 |
| Tính sai ngày rụng trứng có thể bỏ lỡ cơ hội thụ thai |
Việc xác định ngày rụng trứng tưởng đơn giản nhưng thực tế lại phức tạp hơn nhiều so với công thức chu kỳ 28 ngày, rụng trứng ngày 14 mà nhiều người vẫn tin. Cơ thể mỗi người vận hành theo nhịp riêng, và sai lệch dù chỉ vài ngày cũng có thể khiến cơ hội thụ thai trôi qua.
Công thức chu kỳ 28 ngày, rụng trứng vào ngày thứ 14, gần như đã trở thành mặc định trong suy nghĩ của nhiều người đang mong con. Cùng với đó là các cách theo dõi quen thuộc khác: quan sát dịch nhầy cổ tử cung, đo thân nhiệt cơ bản mỗi sáng, hoặc đơn giản là đếm ngày trên lịch. Những phương pháp này đều có giá trị nhất định, nhưng dễ dẫn đến sai lệch nếu ngày rụng trứng bị xem như một mốc cố định.
Thực tế không như vậy. Chu kỳ kinh nguyệt tương đối đều không đồng nghĩa với việc trứng luôn rụng vào một ngày cố định giữa chu kỳ. Thời điểm rụng trứng có thể thay đổi giữa mỗi người, thậm chí giữa các chu kỳ của cùng một người, sớm hơn hoặc muộn hơn so với ngày dự tính. Công thức ngày 14 vì vậy chỉ mang tính ước tính, không phải một mốc chính xác cho tất cả phụ nữ.
Đây cũng là giới hạn cần lưu ý với các dấu hiệu theo dõi tại nhà. Dịch nhầy cổ tử cung giúp nhận biết giai đoạn dễ thụ thai, nhưng quan sát đôi khi khó chính xác vì chịu ảnh hưởng của nhiều yếu tố khác. Thân nhiệt cơ bản thường chỉ tăng sau khi trứng đã rụng, nên hữu ích hơn để nhận biết rụng trứng đã xảy ra và theo dõi quy luật qua nhiều chu kỳ, chứ không dự báo chính xác trước thời điểm rụng trứng trong chính chu kỳ đó. Với người có chu kỳ không đều hoặc hội chứng buồng trứng đa nang, chỉ dựa vào những cách tính này càng dễ gây nhầm lẫn.
Vấn đề vì thế không nằm ở việc thiếu cố gắng theo dõi, mà ở chỗ không có một con số cố định nào trên lịch đại diện chính xác cho ngày rụng trứng của tất cả mọi người.
Muốn hiểu thời điểm rụng trứng, trước tiên cần biết điều gì xảy ra bên trong cơ thể ngay trước thời điểm đó. Một tín hiệu quan trọng là sự gia tăng mạnh của hormone LH, viết tắt của luteinizing hormone, tạm hiểu là hormone hoàng thể hóa. Có thể hình dung đây như một chiếc chuông báo hiệu vang lên khi rụng trứng sắp xảy ra – chuông reo không có nghĩa quả đã rụng ngay lập tức, mà là tín hiệu cho biết chuỗi quá trình dẫn đến rụng trứng đã được kích hoạt.
Sau khi chuông LH reo, rụng trứng thường xảy ra trong khoảng nửa ngày đến một ngày sau đó, chứ không phải ngay tức khắc. Trứng sau khi phóng thích cũng chỉ giữ khả năng thụ tinh trong thời gian khá ngắn, giống một cánh cửa chỉ hé mở rồi khép lại nhanh chóng. Nếu chỉ chờ đúng ngày được cho là "ngày rụng trứng" mới quan hệ, cơ hội có thể bị thu hẹp hơn cần thiết.
Điều ít người để ý là cửa sổ thụ thai không chỉ gói gọn trong đúng ngày trứng rụng. Tinh trùng có sức sống bền hơn nhiều, có thể tồn tại trong đường sinh dục nữ vài ngày, giống một đội quân đã âm thầm mai phục sẵn trước khi trận đánh thật sự diễn ra. Vì vậy, quan hệ trong những ngày trước khi rụng trứng vẫn có thể dẫn đến thụ thai, miễn là còn tinh trùng sống sót chờ sẵn khi trứng được phóng thích. Cộng khoảng năm ngày tinh trùng có thể mai phục trước đó với thời gian ngắn ngủi trứng còn khả năng thụ tinh, cửa sổ thụ thai thực tế thường kéo dài khoảng năm đến sáu ngày, trong đó khả năng thụ thai tập trung nhiều nhất vào những ngày sát thời điểm rụng trứng.
