Một trong những vướng mắc doanh nghiệp nông sản thường gặp khi xuất khẩu sang EU là trường hợp cây được trồng tại Việt Nam nhưng giống, hạt hoặc vật liệu nhân giống có nguồn gốc nhập khẩu. Theo quy định hiện hành của EVFTA, việc sử dụng giống nhập khẩu không mặc nhiên làm mất xuất xứ Việt Nam của sản phẩm thu hoạch.
Quy định này được làm rõ tại Thông tư 14/2026/TT-BCT của Bộ Công Thương về quy tắc xuất xứ EVFTA, có hiệu lực từ ngày 10/5/2026 và thay thế Thông tư 11/2020/TT-BCT cùng Thông tư 41/2022/TT-BCT.
![]() |
| Doanh nghiệp cần căn cứ quy tắc xuất xứ của từng sản phẩm để xác định chính xác nguyên liệu phải kiểm soát. Việc phân loại nguồn gốc, theo dõi định mức và lưu giữ chứng từ đầu vào ngay từ khâu sản xuất là cơ sở quan trọng để chứng minh xuất xứ, đáp ứng điều kiện hưởng ưu đãi thuế quan khi xuất khẩu sang EU. |
Trồng tại Việt Nam từ giống nhập khẩu vẫn có thể được coi là xuất xứ Việt Nam
Theo Chú giải 4 Phụ lục I ban hành kèm Thông tư 14/2026/TT-BCT, sản phẩm nông nghiệp thuộc các Chương 6, 7, 8, 9, 10, 12 và Nhóm 2401 của Hệ thống HS, nếu được trồng hoặc thu hoạch tại lãnh thổ một nước thành viên EVFTA, được coi là có xuất xứ tại nước thành viên đó.
Quy định áp dụng cả trường hợp cây được trồng từ hạt, củ, thân rễ, cành giâm, cành ghép, cành non, chồi hoặc các bộ phận sống khác của cây nhập khẩu từ nước ngoài EVFTA.
Điều này có nghĩa, doanh nghiệp cần phân biệt rõ nguồn gốc của giống cây với xuất xứ của sản phẩm thu hoạch.
Chẳng hạn, một giống cây được nhập khẩu từ nước ngoài nhưng được trồng và thu hoạch tại Việt Nam vẫn có thể đáp ứng tiêu chí xuất xứ theo EVFTA nếu thuộc đúng nhóm hàng được quy định. Do đó, doanh nghiệp không nên chỉ căn cứ vào nguồn gốc hạt giống để kết luận sản phẩm không đủ điều kiện hưởng ưu đãi.
Tuy nhiên, việc xác định xuất xứ vẫn phải căn cứ mã HS và quy tắc cụ thể của từng mặt hàng. Bộ Công Thương lưu ý doanh nghiệp cần rà soát Phụ lục II của Thông tư 14/2026/TT-BCT, bởi mỗi nhóm sản phẩm có thể áp dụng tiêu chí khác nhau về xuất xứ, nguyên liệu hoặc công đoạn gia công.
Hàng chế biến phải kiểm soát tỷ lệ nguyên liệu không có xuất xứ
Quy định đối với cây trồng thuần túy không nên được áp dụng máy móc cho hàng nông sản đã qua chế biến.
Với sản phẩm thuộc Chương 1 đến Chương 24, EVFTA có thể đặt ra giới hạn về trọng lượng nguyên liệu không có xuất xứ. Khi đó, doanh nghiệp phải xác định chính xác nguyên liệu nào thuộc diện kiểm soát và giới hạn được tính theo cách nào.
Theo Thông tư 14/2026/TT-BCT, có ba cách thể hiện phổ biến.
Trường hợp quy tắc yêu cầu tổng trọng lượng của một nhóm nguyên liệu không vượt quá tỷ lệ nhất định, doanh nghiệp phải cộng toàn bộ các nguyên liệu thuộc nhóm đó. Ví dụ, nếu giới hạn là 20% mà sản phẩm chứa 12% nguyên liệu của một nhóm và 10% của nhóm khác cùng thuộc phạm vi tính, tổng 22% sẽ không đáp ứng điều kiện.
Trường hợp quy định trọng lượng đơn lẻ của từng nguyên liệu, từng loại sẽ được kiểm tra riêng, không cộng dồn. Ngoài ra, một số mặt hàng còn áp dụng đồng thời giới hạn riêng từng nguyên liệu và giới hạn tổng trọng lượng kết hợp.
Thông tư cũng quy định hạn mức linh hoạt đối với nguyên liệu không đáp ứng tiêu chí xuất xứ. Với nhiều sản phẩm thuộc Chương 2 và Chương 4 đến Chương 24, nguyên liệu không có xuất xứ có thể được sử dụng trong giới hạn tối đa 10% giá xuất xưởng hoặc trọng lượng sản phẩm, nhưng không được làm vượt mức tối đa đã quy định tại quy tắc cụ thể mặt hàng.
Hồ sơ nguyên liệu quyết định khả năng hưởng ưu đãi
Với doanh nghiệp xuất khẩu nông sản sang EU, vấn đề quan trọng không chỉ là hiểu đúng quy tắc mà còn phải chứng minh được quá trình hình thành xuất xứ.
Doanh nghiệp cần theo dõi nguồn giống, vùng trồng, sản lượng thu hoạch; với hàng chế biến phải quản lý thêm định mức nguyên liệu, mã HS, nguồn gốc từng nguyên liệu và tỷ lệ sử dụng. Hóa đơn, chứng từ đầu vào, hồ sơ sản xuất và dữ liệu truy xuất cần được lưu giữ nhất quán.
Việc phân loại đúng ngay từ đầu giúp tránh tình trạng sản phẩm thực tế đủ điều kiện nhưng doanh nghiệp không chứng minh được xuất xứ khi xin chứng từ hoặc khi cơ quan nhập khẩu EU tiến hành xác minh.
Vì vậy, quy tắc xuất xứ EVFTA đối với nông sản có thể tạo thuận lợi đáng kể cho doanh nghiệp sử dụng giống nhập khẩu, nhưng ưu đãi thuế quan chỉ được bảo đảm khi sản phẩm được xác định đúng mã HS, đúng quy tắc cụ thể và có đầy đủ hồ sơ chứng minh nguồn nguyên liệu cũng như quá trình sản xuất.
