 |
| Theo World Bank, việc chuyển đổi xe điện có thể tạo thêm 6,5 triệu việc làm tại Việt Nam |
Theo báo cáo "Hành trình Bứt phá: Chuyển đổi sang Xe điện tại Việt Nam" do Ngân hàng Thế giới (World Bank - WB) công bố, Việt Nam đang bước vào một giai đoạn quan trọng trong quá trình chuyển đổi sang xe điện, nhằm hiện thực hóa cam kết đạt mức phát thải ròng bằng không vào năm 2050. Sự thay đổi này không chỉ giúp giảm thiểu khí thải mà còn tạo cơ hội phát triển cho ngành công nghiệp xanh, mở ra một tương lai bền vững hơn cho giao thông Việt Nam.
Báo cáo của Ngân hàng Thế giới chỉ rõ: lĩnh vực giao thông vận tải, đặc biệt là giao thông đường bộ, hiện đang đóng góp 7,2% tổng lượng phát thải khí nhà kính của Việt Nam, tương đương 32,9 triệu tấn CO2 vào năm 2021. Để giảm lượng phát thải này, Chính phủ Việt Nam đã ban hành Quyết định số 876/QĐ-TTg vào tháng 7/2022, trong đó đặt ra những mục tiêu quan trọng cho quá trình điện hóa giao thông.
Cụ thể, đến năm 2030, có khoảng 50% phương tiện giao thông đô thị và 100% xe buýt, taxi nội đô sẽ sử dụng năng lượng điện. Xa hơn, đến năm 2050, toàn bộ phương tiện giao thông đường bộ dự kiến sẽ chuyển sang sử dụng năng lượng xanh.
Theo tính toán của WB, với cơ cấu nguồn điện lưới vẫn không thay đổi so với mức năm 2022, riêng chuyển đổi sang xe điện có thể đem lại lượng giảm phát thải ròng ở mức 2,2 triệu tấn CO2 vào năm 2050 con số trên sẽ tăng lên 5,3 triệu tấn nếu hoàn thành xanh hóa lưới điện theo Quy hoạch điện VIII.
Riêng trong phân khúc xe hai bánh, mức độ thâm nhập của xe điện như hiện nay đã bớt được khoảng 390 triệu lít xăng trong năm 2022. Đến năm 2050, nếu tính tương đương số thùng dầu thô, dự kiến con số bớt được cộng dồn sẽ lên đến 4.502 thùng theo kịch bản SPS (Sustainable Policy Scenario), hoặc 6.224 thùng theo các kịch bản ADS(Accelerated Decarbonization Scenario). Với giá dầu quốc tế 80 USD/thùng, điều này tương đương 360 tỷ USD (SPS) hoặc 498 tỷ USD (ADS) không phải nhập khẩu để mua xăng dầu.
Mặc dù sở hữu xe hơi vẫn là điều xa xỉ đối với hầu hết người dân Việt Nam hiện nay, nhưng sự phát triển của tầng lớp trung lưu đã và đang làm tăng doanh số xe hơi với tốc độ tăng trưởng kép bình quân lên đến 15% trong giai đoạn 2010–2022, thuộc dạng cao nhất trong khu vực. Việt Nam đang ở vị thế vững chắc để hưởng lợi trong giai đoạn bắt đầu chuyển sang sử dụng nhiều xe hơi và bước nhảy vọt về chuyển đổi từ xe hơi truyền thống sang xe điện (EV).
Quá trình chuyển đổi sang sử dụng xe điện ở Việt Nam đòi hỏi phân khúc xe hai bánh cũng phải chuyển sang xe điện hai bánh trong điều kiện xe hai bánh vẫn là lựa chọn chính về phương tiện đi lại đến năm 2035.
