Lào Cai: Chống hàng giả phải bắt đầu từ trách nhiệm pháp lý của người kinh doanh

Là tỉnh miền núi, biên giới có đường biên dài 181,951 km tiếp giáp tỉnh Vân Nam, Trung Quốc, Lào Cai sở hữu lợi thế đáng kể về kinh tế cửa khẩu, thương mại và dịch vụ logistics. Tuy nhiên, lưu lượng hàng hóa lớn, địa bàn rộng và các tuyến vận chuyển đa dạng cũng khiến nguy cơ buôn lậu, gian lận thương mại, kinh doanh hàng giả và xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ trở nên phức tạp.

Theo thông tin từ tỉnh Lào Cai, vi phạm trên tuyến biên giới có thể lợi dụng chính sách dành cho cư dân biên giới để thuê người vận chuyển hàng hóa, sau đó tập kết đưa vào nội địa. Tại cửa khẩu, các hành vi khai báo không đúng mã số, chủng loại, số lượng, trị giá hàng hóa hoặc thuế suất cũng là những vấn đề cần được kiểm soát. Trong khi đó, thị trường nội địa vẫn tiềm ẩn tình trạng hàng hóa không rõ nguồn gốc, vi phạm nhãn hàng hóa, chất lượng sản phẩm và an toàn thực phẩm.

Đáng chú ý, thương mại điện tử và mạng xã hội đang tạo thêm thách thức cho hoạt động quản lý. Người bán có thể sử dụng tài khoản ẩn danh, chia nhỏ đơn hàng, thay đổi phương thức giao nhận hoặc đưa hàng qua nhiều địa bàn. Nếu việc kiểm tra chỉ tập trung vào điểm bán trực tiếp mà thiếu khả năng truy xuất dữ liệu, xác minh chủ thể và lần theo dòng hàng, nguy cơ bỏ lọt vi phạm sẽ khó tránh khỏi.

Trước tình hình đó, Ban Chỉ đạo chống buôn lậu, gian lận thương mại và hàng giả tỉnh Lào Cai (Ban Chỉ đạo 389 tỉnh) đã tham mưu UBND tỉnh Lào Cai ban hành Kế hoạch số 213/KH-UBND ngày 31/12/2025, triển khai Nghị quyết số 397/NQ-CP ngày 5/12/2025 của Chính phủ về đấu tranh ngăn chặn, đẩy lùi tình trạng buôn lậu, gian lận thương mại, hàng giả và xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ đến năm 2030.

Các sở, ngành và địa phương đã xây dựng kế hoạch thực hiện theo chức năng, địa bàn quản lý; tăng cường phối hợp giữa Công an, Bộ đội Biên phòng, Hải quan, Quản lý thị trường, Thuế và các đơn vị liên quan. Cách phân công rõ người, rõ việc, rõ địa bàn, rõ trách nhiệm có ý nghĩa quan trọng, bởi hiệu quả quản lý không chỉ phụ thuộc vào thẩm quyền của từng cơ quan mà còn nằm ở khả năng phối hợp và chia sẻ thông tin.

Cơ quan chức năng tỉnh Lào Cai phát hiện hơn 22 tấn gạo được đóng trong bao bì giả thương hiệu “Gạo Séng Cù Mường Khương. (Ảnh: Hải Minh)

Từ ngày 5/12/2025 đến ngày 15/9/2026, các lực lượng chức năng trên địa bàn tỉnh Lào Cai phát hiện, xử lý 1.916 vụ vi phạm. Trong đó, 549 vụ liên quan đến buôn bán, vận chuyển trái phép hàng cấm, hàng lậu; 1.140 vụ gian lận thương mại, gian lận thuế; 227 vụ hàng giả, hàng nhái và vi phạm quyền sở hữu trí tuệ.

Các cơ quan chức năng báo cáo đã khởi tố 293 vụ với 550 đối tượng, xử lý vi phạm hành chính 1.579 vụ. Tổng số tiền thu nộp ngân sách nhà nước đạt 42.234,7 triệu đồng; tổng giá trị xử lý đạt 48.604,4 triệu đồng. Trị giá tang vật tịch thu chờ xử lý là 307,1 triệu đồng, trong khi trị giá tang vật tiêu hủy trong kỳ đạt 6.062,6 triệu đồng.

Cơ cấu vi phạm cho thấy gian lận thương mại và gian lận thuế chiếm tỷ trọng lớn nhất, khoảng 59,5% tổng số vụ; buôn bán, vận chuyển hàng cấm, hàng lậu chiếm khoảng 28,7%; hàng giả, hàng nhái và vi phạm quyền sở hữu trí tuệ chiếm gần 11,9%.

Những con số này gợi mở một vấn đề đáng chú ý: chống buôn lậu không thể chỉ được nhìn nhận qua hoạt động kiểm soát hàng hóa tại đường biên. Việc tuân thủ pháp luật trong kê khai, thực hiện nghĩa vụ thuế, chứng minh nguồn gốc hàng hóa và bảo đảm quyền sở hữu trí tuệ cũng cần được đặt đúng vị trí trong công tác quản lý thị trường.

Tuy nhiên, số vụ phát hiện và số tiền thu nộp ngân sách mới phản ánh một phần kết quả thực thi. Để đánh giá đầy đủ hiệu quả, cần xem xét thêm mức độ tái phạm, khả năng ngăn chặn vi phạm tiếp diễn, tỷ lệ xử lý dứt điểm, thời gian giải quyết vụ việc và mức độ khắc phục hậu quả. Đây là những chỉ dấu giúp phân biệt giữa việc xử lý được nhiều vụ việc và việc tạo ra chuyển biến bền vững trong tuân thủ pháp luật.

