Vì sao thống nhất mô hình quản lý an toàn thực phẩm vẫn là bài toán khó?

Đại diện Bộ Y tế phát biểu ý kiến tại cuộc họp Ban Chỉ đạo liên ngành Trung ương về an toàn thực phẩm. Ảnh: VGP.

Theo Thứ trưởng Bộ Y tế Đỗ Xuân Tuyên, việc thống nhất mô hình quản lý Nhà nước về ATTP là một vấn đề rất khó, hiện vẫn đang trong quá trình lấy ý kiến từ các địa phương. Một trong những phương án đang được xem xét là giao Bộ Y tế làm đầu mối chính – tương tự như mô hình ở một số quốc gia, nơi cùng một cơ quan đảm nhiệm cả dược phẩm và ATTP.

Điều này cũng phù hợp với định hướng xây dựng Luật An toàn thực phẩm (sửa đổi), hiện do Bộ Y tế chủ trì. Dự thảo luật đang theo hướng xác định rõ vai trò của Bộ Y tế trong việc giúp Chính phủ thống nhất quản lý Nhà nước về ATTP trên phạm vi toàn quốc.

Thứ trưởng Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch Lê Hải Bình đánh giá đây là một "đề xuất mang tính đầy trách nhiệm" từ phía Bộ Y tế. Ông cũng thông tin thêm, Luật Quảng cáo sửa đổi vừa được Quốc hội thông qua, trong đó đã có những quy định rõ ràng hơn liên quan đến quảng cáo thực phẩm chức năng, thuốc,… góp phần hạn chế tình trạng quảng cáo sai sự thật nhờ sự phối hợp hiệu quả giữa các bộ, ngành, đặc biệt là Bộ Công an.

Đại diện Bộ Công Thương cũng bày tỏ sự đồng thuận với việc thống nhất mô hình quản lý, tuy nhiên lưu ý cần phân định rõ trách nhiệm giữa các bộ, ngành, đặc biệt trong từng khâu sản xuất và phân phối thực phẩm.

Thực tế cho thấy, công tác kiểm tra, xử lý vi phạm về ATTP vẫn còn nhiều thách thức. Đại tá Thân Văn Hải, Cục trưởng Cục Cảnh sát phòng, chống tội phạm về môi trường (C06), Bộ Công an, cho biết: trong 9 tháng đầu năm 2025, các đơn vị đã phát hiện và xử lý 4.752 vụ vi phạm pháp luật về ATTP – tăng 21,2% so với cùng kỳ năm 2024. Đáng chú ý, có 44 vụ án bị khởi tố, hơn 200 bị can bị truy tố, và số tiền xử phạt hành chính lên tới 32 tỷ đồng, tăng gần 319% so với năm trước.

Đáng lo ngại hơn, hầu hết các vụ việc có dấu hiệu sản xuất, buôn bán thực phẩm giả đều được phát hiện thông qua công tác giám định, kiểm nghiệm. Tuy nhiên, năng lực kiểm nghiệm hiện nay – đặc biệt trong lĩnh vực thuốc và thực phẩm – vẫn chưa đáp ứng được yêu cầu thực tiễn.

Theo Đại tá Hải, để nâng cao hiệu quả quản lý, cần đầu tư mạnh mẽ vào hệ thống kiểm nghiệm, trong đó có Viện Kiểm nghiệm thuốc Trung ương và Viện Kiểm nghiệm An toàn vệ sinh thực phẩm Quốc gia. Đây là điều kiện tiên quyết để nâng cao khả năng phát hiện chất cấm, dược chất nguy hiểm và đảm bảo chất lượng thực phẩm – phục vụ công tác quản lý cũng như đấu tranh phòng, chống tội phạm.

Một điểm nghẽn khác nằm ở mô hình chính quyền địa phương hai cấp. Theo Bộ Y tế, hiện nay nhiều xã, phường vẫn thiếu đội ngũ cán bộ chuyên trách về y tế và ATTP, khiến công tác giám sát, kiểm tra tại cơ sở gặp không ít khó khăn. Bộ đã có văn bản đề nghị UBND các tỉnh, thành phố bổ sung nhân lực phù hợp, đảm bảo nguồn lực cho công tác quản lý tại chỗ.

Bộ trưởng Bộ Y tế Đào Hồng Lan cho biết, hiện Bộ đang phối hợp với các bộ, ngành để rà soát và đánh giá lại các văn bản hiện hành, trong đó có Nghị định 15 và Luật An toàn thực phẩm. Dự kiến, Luật An toàn thực phẩm (sửa đổi) sẽ được trình vào năm 2026 – đây là đạo luật đặc thù, ảnh hưởng trực tiếp đến người dân, doanh nghiệp và cả các cam kết quốc tế.

Trong thời gian chờ sửa luật, Bộ Y tế đang kiến nghị Chính phủ cho phép xử lý trước một số vấn đề cấp bách thông qua việc ban hành các nghị định hướng dẫn cụ thể.