 |
| Từ giấc mơ fintech đến kỳ lân của MoMo |
Khi một start-up trở thành “kỳ lân” và duy trì vị trí dẫn đầu, câu chuyện thành công thường được kể lại theo một kịch bản gọn gàng: tầm nhìn đúng, chiến lược rõ ràng và thực thi xuất sắc. Tuy nhiên, thực tế khởi nghiệp hiếm khi vận hành theo logic tuyến tính.
Trong bài viết “What start-ups are really like?”, Paul Graham – nhà đồng sáng lập Y Combinator – cho rằng nhà sáng lập không hề “nhìn thấy tương lai” theo cách mà các câu chuyện thành công thường mô tả. Phần lớn thời gian của họ là đối diện với sự mơ hồ: doanh thu chưa rõ ràng, thị trường chưa hình thành và xác suất thất bại luôn hiện hữu.
Từ góc nhìn này, thành công của một start-up không phải là chuỗi quyết định hoàn hảo, mà là khả năng tồn tại đủ lâu để cơ hội xuất hiện.
Hành trình của MoMo từ một start-up ví điện tử trở thành nền tảng tài chính số phục vụ hơn 30 triệu người dùng không đơn thuần là cú đánh cược trúng lớn. Đó là câu chuyện về một tổ chức có năng lực tồn tại trong giai đoạn thị trường còn mơ hồ.
Nhìn bề ngoài, MoMo dường như hưởng lợi từ nhiều yếu tố thuận lợi: sự bùng nổ của smartphone, chính sách thúc đẩy thanh toán không tiền mặt của Chính phủ và cú hích từ đại dịch COVID-19 khiến giao dịch số trở thành nhu cầu thiết yếu. Tuy nhiên, nếu chỉ cần bối cảnh thuận lợi là đủ để thành công, thị trường fintech Việt Nam đã không chứng kiến sự đào thải mạnh mẽ trong hơn một thập kỷ qua.
MoMo ra đời khi thói quen thanh toán không tiền mặt gần như chưa tồn tại tại Việt Nam. Smartphone dù tăng trưởng nhanh vẫn còn là sản phẩm xa xỉ với nhiều người. Ví điện tử, vì thế, là một khái niệm khó giải thích và khó tạo đủ động lực để người dùng từ bỏ tiền mặt.
Doanh nghiệp đã vượt qua giai đoạn đó không bằng các quyết định đột phá tức thời, mà bằng sự kiên trì xây dựng từng lớp hạ tầng, thuyết phục từng đối tác và chấp nhận nhiều vòng thử – sai – điều chỉnh. Bài học rút ra là: trong khởi nghiệp, may mắn chỉ xuất hiện khi doanh nghiệp còn tồn tại.
Theo Paul Graham, cái gọi là “may mắn” thường nghiêng về phía những đội ngũ hội tụ ba yếu tố: tồn tại đủ lâu, không bỏ cuộc khi tình hình xấu, và phản ứng nhanh trước cơ hội bất ngờ. Hành trình của MoMo là minh chứng rõ ràng cho điều này.
Khi mô hình chuyển tiền dựa trên hạ tầng viễn thông bộc lộ giới hạn, MoMo không cố duy trì một hướng đi kém hiệu quả. Khi smartphone bắt đầu phổ cập, doanh nghiệp chấp nhận “đập đi xây lại” để chuyển sang nền tảng ứng dụng di động.
Trong giai đoạn 2014–2019, thay vì mua giải pháp bên ngoài, MoMo chọn tự chủ công nghệ, xây dựng đội ngũ kỹ sư theo chuẩn quốc tế và đạt các chứng nhận bảo mật cao như PCI DSS Level 1. Công ty triển khai thanh toán QR, mở rộng kết nối với hệ thống ngân hàng và trở thành đối tác thanh toán cho các nền tảng toàn cầu như Uber, Google, Apple.
Những quyết định này không mang tính “đặt cược lớn”, mà là chuỗi điều chỉnh chiến lược theo tín hiệu thị trường – yếu tố then chốt giúp doanh nghiệp duy trì đà phát triển.
Từ năm 2020 đến nay, khi nhu cầu giao dịch số và quản lý tài chính cá nhân tăng mạnh, MoMo tiếp tục mở rộng sang mô hình hệ sinh thái tài chính số toàn diện. Nền tảng này tích hợp trí tuệ nhân tạo (AI), dữ liệu lớn (big data) để cung cấp dịch vụ tín dụng nhỏ, bảo hiểm, tiết kiệm, đầu tư và dịch vụ công trực tuyến.
Việc liên tục điều chỉnh chiến lược theo từng giai đoạn phát triển của thị trường giúp MoMo tránh được “bẫy tăng trưởng bằng mọi giá”. Thay vào đó, doanh nghiệp tập trung tạo ra giá trị sử dụng thực tế – yếu tố khiến người dùng duy trì gắn bó lâu dài.
Không có chiến lược nào đảm bảo 100% thành công cho start-up. Hệ sinh thái khởi nghiệp luôn cần những “kẻ mộng mơ” sẵn sàng mở đường cho thị trường mới. Nếu không có niềm tin vào tương lai thanh toán số, MoMo đã không ra đời.
Tuy nhiên, giấc mơ tự thân không đủ để đưa một start-up đi đến đích. Những yếu tố ít lãng mạn hơn – như kỷ luật tổ chức, hệ thống vận hành và khả năng thích nghi cao mới là nền tảng để một doanh nghiệp công nghệ đi từ ý tưởng đến vị thế kỳ lân.
Câu chuyện của MoMo vì thế không chỉ là thành công của một công ty fintech, mà còn là minh chứng cho bản chất thật của khởi nghiệp: hành trình sống sót trong mơ hồ và phản ứng đủ nhanh để nắm bắt cơ hội khi nó xuất hiện.