Về số liệu, báo cáo cũng cần thuyết minh rõ mối quan hệ giữa tổng số 1.916 vụ vi phạm được phát hiện, xử lý với 293 vụ khởi tố và 1.579 vụ xử phạt hành chính. Tổng hai nhóm sau là 1.872 vụ, thấp hơn tổng số vụ được nêu. Việc làm rõ cách phân loại, tình trạng xử lý và các trường hợp chưa thuộc hai nhóm này sẽ giúp thông tin minh bạch, nhất quán hơn.

Một vụ việc được Công an tỉnh Lào Cai xử lý cho thấy hậu quả của hành vi làm giả hàng hóa có thể vượt xa giá trị của số sản phẩm bị phát hiện. Theo thông tin được cung cấp, cơ quan chức năng đã khởi tố Nguyễn Thị Trang Nhung, thuộc Công ty TNHH hai thành viên Nông sản Biên Ly, và Phan Thị Lan, thuộc hộ kinh doanh Quân Lan, về tội “Sản xuất, buôn bán hàng giả là lương thực”, sau khi phát hiện hơn 22 tấn gạo được đóng trong bao bì giả thương hiệu “Gạo Séng Cù Mường Khương”.

Vụ việc đặt ra yêu cầu bảo vệ nhãn hiệu, uy tín sản phẩm và quyền lợi người tiêu dùng bằng các biện pháp pháp lý phù hợp. Hàng giả không chỉ gây thiệt hại cho người mua mà còn làm suy giảm niềm tin vào sản phẩm chính hãng, ảnh hưởng trực tiếp đến những tổ chức, cá nhân đã đầu tư xây dựng thương hiệu và tuân thủ quy định về sản xuất, kinh doanh.

Dù vậy, trong xử lý các vụ việc cụ thể, cần bảo đảm nguyên tắc suy đoán vô tội và phân biệt rõ giữa việc khởi tố với kết luận có tội của bản án đã có hiệu lực pháp luật. Thông tin công khai phải phản ánh đúng giai đoạn tố tụng, tránh sử dụng ngôn ngữ khiến người đọc hiểu rằng trách nhiệm hình sự đã được xác định cuối cùng khi vụ án chưa được xét xử.

Về phía doanh nghiệp, tuân thủ pháp luật cần bắt đầu từ khâu lựa chọn nhà cung cấp, kiểm tra hóa đơn, chứng từ, xác minh nguồn gốc hàng hóa và kiểm soát thông tin ghi trên bao bì, nhãn hàng. Với đơn vị kinh doanh trên nền tảng số, việc lưu trữ dữ liệu giao dịch, xác định rõ chủ thể bán hàng và kiểm soát nguồn hàng càng có ý nghĩa thiết thực.

Lực lượng Quản lý thị trường hướng dẫn người dân nhận biết nguy cơ từ hàng hóa kém chất lượng, nhất là thực phẩm, mỹ phẩm và sản phẩm bảo vệ sức khỏe. (Ảnh: Hải Minh)

Bên cạnh những kết quả đạt được, tỉnh Lào Cai chỉ ra các khó khăn như trao đổi thông tin giữa một số lực lượng, địa phương có thời điểm chưa kịp thời; năng lực phát hiện vi phạm trên thương mại điện tử còn hạn chế; trang thiết bị phục vụ giám định, kiểm nghiệm chưa đáp ứng đầy đủ yêu cầu. Địa bàn rộng, địa hình phức tạp và điều kiện đường truyền tại một số nơi xa trung tâm cũng ảnh hưởng đến quá trình xử lý vụ việc.

Trong thời gian tới, việc ứng dụng dữ liệu số, hệ thống camera, truy xuất nguồn gốc và các công cụ phân tích phù hợp có thể hỗ trợ lực lượng chức năng nhận diện rủi ro sớm hơn. Đối với cửa khẩu Kim Thành, Bản Vược, việc phát triển nền tảng cửa khẩu số và triển khai các giải pháp giám sát cần gắn với khả năng kết nối, chia sẻ dữ liệu an toàn, tránh đầu tư công nghệ nhưng thiếu quy trình khai thác hiệu quả.

Trên thị trường nội địa, cần ưu tiên kiểm tra những nhóm hàng có nguy cơ cao như thực phẩm, mỹ phẩm, dược phẩm, thực phẩm bảo vệ sức khỏe, hàng điện tử, xăng dầu và hàng hóa có dấu hiệu xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ. Với thương mại điện tử, việc phối hợp cùng doanh nghiệp bưu chính, chuyển phát nhanh và các nền tảng bán hàng phải hướng tới xác minh chủ thể, truy vết dòng hàng và bảo toàn chứng cứ theo quy định pháp luật.

Quan trọng hơn, kiểm tra phải có trọng tâm, dựa trên thông tin và dấu hiệu rủi ro, không gây phiền hà cho hoạt động kinh doanh hợp pháp. Xử lý nghiêm hành vi cố tình vi phạm cần đi cùng hướng dẫn để doanh nghiệp, hộ kinh doanh hiểu và thực hiện đúng quy định.

Cuộc đấu tranh chống buôn lậu, gian lận thương mại và hàng giả vì thế không chỉ là nhiệm vụ của lực lượng chức năng. Đó còn là quá trình xây dựng kỷ cương thị trường, củng cố niềm tin của người tiêu dùng và tạo môi trường cạnh tranh công bằng. Với Lào Cai, hiệu quả cuối cùng không chỉ nằm ở số vụ được phát hiện hay số tiền thu nộp ngân sách, mà còn ở khả năng ngăn chặn vi phạm tái diễn, bảo vệ thương hiệu hợp pháp và giúp người kinh doanh chân chính yên tâm phát triển.