Viết lại công thức tăng trưởng của startup Việt

Câu chuyện của Coolmate, thương hiệu thời trang nam giới Việt Nam, là ví dụ kinh điển của một startup biết cách bứt phá bằng chiến lược growth hacking. Từ năm 2019, Coolmate chọn con đường Direct-to-Consumer (D2C) – bán trực tiếp cho khách hàng, cắt bỏ trung gian, giảm chi phí và kiểm soát trải nghiệm. Nhờ tận dụng sức mạnh dữ liệu người dùng và truyền thông mạng xã hội, chỉ trong ba năm, doanh thu của Coolmate tăng từ vài chục tỷ lên hàng trăm tỷ đồng. Họ tạo nên hiện tượng “một chạm – mua ngay” giữa thị trường thời trang nam giới vốn bão hòa. Thế nhưng, điều đáng nói hơn cả là sau giai đoạn tăng tốc, Coolmate không sa vào bẫy “tăng trưởng nóng”, mà chuyển hướng sang hoàn thiện vận hành, đầu tư hệ thống kho vận, quản lý dữ liệu và trải nghiệm khách hàng. Đó là lúc “growth hacking” chuyển hóa thành “smart scale-up” – khi tốc độ được nâng đỡ bởi nền tảng bền vững.

Cũng theo tinh thần “tốc độ tăng trưởng”, Dat Bike chọn con đường táo bạo hơn: chế tạo xe máy điện ngay tại Việt Nam. Từ năm 2019, startup này định vị sứ mệnh “thay đổi phương tiện di chuyển 2 bánh ở Đông Nam Á”. Với sản phẩm do chính người Việt thiết kế và hơn 80% linh kiện nội địa hóa, Dat Bike nhanh chóng thu hút cộng đồng người tiêu dùng trẻ yêu công nghệ. Họ khai thác đúng xu hướng “xanh hóa giao thông”, tận dụng chính sách khuyến khích xe điện và trào lưu sống bền vững để mở rộng nhanh thị trường. Vòng gọi vốn 22 triệu USD vào năm 2025 là minh chứng cho sức hút đó. Tuy nhiên, điều làm nên bản sắc Dat Bike không chỉ là tốc độ, mà là cách họ “chuyển số”: đầu tư vào hệ thống quản trị, dây chuyền sản xuất và quản lý chuỗi cung ứng. Startup này nhận ra rằng muốn “tăng trưởng dài hơi”, phải xây dựng bộ máy vận hành mạnh như chính động cơ mà họ tạo ra.

Khác với Dat Bike, Selex Motors đi một hướng khác trong cùng lĩnh vực xe điện. Startup này không chỉ bán xe, mà bán cả “hệ sinh thái năng lượng di động”. Mô hình hoán đổi pin – nơi người dùng chỉ mất vài phút đổi pin thay vì chờ sạc – chính là “chiêu growth hacking” đầy sáng tạo giúp Selex lan tỏa nhanh chóng trong nhóm khách hàng giao hàng, vận tải đô thị. Nhờ đó, chỉ trong thời gian ngắn, Selex đã thiết lập hàng trăm điểm đổi pin tại Hà Nội, TP.HCM và các thành phố lớn. Nhưng khi đạt được quy mô ấy, họ không dừng lại ở tăng trưởng thị phần. Selex chuyển mình sang chiến lược smart scale-up: chuẩn hóa quy trình, đạt chứng nhận Gold Standard về giảm phát thải carbon – biến sản phẩm thành giải pháp, và startup thành biểu tượng của tăng trưởng bền vững trong ngành giao thông xanh.

Từ ba câu chuyện trên, có thể thấy rằng growth hacking vốn được hiểu là “tăng trưởng bằng mọi giá” bằng cách khai thác nhanh các cơ hội thị trường, lan truyền thương hiệu và thử nghiệm liên tục vẫn là công cụ quan trọng để khởi nghiệp cất cánh.

Các yếu tố giúp chiến lược growth hacking thành công gồm: Sự linh hoạt và thử nghiệm nhanh: mô hình kinh doanh có thể pivot nhanh chóng. Tập trung vào người dùng/khách hàng và cơ hội lan truyền (viral) hoặc lan toả mạng lưới (network effects). Tối ưu hóa chiều vận hành: chi phí thấp, quy mô cao. Tuy nhiên, khi tốc độ quá nhanh mà nền tảng vận hành (supply chain, quản trị dữ liệu, hệ thống CRM, văn hoá) yếu thì rủi ro rất lớn — từ mất kiểm soát chi phí, trải nghiệm khách hàng xấu tới sụp đổ. Ví dụ bài viết phân tích “Từ tăng trưởng bằng mọi giá đến tăng trưởng thông minh” cho thấy rõ rằng “tăng trưởng nhanh” nhưng thiếu nền tảng dễ dẫn đến khủng hoảng.

Ở Việt Nam, môi trường startup đang bước vào giai đoạn chín hơn: nhà đầu tư yêu cầu lợi nhuận, hiệu quả, giá trị cốt lõi chứ không chỉ đơn thuần tăng trưởng người dùng; hệ thống quản trị, vận hành, công nghệ cũng đang được nâng cấp. Vì thế, mô hình growth hacking không còn chỉ là “chạy thật nhanh”, mà phải được tích hợp trong một lộ trình tăng trưởng thông minh, nơi tốc độ được điều tiết bởi hệ thống vận hành, dữ liệu và văn hóa tổ chức. Bởi chỉ khi doanh nghiệp xây được nền tảng dữ liệu, văn hóa và vận hành vững chắc, những cú “hack” mới trở thành bệ phóng dài hạn.

Hệ sinh thái khởi nghiệp Việt Nam đang đi qua giai đoạn bản lề. Khi các nhà đầu tư trở nên thận trọng hơn, khi người tiêu dùng ngày càng khó tính, startup không thể chỉ dựa vào tốc độ mà phải dựa vào chiều sâu. Từ những Coolmate, Dat Bike hay Selex Motors, có thể thấy con đường phía trước của khởi nghiệp Việt không còn là cuộc đua “ai chạy nhanh nhất”, mà là “ai bền bỉ và thông minh nhất”. Bởi trong thế giới của startup, tăng trưởng nhanh giúp bạn nổi tiếng, nhưng tăng trưởng thông minh mới giúp bạn tồn tại.