TS. Võ Trí Thành: Doanh nghiệp nông nghiệp phải vươn ra thị trường toàn cầu bền vững

Phóng viên: Thưa ông, trong bối cảnh tỷ trọng nông nghiệp trong GDP giảm dần, vì sao ông vẫn cho rằng nông nghiệp ngày càng giữ vai trò chiến lược?

TS. Võ Trí Thành: Việc tỷ trọng nông nghiệp giảm là quy luật tất yếu khi nền kinh tế chuyển dịch sang công nghiệp và dịch vụ. Tuy nhiên, không thể vì thế mà đánh giá thấp vai trò của lĩnh vực này. Nông nghiệp ngày nay đã vượt xa khái niệm truyền thống chỉ nhằm đảm bảo lương thực. Nó đang trở thành trụ cột quan trọng của phát triển bền vững, kinh tế xanh và tăng trưởng bao trùm.

Việt Nam sở hữu lợi thế tự nhiên đặc biệt mà không phải quốc gia nào cũng có. Nếu biết khai thác đúng hướng, nông nghiệp không chỉ tạo ra giá trị kinh tế mà còn góp phần định vị quốc gia trên bản đồ thương mại toàn cầu. Đáng chú ý, khi kết hợp với công nghiệp chế biến và dịch vụ logistics, nông nghiệp có thể tạo ra giá trị gia tăng rất lớn, thậm chí cạnh tranh trực tiếp với các ngành công nghiệp khác.

Quan trọng hơn, trong bối cảnh bất ổn toàn cầu, nông nghiệp còn gắn với an ninh lương thực và an ninh kinh tế. Đây chính là nền tảng để đảm bảo sự ổn định xã hội, hướng đến mục tiêu nâng cao chất lượng sống chứ không chỉ dừng lại ở xóa đói giảm nghèo.

TS. Võ Trí Thành, Viện trưởng Viện Nghiên cứu Chiến lược Thương hiệu và Cạnh tranh, Thành viên Hội đồng Tư vấn Chính sách của Thủ tướng Chính phủ.

Phóng viên: Ông từng nhấn mạnh doanh nghiệp là “đầu tàu” trong hệ sinh thái nông nghiệp. Vậy vai trò này cần được hiểu như thế nào?

TS. Võ Trí Thành:Trong nhiều năm, chúng ta coi nông dân là trung tâm, điều đó không sai. Nhưng để tạo ra bước nhảy vọt về năng suất và giá trị, doanh nghiệp mới là lực lượng đóng vai trò dẫn dắt.

Doanh nghiệp chính là cầu nối giữa nông dân với thị trường, công nghệ và quản trị hiện đại. Họ định hướng sản xuất dựa trên nhu cầu thị trường, thay vì sản xuất theo thói quen. Đồng thời, doanh nghiệp mang đến nguồn vốn, giải pháp tài chính và khả năng kiểm soát rủi ro – những yếu tố mà hộ nông dân riêng lẻ khó có thể đảm đương.

Hệ sinh thái nông nghiệp hiện đại không chỉ có “hai nhà” mà là sự phối hợp của nhiều chủ thể: nhà nước, nhà khoa học, doanh nghiệp, nông dân và các tổ chức tài chính. Trong đó, doanh nghiệp đóng vai trò hạt nhân, dẫn dắt toàn bộ chuỗi giá trị. Nếu thiếu những doanh nghiệp đầu đàn đủ mạnh, nông sản Việt sẽ tiếp tục mắc kẹt trong vòng luẩn quẩn “được mùa mất giá” và xuất khẩu thô với giá trị thấp.

Phóng viên: Theo ông, tiêu chí nào để hình thành một doanh nghiệp nông nghiệp “dẫn đầu khu vực và thế giới”?

TS. Võ Trí Thành: Một doanh nghiệp đầu đàn không chỉ được đo bằng quy mô hay vốn, mà phải hội tụ ba yếu tố cốt lõi.

Thứ nhất là năng lực làm chủ và sáng tạo công nghệ. Doanh nghiệp phải đi đầu trong ứng dụng khoa học từ giống cây trồng, quy trình canh tác đến chế biến sâu. Công nghệ chính là chìa khóa để nâng cao giá trị và giảm thiểu rủi ro.

Thứ hai là xây dựng thương hiệu quốc tế. Một thương hiệu mạnh không chỉ giúp mở rộng thị trường mà còn tạo niềm tin cho đối tác toàn cầu. Đây là yếu tố mà nhiều doanh nghiệp Việt vẫn còn yếu.

Thứ ba là khả năng dẫn dắt chuỗi cung ứng. Doanh nghiệp phải có năng lực kết nối, thiết lập tiêu chuẩn và kéo theo các doanh nghiệp nhỏ cùng phát triển. Đây là cách để tạo ra hệ sinh thái bền vững thay vì phát triển đơn lẻ.