Tuy nhiên, chuông LH không phải lúc nào cũng dễ nghe cho đúng. Ở một số phụ nữ mắc hội chứng buồng trứng đa nang, nồng độ LH nền có thể duy trì ở mức cao gần như thường xuyên, khiến chuông cứ ngân nga liên tục thay vì chỉ reo đúng một lần cần thiết. Vì vậy, phát hiện LH tăng không đồng nghĩa chắc chắn trứng đã rụng, chỉ là dấu hiệu cho thấy rụng trứng có khả năng đang đến gần.
Hiểu được chuỗi cơ chế này, có thể thấy vì sao chỉ đếm ngày trên lịch là chưa đủ. Cơ thể không vận hành theo một con số cố định, mà theo một chuỗi tín hiệu sinh học có thể khác nhau giữa mỗi người và giữa từng chu kỳ.
Từ chiếc chuông báo hiệu LH nói trên, que hoặc bút thử LH là một trong những công cụ giúp ước tính thời điểm rụng trứng tốt hơn so với việc chỉ dựa vào lịch. Que thử hoạt động theo nguyên lý khá giống que thử thai: một dải giấy tiếp xúc với nước tiểu, phản ứng khi nồng độ hormone đạt một ngưỡng nhất định rồi hiện vạch báo hiệu, giống một cảm biến chỉ báo khi mực nước vừa tràn qua vạch đã định sẵn.
Điểm khác biệt quan trọng cần phân biệt rõ là que thử thai phát hiện hormone hCG để nhận biết khả năng đã có thai, còn que thử LH phát hiện đợt tăng hormone LH để báo hiệu rụng trứng có khả năng đang đến gần – tức nghe thấy chuông reo, chứ chưa chắc chắn quả đã rụng. Que thử LH bán phổ biến tại các nhà thuốc, không cần đơn bác sĩ, cách dùng đơn giản như que thử thai.
Với người có chu kỳ không đều hoặc mắc hội chứng buồng trứng đa nang, kết quả que thử LH có thể khó diễn giải hơn vì chuông dễ ngân nga sai nhịp như đã nói ở phần trên. Trong những trường hợp cần đánh giá chính xác hơn, bác sĩ có thể dùng siêu âm để theo dõi sự phát triển của nang noãn qua từng thời điểm, giống theo dõi một quả bóng đang được bơm căng dần. Đây là cách hỗ trợ xác định thời điểm rụng trứng đáng tin cậy hơn trong những trường hợp cần thiết, chứ không phải công cụ nào cũng cho câu trả lời tuyệt đối.
Về thời điểm nên đi khám, phụ nữ dưới 35 tuổi thường được khuyến nghị đánh giá khả năng sinh sản sau khoảng một năm quan hệ đều đặn, không dùng biện pháp tránh thai mà vẫn chưa có thai. Từ 35 tuổi trở lên, thời gian chờ thường rút ngắn còn khoảng sáu tháng. Với phụ nữ trên 40 tuổi, việc trao đổi với bác sĩ sớm hơn, không nhất thiết chờ đủ sáu tháng, thường được khuyến nghị.
Một số trường hợp cũng không nên chờ đủ các mốc thời gian trên, chẳng hạn chu kỳ kinh rất không đều hoặc không có kinh, tiền sử viêm vùng chậu, hoặc đã từng được chẩn đoán lạc nội mạc tử cung.
Việc đánh giá khả năng sinh sản cũng không chỉ là chuyện của riêng người vợ. Khi một cặp vợ chồng gặp khó khăn trong việc có thai, cả hai người đều có thể cần được đánh giá để tìm nguyên nhân phù hợp, thay vì chỉ tập trung vào việc người phụ nữ có tính đúng ngày rụng trứng hay không.
Biết đúng cửa sổ thụ thai không đảm bảo có thai ngay, bởi khả năng thụ thai còn phụ thuộc vào nhiều yếu tố khác. Nhưng hiểu đúng cách cơ thể vận hành ít nhất giúp mỗi cặp vợ chồng không bỏ lỡ cơ hội chỉ vì đặt quá nhiều niềm tin vào một con số cố định trên lịch.
* Bài viết mang tính tham khảo, không thay thế cho tư vấn y tế chuyên môn.
