| Ấn Độ: Tiếp tục áp thuế 20% với gạo đồ xuất khẩu Ấn Độ tiếp tục là thị trường lớn nhất của hoa hồi Việt Nam Ấn Độ gỡ lệnh cấm xuất khẩu, gạo Việt Nam có rớt giá? |
Theo số liệu mới nhất từ hãng tin Reuters và cơ quan hải quan New Delhi, tổng khối lượng gạo xuất khẩu của Ấn Độ trong 4 tháng đầu năm 2026 đạt 8,39 triệu tấn, giảm 1,3% so với cùng kỳ năm ngoái. Nhìn chung, mức giảm này chưa quá lớn nhờ nhóm gạo thường (non-basmati) vẫn tăng nhẹ lên 6,09 triệu tấn. Tuy nhiên, thiệt hại nặng nhất lại rơi vào nhóm gạo thơm cao cấp Basmati – mặt hàng thu về nhiều tiền nhất cho ngành lúa gạo nước này.
 |
| Doanh nghiệp xuất khẩu gạo Ấn Độ đau đầu tìm đầu ra khi đường sang Trung Đông bị nghẽn |
Cụ thể, xuất khẩu gạo Basmati trong 4 tháng qua đã hụt mất 7%, chỉ còn 2,3 triệu tấn. Nguyên nhân chính là do các cuộc không kích của Mỹ - Israel nhắm vào Iran từ cuối tháng 2/2026, khiến đường qua Eo biển Hormuz bị nghẽn. Sự cố này làm đảo lộn lộ trình của các tàu chở hàng, khiến hàng vạn tấn gạo thơm bị kẹt lại khi đang trên đường vận chuyển.
Từ cuối tháng 3/2026, giá cước tàu biển và tiền bảo hiểm đi qua vùng chiến sự liên tục tăng cao. Chi phí vận chuyển đắt đỏ đã ăn hết vào tiền lãi của các doanh nghiệp xuất khẩu lớn. Cùng lúc đó, các nhà mua hàng tại Saudi Arabia, UAE, Qatar và Iraq cũng lo ngại rủi ro nên chủ động hoãn nhận hàng, đóng băng các hợp đồng mới để chờ xem tình hình chiến sự ra sao. Tâm lý e dè này khiến các thương lái nhỏ không dám gom hàng vì sợ đứt vốn, còn các công ty lớn cũng hạn chế ký thỏa thuận mới để tránh bị đọng vốn tại cảng.
Nghịch lý là Trung Đông lại là nơi tiêu thụ tới 70% lượng gạo Basmati của Ấn Độ. Khi Iran – khách mua gạo Basmati lớn nhất của Ấn Độ – bị cô lập do chiến sự, hàng loạt tàu chở gạo xuất khẩu bị kẹt lại ở các cảng phía Đông Nam Ấn Độ như cảng Kakinada. Kho bãi quá tải, đối tác không ăn hàng khiến nhịp độ xuất khẩu dự kiến sẽ còn ở mức thấp cho đến khi tình hình vùng Vịnh ổn định trở lại.
Khi cửa ngõ xuất khẩu bị nghẽn, áp lực ngay lập tức dội ngược lại thị trường nội địa Ấn Độ. Trước khi chiến sự nổ ra, nông dân nước này vừa có một vụ mùa bội thu với sản lượng cao kỷ lục. Việc hàng trong nước thì nhiều mà xuất đi lại chậm đã tạo ra cảnh cung vượt quá cầu, đẩy giá gạo nội địa lao dốc.
Tính từ đầu năm 2026 đến nay, giá gạo tại các chợ đầu mối nông sản của Ấn Độ đã giảm hơn 5%. Tại các vùng trồng lớn như Punjab và Haryana, giá lúa Basmati 1121 liên tục bị sụt giảm. Hiện tại, giá gạo trắng 5% tấm của Ấn Độ chỉ còn quanh mức 342 – 346 USD/tấn, còn gạo đồ rơi xuống đáy 332 USD/tấn. Đây là mức giá rẻ nhất thế giới hiện nay nếu so với các nước xuất khẩu khác, ví dụ như gạo Thái Lan vẫn đang neo ở mức cao khoảng 440 USD/tấn.
