng niềm tin và nâng cao hiệu quả đấu tranh.

Có thể thấy, trong bối cảnh thương mại điện tử phát triển mạnh mẽ, cuộc chiến chống buôn lậu và hàng giả đang bước sang một giai đoạn mới với nhiều thách thức hơn. Điều này đòi hỏi sự vào cuộc đồng bộ, quyết liệt và linh hoạt từ các cơ quan chức năng, doanh nghiệp và toàn xã hội để bảo vệ thị trường lành mạnh và quyền lợi người tiêu dùng.