Xuất khẩu nông, lâm, thủy sản bứt tốc đầu năm 2026: Chế biến sâu mở lối cho mục tiêu 74 tỷ USD

Khởi sắc trên diện rộng

Theo Cục Thống kê (Bộ Tài chính), đã có ba mặt hàng/nhóm mặt hàng cán mốc kim ngạch trên 1 tỷ USD, gồm: gỗ và sản phẩm gỗ đạt 1,6 tỷ USD; cà phê đạt 1,08 tỷ USD; thủy sản đạt 1,01 tỷ USD.

Trong bối cảnh đó, Bộ Nông nghiệp và Môi trường đặt mục tiêu kim ngạch xuất khẩu toàn ngành năm 2026 đạt 74 tỷ USD, đồng thời tiếp tục mở rộng thị trường sang các khu vực tiềm năng mới, giảm phụ thuộc vào một số thị trường truyền thống.

Ngay từ đầu năm, tín hiệu tích cực đã lan tỏa ở nhiều ngành hàng chủ lực. Số liệu từ Hiệp hội Rau quả Việt Nam cho thấy, riêng tháng 1/2026, kim ngạch xuất khẩu rau quả đạt khoảng 750 triệu USD, tăng gần gấp đôi so với cùng kỳ năm trước. Ngành đang đặt mục tiêu chạm mốc 10 tỷ USD trong năm 2026, tập trung vào các thị trường chủ lực như Trung Quốc, Mỹ, Liên minh châu Âu (EU), đồng thời khai mở thêm thị trường mới.

Ở lĩnh vực cà phê, đà tăng trưởng mạnh mẽ của năm 2025 tiếp tục được duy trì. Tháng 1/2026, kim ngạch xuất khẩu cà phê đạt 1,08 tỷ USD. Nhu cầu thu mua phục vụ xuất khẩu ổn định đã đẩy giá cà phê trong nước lên mức 101.000-102.000 đồng/kg vào cuối tháng 1.

Xuất khẩu nông, lâm, thủy sản bứt tốc đầu năm 2026: Chế biến sâu mở lối cho mục tiêu 74 tỷ USD

Tại Đắk Lắk, nhiều nông hộ cho biết giá cà phê cao giúp cải thiện đáng kể thu nhập. Đáng chú ý, mô hình liên kết giữa nông dân và doanh nghiệp chế biến ngày càng chặt chẽ, góp phần tạo ra nguồn nguyên liệu đạt chuẩn xuất khẩu, qua đó ổn định đầu ra và nâng cao giá trị sản phẩm.

Trong khi đó, ngành thủy sản cũng vượt mốc 1 tỷ USD ngay tháng đầu năm. Đại diện Hiệp hội Chế biến và Xuất khẩu thủy sản Việt Nam (VASEP) nhận định, dù thương mại toàn cầu còn chịu sức ép từ rào cản kỹ thuật và thuế quan tại một số thị trường lớn, doanh nghiệp trong ngành vẫn duy trì tốt nhịp độ đơn hàng. Tăng trưởng chủ yếu đến từ thị trường Trung Quốc, Nhật Bản, ASEAN, với các sản phẩm như cá tra, mực, bạch tuộc. Nhu cầu tiêu thụ tăng cao trước Tết Nguyên đán giúp nhiều doanh nghiệp đẩy nhanh tiến độ giao hàng, đặc biệt với mặt hàng tôm hùm phân khúc cao cấp. Đối với thị trường Mỹ, một số doanh nghiệp chủ động giao hàng sớm nhằm hạn chế rủi ro liên quan đến kết quả rà soát thuế chống bán phá giá.

Chế biến sâu, “chìa khóa” tăng trưởng bền vững

Nếu năm 2025 được xem là bước ngoặt trong tái cơ cấu sản phẩm xuất khẩu, thì năm 2026 được kỳ vọng là giai đoạn tăng tốc của chiến lược chế biến sâu.

Báo cáo cho thấy, năm 2025, xuất khẩu cà phê chế biến đạt 1,78 tỷ USD, tăng 50,4% so với năm 2024. Các doanh nghiệp đã đầu tư mạnh vào công nghệ chế biến sâu, mở rộng sản xuất cà phê hòa tan, rang xay và sản phẩm giá trị gia tăng cao. Nhờ đó, sản phẩm cà phê chế biến có thêm lợi thế hưởng ưu đãi thuế quan từ các hiệp định thương mại tự do (FTA), nâng cao năng lực cạnh tranh quốc tế.

Hiện tỷ lệ cà phê chế biến sâu mới chiếm khoảng hơn 10% tổng sản lượng xuất khẩu, dư địa tăng trưởng vẫn còn rất lớn nếu tiếp tục đẩy mạnh chuyển dịch cơ cấu. Xu hướng này cũng diễn ra ở các ngành hàng khác. Năm 2025, rau quả chế biến đạt kim ngạch kỷ lục khoảng 2 tỷ USD. Nhiều doanh nghiệp đang xây dựng hệ sinh thái nông sản giá trị gia tăng cao, đáp ứng nhu cầu tiêu dùng tiện lợi, an toàn và bền vững.

Ở lĩnh vực gỗ, thay vì xuất khẩu nguyên liệu thô, doanh nghiệp tập trung vào các sản phẩm chế biến sâu. Năm 2025, gỗ viên nén đạt 1,17 tỷ USD, tăng 47,5% so với năm trước. Đây được xem là mô hình kinh tế tuần hoàn điển hình khi tận dụng phụ phẩm gỗ để sản xuất năng lượng tái tạo. Bên cạnh đó, đồ gỗ mỹ nghệ đạt 65 triệu USD, tăng 44,9%, cho thấy sức hút của các sản phẩm thủ công có giá trị văn hóa trên thị trường cao cấp toàn cầu.

Nhìn tổng thể, ngay trong tháng đầu năm 2026, xuất khẩu nông, lâm, thủy sản không chỉ có những điểm sáng đơn lẻ mà cho thấy xu hướng khởi sắc đồng bộ ở nhiều ngành hàng. Khi đơn hàng được củng cố, thị trường tiếp tục mở rộng và chiến lược chế biến sâu được đẩy mạnh, mục tiêu 74 tỷ USD cho cả năm không phải là đích đến quá xa vời.

Tuy nhiên, để hiện thực hóa mục tiêu này, ngành nông nghiệp vẫn cần tiếp tục nâng cao tiêu chuẩn chất lượng, chủ động ứng phó với rào cản kỹ thuật, đa dạng hóa thị trường và đẩy nhanh chuyển đổi sang mô hình sản xuất - xuất khẩu bền vững. Trong bối cảnh kinh tế toàn cầu còn nhiều biến động, sự chủ động tái cơ cấu và đầu tư vào giá trị gia tăng sẽ là yếu tố quyết định giúp nông sản Việt Nam giữ vững đà tăng trưởng và nâng tầm vị thế trên thị trường quốc tế.