Dù giá rẻ giúp gạo Ấn Độ dễ cạnh tranh hơn, nhưng trong tình cảnh này, nó lại là nỗi lo cho cả nông dân lẫn các đại lý ôm hàng. Các chuyên gia quốc tế nhận định, vì sản lượng xuất khẩu của Ấn Độ lớn hơn cả ba nước Thái Lan, Việt Nam và Pakistan cộng lại, nên chỉ cần các cảng của Ấn Độ bị tắc hàng là cục diện giá cả toàn cầu sẽ bị xáo trộn ngay.
Trước đây, chính phủ Ấn Độ từng phải cấm xuất khẩu để giữ gạo ăn trong nước, tránh tăng giá. Nhưng giờ đây, họ lại phải đau đầu tìm cách đẩy hàng triệu tấn gạo ùn ứ đi càng nhanh càng tốt để cứu người nông dân khỏi cảnh thua lỗ do giá rớt.
Để tự cứu mình khi thị trường Trung Đông đóng băng, các công ty xuất khẩu gạo lớn tại New Delhi và Mumbai đã nhanh chóng thay đổi chiến lược. Thay vì gom tàu đi hướng vùng Vịnh như trước, họ chuyển hẳn lộ trình sang hướng Đông - Tây, chở thẳng hàng sang thị trường châu Phi.
Trong kế hoạch này, dòng gạo thường giá rẻ đang là cứu cánh. Khác với gạo thơm Basmati đắt đỏ chỉ bán cho người giàu Trung Đông, gạo thường Ấn Độ với lợi thế giá rẻ (dưới 350 USD/tấn) lại rất hợp túi tiền của người dân tại các nước đang phát triển ở Tây Phi như Bangladesh, Benin, Bờ Biển Ngà, Guinea và Cameroon.
Việc chuyển hướng này giúp các doanh nghiệp giải phóng được hàng tồn và giữ được dòng tiền quay vòng. Số liệu từ các cảng biển cho thấy, mấy tuần qua, hàng trăm nghìn tấn gạo thường đã được bốc lên tàu để chở sang Benin – đầu mối trung chuyển gạo lớn nhất vào châu Phi. Nhờ lối thoát này, khối lượng gạo thường xuất khẩu của Ấn Độ vẫn giữ được mức tăng trưởng dương, đạt 6,09 triệu tấn (cao hơn mức 6,03 triệu tấn của năm ngoái) và gánh bớt thiệt hại cho dòng gạo Basmati.
Mặc dù vậy, việc bán hàng sang châu Phi cũng không hoàn toàn dễ dàng, do cước tàu tăng chung vì chiến sự, túi tiền của các khách mua châu Phi cũng bị ảnh hưởng. Tại thị trường này, Ấn Độ phải cạnh tranh trực tiếp với gạo của Việt Nam, Thái Lan và Myanmar. Gạo Việt và gạo Thái tuy giá cao hơn vì thuộc phân khúc chất lượng, nhưng lại có lợi thế là đường biển an toàn, tàu bè đi lại ổn định không bị dính líu đến chiến sự Trung Đông, nên nhiều khách hàng châu Phi vẫn ưu tiên lựa chọn.
Nhìn về trung hạn, những trồi sụt hiện tại không phải là dấu hiệu hụt hơi, mà là nhịp dừng cần thiết để ngành gạo Ấn Độ nhìn lại chính mình. Khi cái bẫy "được mùa mất giá" dội ngược từ nội địa, doanh nghiệp không thể mãi dựa vào bài toán hạ giá kịch sàn để tranh giành thị phần thô. Muốn giải bài toán thoát hiểm bền vững, chuỗi cung ứng bắt buộc phải lớn lên: chấp nhận thu mình phòng thủ ở phân khúc Basmati để dồn lực chuyên nghiệp hóa dòng gạo thường, chủ động bắt nhịp với các thị trường khó tính thay vì thụ động chờ các tuyến đường biển được khai thông.
