Cách mạng Công nghiệp không chỉ đòi hỏi các quốc gia phải thích nghi và tận dụng cơ hội, mà còn là thách thức về sự chuẩn bị nguồn nhân lực, thể chế và hạ tầng công nghệ. Thủ tướng Chính phủ Phạm Minh Chính đã từng nhấn mạnh điều này cách đây không lâu về việc ra đời một Trung tâm Cách mạng công nghiệp lần thứ 4, đánh dấu cột mốc quan trọng trong quan hệ hợp tác giữa Chính phủ Việt Nam và Diễn đàn Kinh tế Thế giới (WEF) trong thời gian qua, một lần nữa khẳng định hợp tác giữa Việt Nam và WEF đang ngày càng đi vào chiều sâu và thực chất.
Trung tâm Cách mạng Công nghiệp lần thứ 4 tại TP. Hồ Chí Minh là trung tâm thứ 2 được thành lập ở Đông Nam Á và trở thành trung tâm thứ 19 trên toàn thế giới. Trung tâm được Chính phủ Việt Nam kỳ vọng trở thành nền tảng không chỉ giúp cho TP. Hồ Chí Minh mà còn giúp cho cả vùng và cả nước định hình phát triển các chiến lược cách mạng công nghiệp lần thứ 4 ở cả cấp địa phương lẫn quy mô quốc gia phù hợp với chiến lược phát triển chung của quốc gia cũng như đóng góp vào quỹ đạo phát triển toàn cầu của công nghệ hiện nay.
 |
| Trung tâm Cách mạng Công nghiệp lần thứ 4 được xem là “chiến lược toàn diện” nhằm thúc đẩy chuyển đổi nền kinh tế. |
Sứ mệnh C4IR Việt Nam
Bộ Công Thương đặt ra mục tiêu đến năm 2030, Việt Nam là nước có công nghiệp hiện đại, cụ thể ngành công nghiệp phấn đấu nâng tỷ trọng công nghiệp trong GDP vào năm 2030 đạt trên 40%. Tỉ trọng ngành công nghiệp trong sản phẩm trong nước (GDP) đã tăng liên tục, đạt khoảng 37,2% vào năm 2023, so với 27,1% vào năm 2016. Hiện nay, nền công nghiệp, đặc biệt là ở các doanh nghiệp vừa và nhỏ vẫn chú trọng vào thâm dụng lao động, tài nguyên, môi trường… Tại cuộc gặp đại diện Hiệp hội Doanh nghiệp nhỏ và vừa Việt Nam cách đây không lâu, Nghị quyết số 41 được Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm nhắc tới, đối với các doanh nghiệp nhỏ và vừa là cần chuyển từ thâm dụng lao động sang nền công nghiệp, công nghệ hiện đại…
Ở các nước, C4IR Brazil (2020) đã định hướng các doanh nghiệp vừa và nhỏ cần tăng cường trao đổi, phối hợp, chia sẻ, cộng tác nhằm bỗ trợ lẫn nhau hình thành các hệ sinh thái trong mỗi ngành. GDP của Brazil năm 2021 đạt mức 1.610 tỷ USD, tăng 4,6% so với năm 2020. Đây là mức tăng trưởng kinh tế cao nhất kể từ năm 2010 tại Brazil.
Tại Malaysia, chính sách quốc gia về thích ứng với Công nghiệp 4.0, với chính sách này khuyến khích các doanh nghiệp SME liên kết với nhau theo cả chiều rộng và chiều sâu dựa trên việc chuyển đổi số để tạo ra các sản phẩm có tính sáng tạo và đặc trưng cao, giúp nâng cao sức cạnh tranh trên thị trường.
Riêng Trung Quốc cũng đã tập trung xây dựng 88 Trung tâm đổi mới các cấp cho đến năm 2025, đồng thời thúc đẩy chính quyền các cấp và các doanh nghiệp cùng liên kết nhằm tạo ra các chính sách và mô hình phát triển “trọng cung” cho phép các doanh nghiệp nội địa nước này phát triển mạnh mẽ các chuỗi sản xuất.
 |
| Công nghiệp 4.0 đã và đang trở thành xu hướng biến đổi của bối cảnh xã hội toàn cầu. |
Khó khăn trong việc áp dụng công nghệ vào sản xuất tại Việt Nam
Cách mạng Công nghiệp lần thứ 4, với các công nghệ đột phá như trí tuệ nhân tạo, dữ liệu lớn, Internet vạn vật và sản xuất thông minh, đang tạo ra những thay đổi sâu rộng và toàn diện trong mọi lĩnh vực kinh tế, xã hội. Nó không chỉ đòi hỏi các quốc gia phải thích nghi và tận dụng cơ hội, mà còn là thách thức về sự chuẩn bị nguồn nhân lực, thể chế và hạ tầng công nghệ.
