Bộ Xây dựng đẩy mạnh phân cấp đầu tư cao tốc, tháo gỡ điểm nghẽn hạ tầng giao thông quốc gia

Tại kỳ họp Quốc hội sáng ngày 10/4, Bộ trưởng Bộ Xây dựng Trần Hồng Minh nhấn mạnh việc đẩy mạnh phân cấp, ủy quyền cho địa phương là giải pháp trọng tâm nhằm tăng tốc triển khai các dự án cao tốc trên cả nước.

Theo Bộ trưởng, hầu hết các dự án giao thông quan trọng tại địa phương đã được rà soát và đưa vào danh mục đầu tư công trung hạn giai đoạn 2026-2030. Đây là bước chuẩn bị quan trọng để đảm bảo tính liên tục giữa các giai đoạn đầu tư, đồng thời tránh tình trạng gián đoạn tiến độ thi công.

Hiện nay, nhiều dự án cao tốc đang trong quá trình chuyển tiếp từ giai đoạn 2021-2025 sang giai đoạn mới. Trên thực địa, các công trường vẫn duy trì nhịp độ thi công với sự tham gia của đông đảo kỹ sư, công nhân cùng hệ thống máy móc hiện đại. Một số tuyến trọng điểm như Vinh - Thanh Thủy hay Quy Nhơn - Pleiku đã được Quốc hội thông qua chủ trương đầu tư và đang được các địa phương tích cực triển khai thủ tục.

Bộ Xây dựng cho biết đã chủ động phân cấp mạnh mẽ, trao quyền nhiều hơn cho địa phương trong việc tổ chức thực hiện dự án. Tuy nhiên, đi cùng với quyền hạn là yêu cầu về trách nhiệm và năng lực. Bộ trưởng Trần Hồng Minh đề nghị các địa phương cần chủ động hơn trong việc huy động nguồn lực, từ tài chính đến nhân lực, nhằm đảm bảo tiến độ và chất lượng công trình.

Bộ trưởng Trần Hồng Minh cho biết, qua rà soát bước đầu, hầu hết các dự án giao thông tại địa phương đã được đưa vào danh mục đầu tư công giai đoạn 2026-2030.

Tháo gỡ điểm nghẽn, nâng cao năng lực triển khai dự án

Dù đạt được nhiều kết quả tích cực, quá trình triển khai các dự án cao tốc vẫn đang đối mặt với không ít khó khăn. Một trong những thách thức lớn nhất là năng lực thực hiện tại một số địa phương, đặc biệt là các tỉnh miền núi, vùng sâu, vùng xa.

Theo Bộ trưởng, nhiều địa phương còn hạn chế về kinh nghiệm trong việc triển khai các công trình kỹ thuật phức tạp như cầu cạn, cầu vượt sông hay các tuyến cao tốc tiêu chuẩn cao. Đội ngũ kỹ sư tại chỗ chưa có nhiều cơ hội tiếp cận công nghệ thi công hiện đại, trong khi các dự án này đòi hỏi trình độ chuyên môn và thiết bị chuyên dụng cao.

Bên cạnh đó, vướng mắc về đất đai và giải phóng mặt bằng vẫn là “nút thắt” kéo dài ở nhiều dự án. Quy trình thủ tục còn phức tạp, thời gian xử lý kéo dài, ảnh hưởng trực tiếp đến tiến độ chung. Tuy nhiên, Bộ Xây dựng khẳng định đang phối hợp chặt chẽ với các bộ, ngành và địa phương để từng bước tháo gỡ các khó khăn này.

Một điểm sáng đáng chú ý là việc triển khai thu phí điện tử không dừng trên các tuyến cao tốc. Hiện toàn bộ các đoạn tuyến thuộc cao tốc Bắc - Nam giai đoạn 1 đã áp dụng hình thức này, giúp nâng cao hiệu quả vận hành và minh bạch trong quản lý. Một số dự án PPP cũng đang từng bước chuyển đổi sang mô hình tương tự.

Tuy nhiên, vẫn còn những tuyến cao tốc chưa đạt chuẩn hoàn chỉnh, điển hình như tuyến Hà Nội - Bắc Giang, nơi chưa có đầy đủ đường song hành và đường dân sinh. Bộ Xây dựng đang chỉ đạo các đơn vị liên quan tiếp tục hoàn thiện hạ tầng để tiến tới áp dụng hình thức thu phí kín, phù hợp với tiêu chuẩn cao tốc hiện đại.

Ưu tiên nguồn lực, thúc đẩy tăng trưởng giai đoạn mới

Theo đánh giá của các đại biểu Quốc hội, đầu tư công trong giai đoạn 2021-2025 đã đạt nhiều kết quả quan trọng. Cả nước đã hoàn thành hơn 3.000km đường cao tốc và 1.700km đường ven biển, góp phần tăng cường kết nối vùng và thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội.

Tỷ lệ giải ngân vốn đầu tư công đạt khoảng 95%, vượt chỉ tiêu đề ra, cho thấy sự quyết liệt trong điều hành của Chính phủ và các địa phương. Nguồn lực được tập trung vào các công trình trọng điểm, có tính lan tỏa cao, tạo động lực tăng trưởng cho nhiều khu vực.

Tuy nhiên, vẫn còn tồn tại những hạn chế cần khắc phục. Công tác chuẩn bị đầu tư ở một số nơi còn chậm, thủ tục phân bổ vốn chưa kịp thời, dẫn đến tình trạng chậm triển khai. Ngoài ra, biến động giá vật liệu xây dựng và các hợp đồng trọn gói không thể điều chỉnh đơn giá cũng gây áp lực lớn cho các nhà thầu.

Trong giai đoạn 2026-2030, Chính phủ được đề xuất tiếp tục ưu tiên bố trí vốn cho các dự án quan trọng quốc gia và các công trình có tính cấp bách. Đây là yếu tố then chốt để đạt được mục tiêu tăng trưởng GDP ở mức cao.

Các đại biểu cũng kiến nghị cần tăng cường điều hành linh hoạt, thường xuyên đánh giá tiến độ giải ngân và có cơ chế điều chuyển vốn kịp thời giữa các bộ, ngành, địa phương. Đồng thời, cần xây dựng cơ chế đặc thù để xử lý các vấn đề phát sinh như biến động giá nguyên vật liệu, đảm bảo tiến độ thi công không bị gián đoạn.

Việc hoàn thiện danh mục dự án, đơn giản hóa thủ tục và nâng cao năng lực quản lý tại địa phương sẽ đóng vai trò quyết định trong thành công của chiến lược phát triển hạ tầng giao thông giai đoạn tới.

Có thể thấy, với định hướng phân cấp mạnh mẽ cùng sự vào cuộc đồng bộ của các cấp, ngành, hệ thống cao tốc Việt Nam đang đứng trước cơ hội bứt phá. Khi các điểm nghẽn được tháo gỡ, hạ tầng giao thông sẽ không chỉ là nền tảng kết nối mà còn trở thành động lực phát triển bền vững cho toàn bộ nền kinh tế.