TS. Võ Trí Thành: Áp lực toàn cầu gia tăng, cần có chiến lược dài hạn

Biến động địa chính trị kéo dài và áp lực chi phí toàn cầu

Trong bối cảnh kinh tế toàn cầu liên tục biến động, Việt Nam đang đứng trước những phép thử chưa từng có về cả địa chính trị lẫn thương mại quốc tế. TS. Võ Trí Thành, Viện trưởng Viện Nghiên cứu chiến lược thương hiệu và cạnh tranh cho rằng, những nơi rủi ro không còn mang tính ngắn hạn mà đang chuyển sang giai đoạn dài hơi, đòi hỏi tư duy chiến lược và khả năng thích ứng linh hoạt của nền kinh tế.

Theo TS. Võ Trí Thành, các điểm nóng địa chính trị tại Trung Đông và khu vực biển Đỏ tuy có thể sớm hạ nhiệt trong ngắn hạn, nhưng bản chất xung đột lại mang tính cấu trúc, liên quan đến lợi ích chiến lược của nhiều cường quốc. Điều này đồng nghĩa với việc thế giới sẽ tiếp tục đối diện với những bất ổn kéo dài trong nhiều năm tới, thậm chí có thể lên tới 10–15 năm.

. TS. Võ Trí Thành, Viện trưởng Viện Nghiên cứu chiến lược thương hiệu và cạnh tranh.

Đáng chú ý, những biến động này không chỉ dừng lại ở phạm vi chính trị mà còn tác động trực tiếp đến kinh tế toàn cầu thông qua chi phí logistics, vận tải và giá năng lượng. Các tuyến hàng hải chiến lược như eo biển Hormuz hay biển Đỏ luôn tiềm ẩn nguy cơ gián đoạn, kéo theo chi phí vận chuyển tăng cao. Với một nền kinh tế có độ mở lớn như Việt Nam, đây là yếu tố có thể ảnh hưởng trực tiếp đến năng lực cạnh tranh của hàng hóa xuất khẩu.

Trong bối cảnh đó, TS. Võ Trí Thành nhấn mạnh tầm quan trọng của việc xây dựng các kịch bản ứng phó, đặc biệt là kịch bản xấu nhất. Việc chủ động dự trữ chiến lược về năng lượng, nguyên vật liệu không còn là lựa chọn mà trở thành yêu cầu bắt buộc. Đây chính là “lá chắn” giúp nền kinh tế giảm thiểu cú sốc khi thị trường toàn cầu biến động.

Không chỉ dừng ở cấp độ vĩ mô, doanh nghiệp cũng cần thay đổi tư duy quản trị. Việc tích hợp quản trị rủi ro địa chính trị vào chiến lược kinh doanh, tối ưu chi phí và đa dạng hóa thị trường xuất nhập khẩu sẽ là yếu tố sống còn trong giai đoạn tới. Khi chi phí đầu vào biến động khó lường, khả năng linh hoạt và thích ứng nhanh sẽ quyết định sức bền của doanh nghiệp.

Bài toán cân bằng chuỗi cung ứng

Bên cạnh yếu tố địa chính trị, quan hệ thương mại với Hoa Kỳ tiếp tục là một trụ cột quan trọng nhưng cũng tiềm ẩn nhiều thách thức. Theo TS. Võ Trí Thành, trong bối cảnh chính sách thương mại của Mỹ ngày càng mang tính bảo hộ, Việt Nam cần đặc biệt lưu ý đến các rủi ro liên quan đến thuế quan và phòng vệ thương mại.

Các đạo luật như Mục 232 hay Mục 301 cho phép Mỹ áp dụng các biện pháp kiểm soát nghiêm ngặt đối với hàng hóa nhập khẩu, đặc biệt trong các lĩnh vực nhạy cảm như thép, nhôm, bán dẫn hay năng lượng. Điều này đặt doanh nghiệp Việt vào tình thế phải tuân thủ tiêu chuẩn cao hơn về nguồn gốc xuất xứ, sở hữu trí tuệ và minh bạch chuỗi cung ứng.

Một thách thức lớn khác là sự phụ thuộc vào nguồn nguyên liệu từ Trung Quốc. Thực tế cho thấy, xuất khẩu của Việt Nam sang Mỹ tăng trưởng mạnh, nhưng đồng thời nhập khẩu từ Trung Quốc cũng gia tăng tương ứng. Điều này làm dấy lên lo ngại về hiện tượng “chuyển tải bất hợp pháp”, khi hàng hóa không đáp ứng đủ tiêu chí nội địa hóa nhưng vẫn được gắn nhãn “Made in Vietnam”.

Các ngành như đồ gỗ, điện tử, năng lượng tái tạo hay xe điện đang nằm trong tầm giám sát chặt chẽ của phía Mỹ. Nếu không kiểm soát tốt, nguy cơ bị áp thuế trừng phạt hoặc mất thị trường là hoàn toàn có thể xảy ra.

Đáng chú ý, Việt Nam hiện vẫn nằm trong nhóm hạn chế tiếp cận công nghệ cao của Mỹ, điều này ảnh hưởng trực tiếp đến tham vọng tham gia sâu hơn vào chuỗi cung ứng bán dẫn và công nghệ. Việc tháo gỡ rào cản này không chỉ là vấn đề ngoại giao mà còn phụ thuộc vào năng lực nội tại của nền kinh tế.

Trước những thách thức đó, TS. Võ Trí Thành đề xuất một số định hướng chiến lược quan trọng. Trước hết là duy trì và củng cố quan hệ đối tác chiến lược toàn diện với Mỹ trên cơ sở hài hòa lợi ích. Bên cạnh đó, Việt Nam cần chủ động cân bằng thương mại thông qua việc tăng nhập khẩu hàng hóa từ Mỹ, qua đó giảm áp lực thâm hụt.

Song song, việc nâng cao tỷ lệ nội địa hóa trong sản xuất là yếu tố then chốt. Khi giá trị gia tăng thực sự được tạo ra trong nước, hàng hóa Việt Nam sẽ có sức cạnh tranh bền vững hơn và giảm thiểu rủi ro bị điều tra thương mại. Đồng thời, các doanh nghiệp cần tuân thủ nghiêm ngặt các quy định về sở hữu trí tuệ và truy xuất nguồn gốc để đáp ứng yêu cầu ngày càng khắt khe từ thị trường quốc tế.

Trong một thế giới đầy biến động, TS. Võ Trí Thành nhấn mạnh rằng Việt Nam không thể đứng ngoài dòng chảy mà phải chủ động thích ứng. Sự linh hoạt trong chính sách, minh bạch trong quản trị và nâng cao năng lực nội tại sẽ là những yếu tố quyết định giúp nền kinh tế vượt qua thách thức.

Ở góc độ dài hạn, đây không chỉ là bài toán ứng phó rủi ro, mà còn là cơ hội để Việt Nam tái cấu trúc nền kinh tế theo hướng bền vững hơn. Khi biết tận dụng thách thức như một động lực đổi mới, Việt Nam hoàn toàn có thể nâng cao vị thế trong chuỗi giá trị toàn cầu và củng cố vai trò là một mắt xích quan trọng trong mạng lưới thương mại quốc tế.