Theo Thượng tá Nguyễn Hữu Tuấn - Phó Giám đốc Viettel Solutions, Tập đoàn Viettel cho biết, tại Việt Nam hiện nay khả năng số hóa dữ liệu trong doanh nghiệp chưa cao, mức độ ứng dụng công nghệ trong tự động hóa sản xuất còn rất thấp. Phần lớn các doanh nghiệp hiện nay cũng chưa trang bị những kỹ năng đầy đủ cho người lao động để làm việc trong một nhà máy thông minh…
Bên cạnh đó, cũng còn nhiều nút thắt khác từ phía nguồn vốn mà theo Bộ trưởng Bộ Khoa học và Công nghệ Huỳnh Thành Đạt đã từng phát biểu thì riêng lĩnh vực ứng dụng công nghệ cao trong nông nghiệp còn nhiều rào cản, đặc biệt cần nguồn vốn rất lớn để xây dựng kết cấu hạ tầng, đầu tư sản xuất, đào tạo nhân lực, tiếp cận nguồn vốn cũng còn khó khăn. Đây là những điểm nghẽn cần quan tâm tháo gỡ. Ông Đạt nhấn mạnh rằng, Khoa học công nghệ và Đổi mới sáng tạo không chỉ là động lực chính giúp nâng cao năng suất, tăng trưởng bền vững, mà còn giúp tạo ra những mô hình kinh doanh mới, nâng cao năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp và quốc gia trên trường quốc tế…
Làm thế nào để doanh nghiệp tiếp cận cách mạng công nghiệp 4.0?
Theo McKinsey, tại Việt Nam, 40% của tất cả các giá trị tiềm năng có thể được tạo ra bởi các phân tích ngày nay đều đến từ công nghệ AI và Matching Learning. Trong đó, Matching Learning có thể chiếm từ 3,5 - 5,8 nghìn tỷ đồng giá trị hàng năm.
 |
| Thượng tá Nguyễn Hữu Tuấn - Phó Giám đốc Viettel Solutions, Tập đoàn Viettel. |
Làm thế nào để doanh nghiệp tiếp cận cách mạng công nghiệp 4.0, câu hỏi dành cho các doanh nghiệp. Để giải quyết vấn đề này, theo Phó Giám đốc Viettel Solutions Nguyễn Hữu Tuấn thì vẫn là các doanh nghiệp Việt Nam cần thúc đẩy hơn nữa áp dụng các công nghệ tiên tiến, bắt kịp xu thế công nghệ hiện đại như ứng dụng công nghệ AI trong sản xuất. Điều này sẽ giúp hỗ trợ tăng năng suất nhà máy trung bình hơn 40%, giảm chi phí bảo trì 30%, tự động hóa các quy trình thủ công chiếm 60-70% thời gian của người lao động…
Ngoài ra, 5G Private Mobile Network cũng đang là một xu thế chủ đạo trong sản xuất thông minh, với tốc độ tăng trưởng dự kiến hàng năm là 51,2% từ năm 2023 - 2030, đặc biệt hiệu quả đối với các doanh nghiệp có nhà máy, kho, bến cảng, sân bay… đòi hỏi khả năng kết nối an toàn, tin cậy mà các công nghệ như wifi, LoraWAN… chưa đáp ứng được. Các giá trị mà nó đem lại có thể kiểm soát chất lượng bằng trí tuệ nhân tạo, các lỗi được phát hiện sớm, giảm 50% nhân công, kiểm soát thời gian…
Tuy nhiên, với việc phát triển Trung tâm Cách mạng công nghiệp lần thứ 4 (C4IR), về phía Tập đoàn Viettel cũng đã đề xuất cho rằng, vai trò quản lý nhà nước cần định hướng rõ ràng về mục tiêu, đảm bảo phù hợp chiến lược phát triển chung của đất nước, đặc biệt ứng dụng trong việc công nghệ 4.0; ban hành các chính sách ưu đãi thuế, chính sách hỗ trợ vốn, nguồn nhân lực và chính sách phát triển hạ tầng số; tạo điều kiện kết nối với các tổ chức nghiên cứu trong và ngoài nước; huy động nguồn lực từ Tập đoàn công nghệ lớn trong nước phối hợp với vai trò quản lý nhà nước, hỗ trợ thúc đẩy ứng dụng chuyển đổi số, lấy doanh nghiệp vừa và nhỏ làm trọng tâm.
Nhiều người cho rằng, cách mạng Công nghiệp lần thứ 4 chính là kết quả của cơn bão công nghệ số. Chúng mở ra một chặng đường mới mang tính chuyển đổi về lối sống, cách làm việc và các mối quan hệ giao tiếp hằng ngày. Cách mạng 4.0 đã phá vỡ hoàn toàn những nguyên tắc cũ trong mọi lĩnh vực kinh doanh.
 |
| Thủ tướng Phạm Minh Chính và lãnh đạo TP. Hồ Chí Minh thực hiện nghi thức khánh thành Trung tâm Cách mạng Công nghiệp lần thứ tư (C4IR). |
Cũng như Thủ tướng Phạm Minh Chính đã nói: “Trung tâm Cách mạng Công nghiệp lần thứ 4 được xem là “chiến lược toàn diện” nhằm thúc đẩy chuyển đổi nền kinh tế trong cuộc Cách mạng công nghiệp 4.0 với trọng tâm là khởi nghiệp sáng tạo, hỗ trợ SMEs và đầu tư mạo hiểm trong ứng dụng, chuyển giao công nghệ. Chúng ta sẽ không chỉ là người tiếp nhận công nghệ mà còn là người sáng tạo và ứng dụng những giải pháp công nghệ mới, phù hợp với điều kiện của Việt Nam”.