Trong năm 2022, số lượng đăng ký xe hai bánh ở Việt Nam đạt 72,16 triệu xe (tương đương 94% tổng số phương tiện đăng ký). Con số này cho thấy tỷ lệ sử dụng phương tiện cơ giới ở mức 518 xe hai bánh trên 1.000 dân - khác biệt hoàn toàn với tỷ lệ sử dụng xe hơi ở mức 22 xe trên 1.000 dân.
World Bank đã xây dựng 3 kịch bản chuyển đổi: Kịch bản phát triển thông thường (BAU), Kịch bản chính sách tuyên bố (SPS) và Kịch bản đẩy nhanh giảm phát thải carbon (ADS). Theo kịch bản đẩy nhanh giảm phát thải carbon, doanh số xe điện hai bánh có thể đạt 1.6 triệu xe vào năm 2030, chiếm tới 56% tổng doanh số bán xe hai bánh vào năm 2035.
Để đạt mục tiêu, doanh số bán xe điện ở Việt Nam cần tăng từ 0.5 triệu xe trong năm 2022 lên khoảng 1,5 triệu xe vào năm 2030, và 7,3 triệu vào năm 2050. Cộng dồn lại, tổng nhu cầu thị trường về xe điện các loại sẽ lên đến trên 7 triệu xe trong giai đoạn 2024 - 2030, và 71 triệu xe trong giai đoạn 2031 - 2050.
Một trong những thách thức lớn nhất là đảm bảo hệ thống điện sẵn sàng đáp ứng nhu cầu sạc xe điện. Báo cáo chỉ ra rằng Quy hoạch Điện 8 (QHĐ8) hiện chưa tính đến phụ tải phát sinh từ xe điện.
Báo cáo của WB cũng cho thấy, sự phát triển của thị trường xe điện dự kiến sẽ góp phần vào sự phát triển của toàn bộ chuỗi giá trị xe điện, bao gồm sản xuất xe, pin điện và hạ tầng sạc. Nhu cầu trong các lĩnh vực bảo trì và tái chế xe điện cũng sẽ tăng lên, mở ra thị trường cho lao động lành nghề. Chuyển đổi sang xe điện dự kiến sẽ tạo thêm đến 6,5 triệu việc làm mới trong toàn bộ chuỗi giá trị xe điện, tính cộng dồn đến năm 2050, trong đó có 61% ở lĩnh vực hạ tầng sạc xe điện.
Theo đánh giá của Ngân hàng Thế giới, Việt Nam đang đứng trước nhiều cơ hội để thúc đẩy quá trình chuyển đổi sang xe điện. Tuy nhiên, để đảm bảo sự thành công của quá trình này, bà Chiara Rogate, chyên gia Năng lượng Cao cấp Ngân hàng Thế giới cho rằng cần có những giải pháp đồng bộ từ chính sách đến hạ tầng.
Trước hết, việc thành lập một cơ quan quản lý nhà nước chuyên trách về xe điện là cần thiết. Cơ quan này sẽ giúp điều phối chính sách giữa các ngành giao thông và năng lượng, tạo sự thống nhất trong quá trình thực hiện các mục tiêu điện hóa phương tiện.
Bên cạnh đó, việc mở rộng mạng lưới trạm sạc, đặc biệt là các trạm sạc nhanh tích hợp công nghệ thông minh, đóng vai trò quan trọng trong việc khuyến khích người dân chuyển sang xe điện. Hiện nay, hạ tầng sạc công cộng còn hạn chế, khiến nhiều người vẫn ngần ngại khi cân nhắc sử dụng phương tiện này.
Ngành điện cũng cần có sự chuẩn bị kỹ lưỡng để đáp ứng nhu cầu sạc xe điện ngày càng tăng. Xe điện, đặc biệt là xe hơi và xe tải, dự kiến chiếm 53% nhu cầu sạc giai đoạn 2035- 2050 sẽ đòi hỏi đầu tư khổng lồ: 6- 9 tỷ USD từ 2024- 2030, và 200- 218 tỷ USD từ 2041- 2050, tùy kịch bản.