Việt Nam đã có những tín hiệu tích cực với một số doanh nghiệp lớn tham gia sâu vào nông nghiệp, nhưng số lượng vẫn còn hạn chế. Mục tiêu đến năm 2030 đòi hỏi phải hình thành thêm nhiều doanh nghiệp mang tầm vóc toàn cầu.

Phóng viên: Vì sao dòng vốn đầu tư vào nông nghiệp vẫn chưa tương xứng với tiềm năng, thưa ông?

TS. Võ Trí Thành: Nguyên nhân lớn nhất nằm ở bài toán rủi ro và lợi nhuận. So với bất động sản hay dịch vụ, nông nghiệp đòi hỏi thời gian dài hơn và mức độ rủi ro cao hơn, từ biến động thị trường đến tác động của thiên tai và biến đổi khí hậu.

Ngoài ra, hệ thống chính sách hiện nay đôi khi chưa tạo được động lực đủ mạnh. Sự hấp dẫn quá lớn của các lĩnh vực khác khiến dòng vốn bị “lệch pha”. Đất đai nông nghiệp bị chia nhỏ, khó tích tụ để sản xuất quy mô lớn, trong khi cơ chế bảo vệ nhà đầu tư còn hạn chế.

Muốn thu hút vốn, cần thay đổi hệ thống động lực, làm sao để đầu tư vào nông nghiệp cũng có thể mang lại lợi ích hấp dẫn. Đồng thời, phải xây dựng các công cụ giảm thiểu rủi ro, đặc biệt là bảo hiểm nông nghiệp, để doanh nghiệp yên tâm đầu tư dài hạn.

Phóng viên: Ông kỳ vọng gì vào các chính sách mới nhằm hỗ trợ doanh nghiệp nông nghiệp phát triển?

TS. Võ Trí Thành: Điểm đáng chú ý là vai trò của doanh nghiệp dân tộc đã được nhấn mạnh rõ ràng hơn trong các định hướng chính sách gần đây. Điều này mở ra cơ hội lớn, nhưng cũng đặt ra yêu cầu cải cách mạnh mẽ hơn.

Trước hết là vấn đề đất đai. Đây là điều kiện tiên quyết để phát triển sản xuất quy mô lớn. Nếu không tháo gỡ được nút thắt này, rất khó để hình thành các doanh nghiệp đầu đàn.

Thứ hai là đầu tư hạ tầng, đặc biệt là logistics nông nghiệp. Chi phí vận chuyển, bảo quản hiện nay vẫn là điểm yếu lớn, làm giảm sức cạnh tranh của nông sản.

Thứ ba là thúc đẩy nghiên cứu và phát triển, cũng như đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cao. Nhà nước không làm thay doanh nghiệp, nhưng phải tạo ra môi trường thuận lợi để doanh nghiệp phát huy tối đa năng lực.

Quan trọng hơn cả là chuyển từ tư duy hỗ trợ sang kiến tạo. Khi môi trường kinh doanh minh bạch và cạnh tranh lành mạnh, doanh nghiệp sẽ tự tìm được con đường phát triển.

Phóng viên: Từ câu chuyện cạnh tranh của nông sản Việt trên thị trường quốc tế, ông có khuyến nghị gì để nâng cao vị thế trong thời gian tới?

TS. Võ Trí Thành: Cạnh tranh hiện nay không còn là câu chuyện giá cả hay sản lượng, mà là tiêu chuẩn. Các thị trường lớn như châu Âu, Mỹ hay Nhật Bản đặt ra yêu cầu rất cao về chất lượng, truy xuất nguồn gốc và tiêu chí môi trường – xã hội.

Nếu chỉ dựa vào lợi thế giá rẻ, chúng ta có thể thắng trong ngắn hạn nhưng sẽ thua trong dài hạn. Doanh nghiệp cần chủ động thích ứng với xu hướng xanh hóa, số hóa và phát triển bền vững.

Bài học từ một số mặt hàng nông sản cho thấy, khi đáp ứng được tiêu chuẩn quốc tế, giá trị xuất khẩu tăng lên rõ rệt. Tuy nhiên, điều này đòi hỏi sự phối hợp đồng bộ giữa doanh nghiệp, nông dân và các cơ quan quản lý.

Quan trọng nhất là thay đổi tư duy: không sản xuất những gì mình có, mà sản xuất những gì thị trường cần. Khi đó, nông nghiệp Việt Nam không chỉ tham gia mà còn có thể định vị vị thế trong chuỗi cung ứng toàn cầu.

Xin trân trọng cảm ơn ông!